Λιγότερος χρόνος, περισσότερα κοντινά: Πώς το σινεμά κοιτάζει τις γυναίκες
Μια νέα έρευνα σε 5.205 ταινίες καταγράφει μια επίμονη διαφορά ανάμεσα στους ανδρικούς και τους γυναικείους χαρακτήρες. Η απόσταση της κάμερας λέει κάτι για το ποιον παρατηρούμε, αλλά ο ρόλος μιας ηρωίδας κρίνεται και από όσα της επιτρέπει να κάνει η ιστορία
Οι γυναίκες στο σινεμά έχουν λιγότερο χρόνο στην οθόνη, αλλά όταν εμφανίζονται, η κάμερα τις δείχνει συχνότερα σε κοντινό πλάνο. Μια νέα έρευνα σε 5.205 ταινίες, που αναρτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου στο arXiv, καταγράφει αυτή την ανισορροπία και δίνει μια διαφορετική αφορμή για συζήτηση: πόσο καλά γνωρίζουμε μια ηρωίδα, ακόμη κι όταν βλέπουμε κάθε έκφραση του προσώπου της;
Η ομάδα των Ντέιβιντ Μπάμαν, Άλισον Κούπερ, Νταν Χίκι και Μάντισον Μαρ, από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ και το Bowdoin College, χρησιμοποίησε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να αναλύσει το κάδρο σε ταινίες της περιόδου 1922–2025. Το συγκεκριμένο εύρημα αφορά το «μεσαίο κοντινό», το πλάνο που συνήθως περιλαμβάνει το πρόσωπο και το πάνω μέρος του σώματος: αναλογικά, οι γυναικείοι χαρακτήρες εμφανίζονται σε αυτό 20% συχνότερα από τους ανδρικούς.
Το πρόσωπο γεμίζει την οθόνη
Σκεφτείτε μια σκηνή στην οποία ένας άνδρας ανακοινώνει μια απόφαση και η κάμερα στρέφεται στη γυναίκα που τον ακούει. Το πρόσωπό της μπορεί να κυριαρχεί στην εικόνα. Βλέπουμε την έκπληξη, την απογοήτευση ή τον θυμό της. Η απόφαση, όμως, έχει ήδη παρθεί από κάποιον άλλο.
Το κοντινό είναι ένα από τα πιο εκφραστικά εργαλεία του σινεμά. Μπορεί να μας φέρει μέσα στον φόβο ενός ανθρώπου, να κάνει μια σιωπή πιο εύγλωττη από έναν διάλογο, να κρατήσει μια αντίδραση που σε γενικό πλάνο θα περνούσε απαρατήρητη. Η σημασία του εξαρτάται από τη σκηνή και από τη θέση του χαρακτήρα μέσα στην ταινία.
Ποιος κινεί την ιστορία
Μια ηρωίδα μπορεί να έχει εντυπωσιακή παρουσία και ελάχιστες επιλογές. Να την παρατηρούμε επίμονα, χωρίς να μαθαίνουμε τι θέλει πέρα από τη σχέση της με τον πρωταγωνιστή. Ή να έχει λίγα λεπτά στην οθόνη, αλλά μια απόφασή της να αλλάζει ολόκληρη την πορεία της πλοκής. Ο χρόνος εμφάνισης και ο τρόπος κινηματογράφησης φωτίζουν διαφορετικές πλευρές του ίδιου ρόλου.
Εδώ βρίσκεται και το ενδιαφέρον της συζήτησης που ανοίγει η έρευνα. Το πλήθος των γυναικείων χαρακτήρων είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε για την εκπροσώπηση. Εξίσου αποκαλυπτικό είναι να δούμε ποιανού τις επιθυμίες ακολουθεί η ιστορία. Ποιος παίρνει το ρίσκο και ποιος μένει να περιμένει το αποτέλεσμα.
Η Αντέλ Ενέλ και η Νοεμί Μερλάν σε σκηνή από το «Πορτρέτο μιας Γυναίκας που Φλέγεται» (2019). Οι δύο γυναικείοι χαρακτήρες βρίσκονται στο κέντρο της ιστορίας της Σελίν Σιαμά
Η γυναίκα που κοιτάζει πίσω
Το «Πορτρέτο μιας Γυναίκας που Φλέγεται» της Σελίν Σιαμά προσφέρεται για να σκεφτούμε αυτή τη σχέση. Στην ταινία του 2019, μια ζωγράφος αναλαμβάνει να φιλοτεχνήσει το γαμήλιο πορτρέτο μιας νεαρής γυναίκας που αρνείται να ποζάρει. Για να τη ζωγραφίσει, πρέπει πρώτα να την παρατηρήσει, χωρίς να της αποκαλύψει τον σκοπό της.
Η ίδια η αφετηρία της ιστορίας κάνει το βλέμμα μέρος της δράσης. Η παρατήρηση έχει σκοπό και συνέπειες, ενώ οι δύο γυναίκες βρίσκονται στο κέντρο της αφήγησης. Είναι ένα χρήσιμο παράδειγμα για το πώς μπορεί να τεθεί διαφορετικά το ερώτημα: τι συμβαίνει όταν η γυναίκα που κοιτάζουν αποκτά τη δυνατότητα να κοιτάξει και εκείνη;
Μια διαφορά που επιμένει
Οι ερευνητές εντόπισαν τη διαφορά και στις ανεξάρτητες παραγωγές, ενώ στη σύγκριση ταινιών κινουμένων σχεδίων δεν βρήκαν την ίδια στατιστικά σημαντική ανισορροπία στα κοντινά κάδρα. Η εργασία έχει αναρτηθεί ως προδημοσίευση, πριν από τυχόν δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό, και οι μετρήσεις της αφορούν το συγκεκριμένο δείγμα. Ένα ποσοστό δεν αρκεί για να κρίνει το νόημα κάθε σκηνής ή την πρόθεση κάθε δημιουργού.
Μπορεί, πάντως, να μας κάνει λίγο πιο παρατηρητικούς στην επόμενη ταινία. Να προσέξουμε πότε η κάμερα μένει σε μια γυναίκα, τι της δίνει χρόνο να εκφράσει και τι συμβαίνει όταν το πλάνο αλλάζει. Και, όταν πέσουν οι τίτλοι τέλους, να αναρωτηθούμε αν θυμόμαστε μόνο το πρόσωπό της ή και κάτι που αποφάσισε η ίδια.
Διαβάστε επίσης: Foley: Πώς φτιάχνονται οι ήχοι στις ταινίες
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
