Κωνσταντίνος Γουργουλιάτος: «Ξέρουμε μόλις το… 5% για το σύμπαν»

Ανθη Ροδοπούλου

Σήμερα, αιώνες μετά τις πρώτες παρατηρήσεις για το σύμπαν, η επιστήμη της Αστροφυσικής έχει κάνει τεράστια βήματα, όμως όσο περισσότερο το γνωρίζουμε τόσο περισσότερα ερωτήματα γεννιούνται.

Γαλαξίες που σχηματίστηκαν μόλις εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Εκρηξη, βαρυτικά κύματα από συγχωνεύσεις μαύρων τρυπών, εικόνες από τις περιοχές γύρω από αυτές και χιλιάδες νέοι πλανήτες έχουν ανοίξει ένα πρωτόγνωρο παράθυρο στην κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει. Στο πεδίο αυτής της μεγάλης επιστημονικής αναζήτησης, το Πανεπιστήμιο Πατρών και το Τμήμα Φυσικής έχουν τη δική τους σημαντική παρουσία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσπάθεια αναβίωσης του Αστεροσκοπείου Στεφανίου, ενός ιστορικού επιστημονικού σταθμού που από τη δεκαετία του 1960 αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την ελληνική αστρονομία. Η συνεργασία του Δήμου Κορινθίων, του Πανεπιστημίου Πατρών και του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών έχει δώσει νέα πνοή στον χώρο, μέσα από εκπαιδευτικές δράσεις και προγράμματα επιστήμης των πολιτών, με τη συμμετοχή φοιτητών του Τμήματος Φυσικής.

Στόχος είναι, μάλιστα, η επαναλειτουργία του μεγάλου τηλεσκοπίου για επιστημονικούς σκοπούς και η ένταξή του στις ερευνητικές υποδομές της χώρας. Ο αναπληρωτής καθηγητής Αστροφυσικής και Αστρονομίας του Πανεπιστημίου Πατρών, Κωνσταντίνος Γουργουλιάτος, μιλά για τη γοητεία που άσκησε πάνω του από μικρή ηλικία ο έναστρος ουρανός, τις μεγάλες ανακαλύψεις που αλλάζουν την εικόνα μας για το σύμπαν, την πιθανότητα να εντοπίσουμε ίχνη ζωής πέρα από τη Γη και τα μεγάλα ερωτήματα που εξακολουθούν να απασχολούν την επιστημονική κοινότητα. Παράλληλα, αναφέρεται στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στη σύγχρονη αστρονομική έρευνα, στη σημασία της συμμετοχής των νέων στις θετικές επιστήμες και στις προσπάθειες που βρίσκονται σε εξέλιξη για την αξιοποίηση του Αστεροσκοπείου Στεφανίου.

-Ποιες είναι σήμερα οι σημαντικότερες εξελίξεις στην αστροφυσική που αλλάζουν την κατανόησή μας για το σύμπαν;
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά άλματα: έχουμε χαρτογραφήσει το σύμπαν σε τέτοιο βάθος που μπορούμε να δούμε γαλαξίες μόλις 300 εκατομμύρια χρόνια μετά τη μεγάλη έκρηξη (όσο πιο μακριά κοιτάμε στο σύμπαν τόσο πιο παλιά βλέπουμε). Εχουμε παρατηρήσει βαρυτικά κύματα από μαύρες τρύπες που συγχωνεύονται και είχαν προβλεφθεί από το Einstein 100 τους ανοίγοντας ένα νέο παράθυρο στην παρατήρηση του σύμπαντος. Εχουμε φωτογραφίσει την περιοχή γύρω από μια μαύρη τρύπα και βλέπουμε την «σκιά» της. Τέλος, έχουμε ανακαλύψει πολλές χιλιάδες πλανήτες με μερικούς από αυτούς να μοιάζουν με τη Γη.
-Πιστεύετε ότι είμαστε κοντά στο να ανακαλύψουμε ενδείξεις ζωής πέρα από τη Γη; Ποια είναι τα δεδομένα που έχουμε μέχρι σήμερα;
Αν υπάρχει κάποια μορφή ζωής στο ηλιακό μας σύστημα, πιθανόν σε μικροβιακό επίπεδο, τότε έχουμε τα μέσα να την ανακαλύψουμε μέσα στη γενιά μας. Πάντως έχουμε παρατηρήσει ότι πολύπλοκα οργανικά μόρια, όπως υδρογονάνθρακες και σάκχαρα, υπάρχουν στο σύμπαν. Σίγουρα όμως η απόσταση ανάμεσα στην παρατήρηση τέτοιων μορίων και σε ισχυρές ενδείξεις για την ύπαρξη ζωής, ίσως να είναι μεγάλη.

-Ποιο είναι το μεγαλύτερο μυστήριο του σύμπαντος που η επιστήμη προσπαθεί ακόμη να εξηγήσει;
Τις τελευταίες δεκαετίες έχουμε καταφέρει να μετρήσουμε με μεγάλη ακρίβεια τη διαστολή του σύμπαντος και τις κινήσεις των γαλαξιών. Αυτές οι δύο παρατηρήσεις συνηγορούν στο ότι μόλις το 5% του περιεχομένου του σύμπαντος αποτελείται από τα γνωστά μας χημικά στοιχεία, ενώ το υπόλοιπο 25% είναι σκοτεινή ύλη και το 70% σκοτεινή ενέργεια, των οποίων η φύση είναι άγνωστη. Αρα ζούμε σε έναν κόσμο του οποίου καταλαβαίνουμε καλά μόλις το 5%.

