Γιώργος Παπανδρέου από το Συμβούλιο της Ευρώπης: Σχέδιο για την αναζωογόνηση της υπαίθρου με επίκεντρο την Αχαΐα

Την ανάγκη να συνδεθεί η προστασία της αγροτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς με ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την αντιμετώπιση της ερήμωσης της υπαίθρου ανέδειξε ο Γιώργος Παπανδρέου, σε παρέμβασή του στην Επιτροπή Πολιτισμού, Επιστημών, Παιδείας και Μέσων Ενημέρωσης της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, στο Παρίσι.

Με σημείο αναφοράς την Αχαΐα, ο πρώην πρωθυπουργός παρουσίασε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αγροτικές και ορεινές περιοχές, υπογραμμίζοντας ότι η πληθυσμιακή συρρίκνωση δεν αποτελεί μόνο δημογραφικό πρόβλημα, αλλά επηρεάζει την παραγωγική δραστηριότητα, την κοινωνική συνοχή και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.

Όπως επισήμανε, όταν οι νέοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις περιοχές τους εξαιτίας της έλλειψης εργασίας, συγκοινωνιών, υγειονομικής περίθαλψης και προοπτικών, οι συνέπειες επεκτείνονται σε ολόκληρη την περιφέρεια. Παράλληλα, η υποχώρηση βασικών υπηρεσιών, όπως τα σχολεία και τα ιατρεία, ενισχύει την αίσθηση εγκατάλειψης των τοπικών κοινωνιών.

Η Αχαΐα ως παράδειγμα των προκλήσεων της ευρωπαϊκής υπαίθρου

Ο Γιώργος Παπανδρέου αναφέρθηκε στην ιστορική διαδρομή της Αχαΐας, κάνοντας ιδιαίτερη μνεία στην Αχαϊκή Συμπολιτεία, την οποία παρουσίασε ως ιστορικό παράδειγμα συνεργασίας μεταξύ αυτόνομων πόλεων για τη διαχείριση κοινών υποθέσεων.

Στη συνέχεια, περιέγραψε τις διαφορετικές ανάγκες που συνυπάρχουν στην περιοχή: από τις ορεινές κοινότητες των Καλαβρύτων, της Αροανίας και του Ερυμάνθου μέχρι την αγροτική παραγωγή της Δυτικής Αχαΐας, την παράκτια Αιγιάλεια και την Πάτρα, η οποία αποτελεί πανεπιστημιακό κέντρο και σημαντική πύλη επικοινωνίας με την Ιταλία.

Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί μία ενιαία πολιτική για όλες τις περιοχές. Αντίθετα, ο σχεδιασμός θα πρέπει να προσαρμόζεται στις ανάγκες, στους διαθέσιμους πόρους και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τόπου.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στα Καλάβρυτα, τονίζοντας τη σημασία της ιστορικής μνήμης, από την Αγία Λαύρα έως το Ολοκαύτωμα του 1943, αλλά και την ανάγκη η πολιτιστική κληρονομιά να αποτελεί μέρος μιας ζωντανής τοπικής κοινωνίας και όχι αποκλειστικά ένα στοιχείο του παρελθόντος.

Τοπικά προϊόντα, μεταποίηση και ήπιος τουρισμός

Σημαντικό μέρος της παρέμβασης αφορούσε την αξιοποίηση της αγροτικής παραγωγής και των φυσικών πόρων της Αχαΐας για τη δημιουργία εισοδήματος και νέων θέσεων εργασίας.

Ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρθηκε σε προϊόντα με ισχυρή τοπική ταυτότητα, όπως η σταφίδα Βοστίτσα της Αιγιάλειας, η Μαυροδάφνη Πατρών, το ελαιόλαδο, τα τυροκομικά και τα αρωματικά φυτά των ορεινών περιοχών. Παράλληλα, έθεσε στο επίκεντρο το Γεωπάρκο Χελμού-Βουραϊκού, καθώς και τη λιμνοθάλασσα του Κοτυχίου και το δάσος της Στροφυλιάς.

Όπως υπογράμμισε, η αναπτυξιακή προοπτική δεν εξαντλείται στην παραγωγή των αγροτικών προϊόντων. Προϋποθέτει την ενίσχυση της μεταποίησης και της τυποποίησης, τη συνεργασία των παραγωγών και τη δημιουργία αποτελεσματικότερων δικτύων διάθεσης, ώστε μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής αξίας να παραμένει στις τοπικές κοινωνίες.

