Η μάχη φυσικών πόρων και κέρδους

Ανθη Ροδοπούλου

Η πρόσφατη υπόθεση της Άνω Ζήριας και η αναστολή των εργασιών για την εγκατάσταση ανεμογεννήτριας επανέφεραν στο προσκήνιο το θέμα για τα όρια των ενεργειακών επενδύσεων, την προστασία των δασικών εκτάσεων και τον ρόλο των πολιτών να υπερασπιστούν δικαστικά ζητήματα και παρεμβάσεις που θεωρούν ότι απειλούν το φυσικό περιβάλλον της περιοχής τους. Η συγκεκριμένη υπόθεση αναδεικνύει, παράλληλα, τη σημασία της νομικής διεκδίκησης και της ενεργού συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο νομικός στον Άρειο Πάγο και το Συμβούλιο Επικρατείας και αναπληρωτής καθηγητής Γεωγραφίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών με ειδίκευση στο περιβαλλοντικό δίκαιο, Γιώργος Μπάλιας μιλά για την υπόθεση της Άνω Ζήριας και αποκαλύπτει τα δικαστικά βήματα που οδήγησαν στην αναστολή των εργασιών. Παράλληλα, καταθέτει την άποψή του για τη σχέση ανάπτυξης και προστασίας της φύσης, αναφέρεται στα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι πολίτες όταν προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη, αξιολογεί την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και των κυρώσεων και εξηγεί γιατί η κλιματική αλλαγή αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά ζητήματα που θα απασχολήσουν τη Δικαιοσύνη τα επόμενα χρόνια. Μια συζήτηση που δεν αφορά μόνο το περιβάλλον, αλλά το ίδιο το μοντέλο ανάπτυξης που επιλέγουμε για το μέλλον και το δικαίωμα των τοπικών κοινωνιών να γνωρίζουν, να συμμετέχουν και να προστατεύουν τον φυσικό πλούτο του τόπου τους.

Πρόσφατα ανακοινώθηκε η αναστολή των εργασιών για την τοποθέτηση ανεμογεννήτριας στην Ανω Ζήρια. Αυτό έγινε ύστερα από ενέργειες των κατοίκων της περιοχής για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και φυσικά με τη δική σας καθοδηγητική συμμετοχή.
-Ποια ήταν τα βασικά νομικά επιχειρήματα που τέθηκαν και ποια διαδικασία ακολουθήθηκε, ώστε να επιτευχθεί αυτή η εξέλιξη;
Η παράλειψη έκδοσης άδειας δόμησης. Η εγκατάσταση της Α/Γ ξεκίνησε με τη λεγόμενη άδεια μικρής κλίμακας. Προσφύγαμε στην Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ) Αιγιαλείας τονίζοντας ότι για το συγκεκριμένο έργο απαιτείται άδεια δόμησης. Εγινε αποδεκτή η προσφυγή μας και σταμάτησαν οι εργασίες εγκατάστασης μέχρι σήμερα. Η παράνομη εκχέρσωση δάσους. Με εξώδικο που αποστείλαμε στον δασάρχη Πατρών, τον ενημερώσαμε ότι ο κύριος του έργου προέβη σε παράνομη εκχέρσωση δάσους και ζητήσαμε την πραγματοποίηση αυτοψίας. Μετά απ’ αυτό αποδείχθηκε ότι εκχερσώθηκαν παράνομα 14 στρέμματα δάσους. Κατόπιν αυτού, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Δυτικής Ελλάδας εξέδωσε πριν από λίγες μέρες απόφαση με την οποία ανεστάλη η ισχύς της άδειας εγκατάστασης. Εντωμεταξύ ο κύριος του έργου αναγκάστηκε να προβεί σε τροποποίηση της περιβαλλοντικής άδειας και αναμένουμε την τελική απόφαση από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση. Οπως γίνεται κατανοητό, η περιβαλλοντική αδειοδότηση ξεκινάει από την αρχή.

-Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με το περιβαλλοντικό δίκαιο και τι ήταν αυτό που σας κέρδισε σε αυτόν τον τομέα;
Οι μεταπτυχιακές μου σπουδές στη Γαλλία είχαν ως αντικείμενο το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Σημαντικό μέρος του εν λόγω δικαίου είναι το περιβαλλοντικό δίκαιο. Εκείνο που μου κέντρισε το ενδιαφέρον είναι ότι το δίκαιο περιβάλλοντος έχει τρεις διαστάσεις: τη διεθνή, την ευρωπαϊκή και την εθνική. Αυτή η διαπλοκή των εννόμων τάξεων δείχνει ότι το τοπικό είναι ταυτόχρονα ευρωπαϊκό και διεθνές και αντίστροφα.

-Πιστεύετε ότι σήμερα η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αντιμετωπίζεται ως πραγματική νομική προτεραιότητα ή παραμένει συχνά σε δεύτερη μοίρα μπροστά στην οικονομική ανάπτυξη;
Δυστυχώς, η κυρίαρχη πολιτική αντίληψη δίνει κατά βάση προτεραιότητα στην οικονομική ανάπτυξη έναντι της προστασίας του περιβάλλοντος. Αξίζει, όμως, να τονιστεί ότι το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης θεωρούν ότι προηγείται η προστασία του περιβάλλοντος και της ανθρώπινης υγείας έναντι της οικονομικής ανάπτυξης. Το Ελληνικό Συμβούλιο της Επικρατείας μετά από μια λαμπρή πορεία σε σχέση με την προστασία του περιβάλλοντος υιοθέτησε σε πολλές περιπτώσεις το κυρίαρχο πολιτικό αφήγημα. Ωστόσο, το παρήγορο είναι ότι οι νέοι δικαστές στο ΣτΕ είναι ευθυγραμμισμένοι με τη νομολογία των διεθνών δικαστηρίων.