-Είστε ένας από τους υπεύθυνους του Αστεροσκοπείου Στεφανίου που αποτελεί το πρώτο σύγχρονο αστεροσκοπείο της Ελλάδας και έναν από τους σημαντικότερους επιστημονικούς σταθμούς της Ανατολικής Μεσογείου. Τι έχει κάνει μέχρι σήμερα και ποιος είναι ο ρόλος του Πανεπιστημίου Πατρών και της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας στην έρευνα της αστροφυσικής;
Οταν ιδρύθηκε το Αστεροσκοπείο Στεφανίου, την δεκαετία του 1960 ήταν όντως το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο της χώρας, το οποίο όμως σταμάτησε να χρησιμοποιείται για ερευνητικούς σκοπούς στις αρχές του 2000. Τα τελευταία χρόνια η συνεργασία του Δήμου Κορινθίων, του Πανεπιστημίου Πατρών και του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών έχει εγκαινιάσει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών δράσεων και προγραμμάτων επιστήμης των πολιτών στα οποία κεντρικό ρόλο έχει η ομάδα των φοιτητών του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών. Το καλοκαίρι που μας πέρασε είχαμε μια βραδιά αστρονομίας με την συμμετοχή σχεδόν 1.000 ατόμων που είδαν μέσα από τα τηλεσκόπια και παρακολούθησαν ομιλίες. Στόχος μας είναι η επαναλειτουργία του μεγάλου τηλεσκοπίου του αστεροσκοπείου για επιστημονικούς σκοπούς και η ένταξή του στις υποδομές της χώρας.

-Πώς μπορεί η αστρονομία να εμπνεύσει τους νέους να ασχοληθούν με τις θετικές επιστήμες;
Η αστρονομία εξάπτει το ενδιαφέρον, συνδέοντας εντυπωσιακά φαινόμενα του σύμπαντος με τη φυσική, τα μαθηματικά, τη χημεία και την τεχνολογία. Καλλιεργεί την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και το ενδιαφέρον για επιστημονικές σπουδές. Δεν είναι τυχαία άλλωστε πως μία από τις πρώτες εφαρμογές των νόμων του Νεύτωνα ήταν η ερμηνεία της κίνησης των πλανητών στο ηλιακό σύστημα. Η θέα και μόνο από ένα τηλεσκόπιο ή η περιγραφή ενός εντυπωσιακού φαινομένου κεντρίζει το ενδιαφέρον των νέων.

-Υπάρχουν αστρονομικά φαινόμενα που θα έχουμε την ευκαιρία να παρατηρήσουμε το επόμενο διάστημα και αξίζει να μην τα χάσουμε;
Πριν από λίγες ημέρες είχαμε τη μερική έκλειψη Σελήνης της 28ης Αυγούστου 2026, που ήταν ορατή από την Ελλάδα. Το επόμενο θέαμα θα είναι στις 2 Αυγούστου 2027, όταν μια εντυπωσιακή μερική έκλειψη Ηλίου θα γίνει ορατή σε όλη τη χώρα, ενώ η ολικότητα θα παρατηρηθεί από όποιον επιθυμεί να ταξιδέψει στην Αίγυπτο.

-Αν μπορούσατε να απαντήσετε σε ένα μόνο αναπάντητο ερώτημα για το σύμπαν, ποιο θα ήταν αυτό και γιατί;
Θα ήταν το ερώτημα της ύπαρξης ζωής και κυρίως νοήμονος ζωής εκτός της Γης. Γιατί; Είτε με θετική, είτε με αρνητική απάντηση, το ερώτημα αυτό ξεπερνά τα όρια της αστρονομίας και της αστροφυσικής και αγγίζει όλη την ανθρώπινη ύπαρξη, την κοινωνία και τη φιλοσοφία.

-Πώς έχει αλλάξει η τεχνητή νοημοσύνη και η σύγχρονη τεχνολογία τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η αστρονομική έρευνα;
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει επιταχύνει εντυπωσιακά την επεξεργασία των δεδομένων και τους μαθηματικούς υπολογισμούς. Μελέτες που χρειάζονταν μήνες για να γίνουν, τώρα μπορούν να ολοκληρωθούν σε λίγες ημέρες. Φυσικά για να επιβεβαιωθεί η ορθότητα των αποτελεσμάτων απαιτούνται παρατηρήσεις, οι οποίες θέλουν χρόνο.

-Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους νέους που ονειρεύονται να ακολουθήσουν μια καριέρα στην αστροφυσική και την έρευνα;
Να είναι αισιόδοξοι και εργατικοί. Η επιστήμη και η έρευνα δεν είναι σπριντ, είναι μαραθώνιος. Απαιτείται συστηματική καθημερινή δουλειά, επιμονή και αγάπη.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News