Η Αχαΐα στο μικροσκόπιο: Οι ψηφοφόροι αλλάζουν πιο γρήγορα από τα κόμματα

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα μιας πολιτικής έρευνας δεν είναι πάντοτε ποιο κόμμα βρίσκεται πρώτο και ποιο δεύτερο. Μερικές φορές βρίσκεται πιο βαθιά: στον τρόπο με τον οποίο αλλάζουν τα κριτήρια της ίδιας της ψήφου. Αυτό φαίνεται να συμβαίνει σήμερα και στην Αχαΐα. Για πολλές δεκαετίες μπορούσαμε να περιγράψουμε σχετικά εύκολα τον πολιτικό χάρτη της. Υπήρχαν «πράσινες» και «γαλάζιες» περιοχές, ισχυρές οικογενειακές και κομματικές παραδόσεις, κοινωνικές ομάδες με αρκετά προβλέψιμη εκλογική συμπεριφορά. Αυτός ο κόσμος δεν εξαφανίστηκε. Δεν αρκεί όμως πλέον για να ερμηνεύσει τις επιλογές των πολιτών.

Η πρόσφατη έρευνα της Data Consultants στην Αχαΐα δείχνει ότι δίπλα στην κομματική ταυτότητα αποκτούν μεγαλύτερο βάρος η ηλικία, η επαγγελματική και οικονομική θέση, η σχέση με τον τόπο, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και, κυρίως, η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας. Γι’ αυτό και ίσως πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε τον πολιτικό χάρτη. Δεν αρκεί πλέον να ρωτάμε «πού είναι ισχυρό ένα κόμμα;». Πρέπει να ρωτάμε και «σε ποιους είναι ισχυρό — και για ποιον λόγο;».

Ενας νέος εργαζόμενος στην Πάτρα, ένας μικρομεσαίος επιχειρηματίας, ένας συνταξιούχος στην Αιγιάλεια κι ένας αγρότης στη Δυτική Αχαΐα κατοικούν στον ίδιο Νομό. Δεν αξιολογούν όμως την πολιτική με τα ίδια κριτήρια. Ο ένας αναζητά ευκαιρίες και καλύτερες αμοιβές. Ο άλλος απαιτεί λιγότερα εμπόδια στην επιχειρηματικότητα. Ο τρίτος ασφάλεια και καλύτερες υπηρεσίες. Ο τέταρτος υποδομές και αποτελεσματικότερη εκπροσώπηση. Ετσι, δίπλα στα παλιά κομματικά ακροατήρια δημιουργούνται πιο σύνθετες και λιγότερο σταθερές κοινωνικές συμμαχίες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο χώρος του πολιτικού Κέντρου. Οχι επειδή αποτελεί μία ενιαία κοινωνική ή ιδεολογική ομάδα. Αλλά επειδή εκεί βρίσκονται περισσότεροι πολίτες που μπορούν να εξετάσουν περισσότερες από μία επιλογές. Δεν έχουν απαραίτητα χάσει τις πολιτικές τους αναφορές. Εχουν όμως χαλαρότερη σχέση με την κομματική πίστη. Κι εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές: η εκλογική μάχη δεν είναι πλέον μόνο μάχη συσπείρωσης. Γίνεται όλο και περισσότερο μάχη αξιοπιστίας.

Η δυσαρέσκεια, άλλωστε, δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε ψήφο υπέρ κάποιου άλλου. Αυτό είναι ένα λάθος που συχνά κάνουν τα κόμματα. Θεωρούν ότι αρκεί να φθείρεται ο αντίπαλος για να ενισχυθούν τα ίδια. Δεν συμβαίνει έτσι. Ενας δυσαρεστημένος ψηφοφόρος μπορεί να κινηθεί προς διαφορετική κατεύθυνση, να επιλέξει μικρότερο κόμμα, να παραμείνει αναποφάσιστος ή ακόμη και να απομακρυνθεί από την κάλπη. Δεν αρκεί λοιπόν να δώσεις στον πολίτη λόγο να μην ψηφίσει τον αντίπαλό σου. Πρέπει να του δώσεις λόγο να επιλέξει εσένα. Και ο λόγος αυτός φαίνεται να συνδέεται όλο και περισσότερο με το αποτέλεσμα.

Οι πολίτες της Αχαΐας θέλουν η ανάπτυξη να μεταφράζεται σε δουλειές, εισόδημα και υποδομές. Θέλουν οι θεσμοί να λειτουργούν. Θέλουν από τους πολιτικούς εκπροσώπους τους όχι μόνο παρουσία, αλλά αποτέλεσμα.

Η ιδεολογία επομένως δεν τελειώνει. Η κομματική ταυτότητα δεν εξαφανίζεται. Δίπλα τους, όμως, εμφανίζεται όλο και εντονότερα ένα ακόμη ερώτημα: «Ποιος μπορεί να κάνει τη δουλειά;» Για χρόνια τα κόμματα ήταν οργανωμένα κυρίως για να διατηρούν και να κινητοποιούν τα ακροατήριά τους. Τώρα πρέπει να καταλάβουν μια κοινωνία που μεταβάλλεται ταχύτερα από τις οργανωτικές και επικοινωνιακές τους συνήθειες. Δεν αρκεί ένα καλύτερο σύνθημα. Ούτε μία πιο σύγχρονη καμπάνια. Ούτε καν ένα νέο πρόσωπο, εάν πίσω του δεν υπάρχει πειστική απάντηση στις νέες απαιτήσεις.

Συνηθίζουμε να αντιλαμβανόμαστε την πολιτική αλλαγή όταν εμφανιστεί στην κάλπη. Τότε όμως την αντιλαμβανόμαστε αργά. Πρώτα αλλάζει η κοινωνία. Μετά αλλάζουν οι ανάγκες και οι προσδοκίες της. Στη συνέχεια μεταβάλλονται τα κριτήρια με τα οποία αξιολογεί την πολιτική. Και μόνο στο τέλος αλλάζουν τα ποσοστά. Γι’ αυτό ίσως η σημαντικότερη είδηση από την Αχαΐα δεν είναι ποιος προηγείται σήμερα. Είναι ότι κάτω από τα ποσοστά αλλάζει ήδη ο ψηφοφόρος. Και, πιθανότατα, αλλάζει πιο γρήγορα από τα κόμματα.