Η τέχνη του λόγου και το μήνυμα των Χριστουγέννων

Η εορτή των Χριστουγέννων καθιστά τον άνθρωπον περισσότερον φωτισμένον και τον πιστόν λογοτέχνην ιδανικόν. Αυτό συμβαίνει εις την νεοελληνικήν λογοτεχνίαν. Απαραιτήτως θα σταθεί κανείς, όταν ομιλεί διά τη Χριστουγεννιάτικη λογοτεχνίαν του Αλεξ. Παπαδιαμάντη εκ Σκιάθου (1858-1911). Πράγματι του Παπαδιαμάντη τα χριστουγεννιάτικα διηγήματα, τον οποίον όταν πήγε να τα επιδώσει ο ίδιος θεώρησαν ότι είναι ο κλητήρας του, ενέχουν κάτι το τέλειον. Αποπνέουν μία ενδοτέραν γαλήνην, ενδόμυχον λυτρωμόν, άρωμα σωτηρίας της απλής χριστιανικής ψυχής. Παρουσιάζει κυρίως, πως ο ευσεβής λαός του υπαιθρίου χώρου εν μέσω πολλαπλών στερήσεων και δυσμενών συνθηκών βιοπάλης εορτάζει τα Χριστούγεννα και τα εξεικονίζει με πίστιν θερμήν και με απαράμιλλον συγγραφικόν χρωστήρα, αντικείμενο πάντα της διαχρονικής εκμετάλλευσης από την αστική μαφία. Παλαιός λογοτέχνης εσημείωνε σχετικώς: «Του Παπαδιαμάντη τα χριστουγεννιάτικα διηγήματα τελούνται και με μια εσωτερικότατη γαλήνη, με μια λύτρωση της απλής χριστιανικής ψυχής-κάτω θαρρείς από την ακτινοβολία του θείου οράματος, μια γαλήνη και μια λύτρωση, που όχι συμπτωματικά, καθώς θα πίστευε ο καθένας, μα με μια αριστοτελικήν εντέλειαν, καθώς θα πίστευε ο Παπαδιαμάντης ο ίδιος, καθορίζουν την ανθρώπινη μοίρα». (Γ. Γιάκος: «Τα Χριστούγεννα στην νεοελληνική πεζογραφία», Ελλην. Δημιουργία, τόμ. 8^ος, τευχ. 93, 1951, σελ. 776).

Το χριστουγεννιάτικο διήγημα εκαλλιέργησε πρώτος ο Αλ. Μωραϊτίδης από τις στήλες της «Ακροπόλεως» του Γαβριηλίδη από 1884. Ο Μωραϊτίδης διαπνέεται από θερμήν πίστιν, ανυπόκριτη και πηγαίαν θρησκευτικότητα χωρίς τυπολατρία.

Μία άλλη μορφή της λογοτεχνίας δυναμική και αγωνιστική είναι ο Κώστας Κρυστάλλης (1868-1896). Μας έχει δώσει πλούσιον λογοτεχνικόν έργον παρά τον σύντομον χρόνον της περιπετειώδους ζωής του. Μεταξύ άλλων μας έχει προσφέρει δύο χριστουγεννιάτικα διηγήματα, γνωστά με τους τίτλους: «Τα προπέρσινα Χριστούγεννα» και τα «Χριστούγεννα των κλεφτών». Είχαν δημοσιευθεί στην «Ακρόπολη» του Γαβριηλίδη 1892.

Ο Κρυστάλλης συναντάται με τον Παπαδιαμάντη και τον Μωραϊτίδη στη νοσταλγία και την συγκίνησιν διά τα Χριστούγεννα. Είναι το κύριον κίνητρον της τέχνης και του ταλέντου του.

Λαμπρά κείμενα μας έχουν δώσει διά την Χριστουγεννιάτικη εορτήν οι: Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Π. Νιρβάνας, Α. Καρκαβίτσας, Α. Καραντώνης, Σπ. Μελάς, Β. Μουστάκης, Φώτης Κόντογλου και λοιποί.

Η Φάτνη εχορήγησε έμπνευσιν εις καλούς πεζογράφους αλλά και η χριστουγεννιάτικη ποίησις δεν υστέρησε, αλλά μας έχει δώσει αγλαούς καρπούς: Ηλίας Τανταλίδης (1818-1876), Διον. Σολωμός (1798-1857), Γερ. Μαρκοράς (1826-1911), Ιωάννης Πολέμης (1862-1924), Γεώργιος Δροσίνης (1859-1951), Στεφ. Μπολέτσης, Κωστής Παλαμάς, Γ. Βερίτης.

Οντως η λογοτεχνία μας βαθύτατα και ευρύτατα θρησκευτική, πεζογραφία και ποίησις διακρίνεται διά την πηγαίαν πίστιν, έμπνευσιν και αναζήτησιν του βιώματος και του νοήματος της Γεννήσεως του Χριστού.

Κλείομεν το παρόν με τους στίχους του Γ. Βερίτη (Αλεξ. Γκιάλλα):

«Δέξαι Χριστέ την προσευχή μας,

κι’ ας γίνη Φάτνη σου η ψυχή μας,

κάνε ν’ ανθίσουν άσπροι κρίνοι

όπου περίσσεψαν οι θρήνοι».

Είναι στίχοι επίκαιροι διά την πολυστένακτη και ταραχώδη σημερινή συγκυρία, ιδία διά τους νέους και τα παιδιά μας, αντικείμενο αδυσώπητης εκμετάλλευσης από τα «χριστιανικά» συμφέροντα.