Στις προτάσεις του περιέλαβε επίσης την αξιοποίηση τοπικών προϊόντων από δημόσιες δομές, όπως σχολεία και νοσοκομεία, καθώς και την ανάπτυξη μορφών βιώσιμου τουρισμού. Ο περιπατητικός, θρησκευτικός, γαστρονομικός και εκπαιδευτικός τουρισμός, σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσίασε, μπορεί να διευρύνει την οικονομική δραστηριότητα πέρα από την κύρια τουριστική περίοδο.

Παράλληλα, έθεσε ως προϋπόθεση την αξιολόγηση των επιπτώσεων κάθε νέας δραστηριότητας στο φυσικό περιβάλλον και στην πολιτιστική κληρονομιά.

Ενεργειακές κοινότητες και αξιοποίηση του Πανεπιστημίου Πατρών

Στην παρέμβασή του, ο Γιώργος Παπανδρέου συνέδεσε την πράσινη μετάβαση με την ανάγκη να αποδίδει απτά οφέλη στις τοπικές κοινωνίες. Ειδικότερα, πρότεινε την ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων με συμμετοχή δήμων, συνεταιρισμών και κατοίκων, ώστε η παραγωγή ενέργειας να συνδέεται με το τοπικό εισόδημα.

Αναφέρθηκε ακόμη στην ανάγκη σύγχρονης διαχείρισης των υδάτινων πόρων και των αρδευτικών υποδομών, σε μια περίοδο κατά την οποία η λειψυδρία δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις για την αγροτική παραγωγή.

Ιδιαίτερο ρόλο απέδωσε και στην Πάτρα, επισημαίνοντας ότι η πόλη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης για την ενδοχώρα και όχι ως σημείο συγκέντρωσης δραστηριοτήτων που αποδυναμώνουν τα χωριά.

Σε αυτή την κατεύθυνση, πρότεινε να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες του Πανεπιστημίου Πατρών και των ερευνητικών υποδομών της περιοχής για την ανάπτυξη της γεωργίας ακριβείας, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την παροχή ψηφιακών υπηρεσιών στις αγροτικές κοινότητες.

Υγεία, σχολεία, στέγαση και συγκοινωνίες

Σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό, η παραμονή των κατοίκων στην ύπαιθρο δεν μπορεί να εξασφαλιστεί χωρίς πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.

Στις προτάσεις του περιλαμβάνονται η ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας με κινητές μονάδες και τηλεϊατρική, η παροχή κινήτρων για την προσέλκυση γιατρών σε απομακρυσμένες περιοχές, η διατήρηση μικρών σχολικών μονάδων με ψηφιακή υποστήριξη και η βελτίωση των συγκοινωνιών.

Έμφαση έδωσε επίσης στην ευρυζωνική σύνδεση, στην αξιοποίηση κλειστών κατοικιών για τη στέγαση νέων οικογενειών και στην πρόληψη φυσικών καταστροφών, με αναφορά στις πυρκαγιές και τις πλημμύρες που έχουν πλήξει την Αχαΐα.

Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε στον Οδοντωτό, υποστηρίζοντας ότι υποδομές με ιστορική και πολιτιστική αξία μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη, εφόσον εντάσσονται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό που συνδέει τις κοινότητες με την εργασία, τις υπηρεσίες και τους επισκέπτες.

Παράλληλα, έθεσε το ζήτημα των εργατών γης, οι οποίοι συμβάλλουν στην αγροτική παραγωγή της Δυτικής Αχαΐας, επισημαίνοντας την ανάγκη για αξιοπρεπείς συνθήκες στέγασης και ουσιαστική κοινωνική ένταξη.

Παραδείγματα από την Ευρώπη και την Ιαπωνία

Για την ενίσχυση της επιχειρηματολογίας του, ο Γιώργος Παπανδρέου παρουσίασε παραδείγματα πολιτικών από άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν προβλήματα πληθυσμιακής συρρίκνωσης στην περιφέρεια.

Αναφέρθηκε σε κοινότητες της Σκωτίας, όπως το Eigg και το Gigha, όπου η απόκτηση της γης από τις ίδιες τις κοινότητες συνδέθηκε με την ανάπτυξη κατοικιών, ενεργειακών υποδομών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Πρότεινε να εξεταστούν αντίστοιχες δυνατότητες στην Αχαΐα, μέσω ενεργειακών κοινοτήτων και συλλογικής αξιοποίησης εγκαταλελειμμένων κατοικιών.