-Ποια είναι η πιο συχνή υπόθεση περιβαλλοντικής παραβίασης που καλείστε να αντιμετωπίσετε;
Είναι κατά κύριο λόγο η παραβίαση της διεθνούς και της ευρωπαϊκής νομοθεσίας σε διάφορους τομείς όπως η διαχείριση των αποβλήτων, η προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας, οι εξορύξεις υδρογονανθράκων κ.λπ.

-Ποια είναι τα μεγαλύτερα εμπόδια που συναντά ένας πολίτης όταν προσπαθεί να προστατεύσει το περιβάλλον μέσω της δικαιοσύνης;
Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι το κόστος των δικαστικών και εξωδικαστικών ενεργειών που πολλές φορές είναι δυσβάστακτο. Κατά τα άλλα, έχει βελτιωθεί η πρόσβαση των πολιτών αναφορικά με τα διοικητικά έγγραφα και τις σχετικές διοικητικές αποφάσεις.

-Υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη μεγάλων έργων (τουρισμός, ενέργεια, υποδομές) και στην προστασία της φύσης; Πού βρίσκεται το όριο;
Αντίθετα, υπάρχει μεγάλη ανισορροπία που έχει να κάνει με την κυριαρχία των οικονομικών συμφερόντων που συνδέονται με την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. Π.χ. η ανάπτυξη αιολικών σταθμών σε ορεινούς όγκους και σε περιοχές προστασίας της φύσης, όπως επίσης, η εξόρυξη υδρογονανθράκων στη Μεσόγειο που είναι κλειστή θάλασσα και υπάρχουν κίνδυνοι για τα θαλάσσια είδη και για την ποιότητα των υδάτων, είναι εμβληματικές περιπτώσεις αυτής της ανισορροπίας. Το όριο βρίσκεται στη δίκαιη ισορροπία μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος και της οικονομικής ανάπτυξης, η ανάδειξη του οποίου σχετίζεται με τη λεγόμενη περιβαλλοντική δημοκρατία που πρέπει να ενισχυθεί.

-Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε συχνότερα ακραία φαινόμενα, πυρκαγιές και καταστροφές οικοσυστημάτων. Πιστεύετε ότι το νομικό πλαίσιο μπορεί να ανταποκριθεί στις νέες περιβαλλοντικές προκλήσεις;
Το νομικό πλαίσιο, παρά τις επιμέρους ελλείψεις, είναι επαρκές. Το πρόβλημα εντοπίζεται στην εφαρμογή του τόσο από την πλευρά της ΕΕ όσο και από την πλευρά του κράτους.

-Ποιος είναι ο ρόλος των πολιτών και των περιβαλλοντικών οργανώσεων στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας;
Η εμπειρία έχει δείξει ότι ο ρόλος των πολιτών και των οργανώσεων -κυρίως των τοπικών- είναι καθοριστικός διότι η εμπλοκή τους έχει αποκλειστικά αξιακά χαρακτηριστικά που συνδέονται με τη σε βάθος χρόνου προστασία του περιβάλλοντος σε αντίθεση με την πολιτική τάξη που, συνήθως, ενδιαφέρεται για την επίτευξη αποτελεσμάτων με βάση τις εκλογές, δηλαδή εντός της τετραετίας.

-Πόσο αποτελεσματικοί είναι οι έλεγχοι και οι κυρώσεις απέναντι σε όσους παραβιάζουν την περιβαλλοντική νομοθεσία;
Δυστυχώς, στην Ελλάδα, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, είναι εξαιρετικά ανεπαρκείς οι έλεγχοι, όταν δε, γίνονται οι κυρώσεις δεν είναι αποτρεπτικές πολλώ δε μάλλον που δεν υλοποιούνται για διάφορους λόγους.

-Ποιο περιβαλλοντικό ζήτημα θεωρείτε ότι θα απασχολήσει περισσότερο τη δικαιοσύνη τα επόμενα χρόνια;
Αναντίρρητα, η κλιματική αλλαγή καθώς σύμφωνα με την υπάρχουσα επιστημονική γνώση θα προκαλέσει (το έχει κάνει ήδη) τεράστιες επιπτώσεις στον άνθρωπο και στη φύση (θάνατοι που συνδέονται με την υπερθέρμανση του πλανήτη, εναλλαγή ακραίων καιρικών φαινομένων που προκαλούν καταστροφές και απώλειες ζωών κ.λπ.).

-Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στο σύστημα προστασίας του περιβάλλοντος στην Ελλάδα, ποιο θα ήταν αυτό;
Το σημαντικότερο πράγμα, κατά τη γνώμη μου, που πρέπει να αλλάξει είναι η διάχυση της περιβαλλοντικής πληροφόρησης σε όλους τους πολίτες και σε αυτούς που λαμβάνουν τις αποφάσεις (διοίκηση και δικαστήρια). Καθοριστικός, εν προκειμένω, είναι ο ρόλος των μέσων ενημέρωσης εθνικής και τοπικής εμβέλειας.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News