Επιπλέον, παρουσίασε το παράδειγμα της Ιαπωνίας, όπου νέοι μετακινούνται σε περιοχές που χάνουν πληθυσμό, αναλαμβάνοντας αμειβόμενες θέσεις για την υποστήριξη των τοπικών κοινοτήτων.

Με βάση αυτή την εμπειρία, πρότεινε τη δημιουργία ενός προγράμματος «συνεργατών της υπαίθρου» για περιοχές όπως τα Καλάβρυτα, η ορεινή Αιγιάλεια, η Αροανία και ο Ερύμανθος. Το πρόγραμμα θα μπορούσε να δώσει τη δυνατότητα σε νέους πτυχιούχους να εργαστούν για τις ανάγκες των κοινοτήτων και να δημιουργήσουν επαγγελματικούς δεσμούς με την περιοχή.

Στον τομέα της υγείας, πρότεινε επίσης να εξεταστεί η σύνδεση της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών με τις ορεινές περιοχές, μέσω ειδικών εκπαιδευτικών διαδρομών και κλινικής άσκησης σε δομές της ενδοχώρας.

Αναφέρθηκε ακόμη στις πολιτικές στήριξης οικογενειών που εφαρμόζονται στη βόρεια Νορβηγία, ενώ υπογράμμισε ότι μεμονωμένα μέτρα, όπως φοροαπαλλαγές ή επιδοτήσεις για κατοικίες, δεν αρκούν από μόνα τους για να αντιστρέψουν την ερήμωση.

Δύο πιλοτικά σχέδια για την Αχαΐα

Κεντρική πρόταση της παρέμβασης ήταν η υλοποίηση δύο πιλοτικών σχεδίων στην Αχαΐα, με διαφορετικό προσανατολισμό ανάλογα με τις ανάγκες των περιοχών.

Το πρώτο θα αφορά ορεινές κοινότητες στην ευρύτερη περιοχή των Καλαβρύτων και της Ερυμάνθειας. Θα συνδυάζει την απασχόληση νέων μέσω του προγράμματος «συνεργάτες της υπαίθρου», την ενίσχυση της πρόσβασης στην υγεία και ένα πακέτο υποστήριξης για νέες οικογένειες.

Το δεύτερο προτείνεται να αναπτυχθεί σε αγροτική και παράκτια περιοχή της Δυτικής Αχαΐας, με επίκεντρο το Κοτύχι και τη Στροφυλιά. Στόχος θα είναι η δημιουργία ενεργειακής κοινότητας, η ενίσχυση της συνεταιριστικής μεταποίησης και η ανάπτυξη ήπιων τουριστικών δραστηριοτήτων που θα αφήνουν οικονομικό όφελος στην περιοχή.

Ο σχεδιασμός, σύμφωνα με την πρόταση, θα πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, καθορισμένες αρμοδιότητες και μετρήσιμα αποτελέσματα. Μεταξύ των δεικτών αξιολόγησης θα μπορούσαν να είναι ο αριθμός των νέων που παραμένουν ή επιστρέφουν στην περιοχή, οι νέες οικονομικές δραστηριότητες και οι υπηρεσίες που αποκαθίστανται.

Ο Γιώργος Παπανδρέου πρότεινε, τέλος, τα πιλοτικά σχέδια να ενταχθούν σε ένα ευρωπαϊκό δίκτυο «εργαστηρίων της υπαίθρου», σε συνεργασία με το Κογκρέσο Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης, ώστε οι περιοχές να ανταλλάσσουν εμπειρίες και πρακτικές.

Κλείνοντας την παρέμβασή του, έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη οι κάτοικοι της υπαίθρου να έχουν πραγματική δυνατότητα επιλογής για το πού θα ζήσουν και θα εργαστούν. Όπως υπογράμμισε, ζητούμενο δεν είναι μόνο η ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, αλλά η διαμόρφωση συνθηκών που θα επιτρέπουν στους νέους να φύγουν εφόσον το επιθυμούν, να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στον τόπο τους, με πρόσβαση σε εργασία, υπηρεσίες και συμμετοχή στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον τους.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News