Νέα Δημοκρατία: 52 χρόνια από την ίδρυση του κόμματος – Από τον Καραμανλή στον Μητσοτάκη

Πενήντα δύο χρόνια συμπληρώνει σήμερα η Νέα Δημοκρατία, η πολιτική διαδρομή της οποίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πορεία της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας. Από την ίδρυσή της, λίγους μήνες μετά την πτώση της δικτατορίας, μέχρι τη σημερινή περίοδο υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη, η ΝΔ έχει βρεθεί στην κυβέρνηση και στην αντιπολίτευση, έχει γνωρίσει μεγάλες εκλογικές νίκες και βαριές ήττες και έχει αλλάξει σημαντικά ως προς τη φυσιογνωμία και την πολιτική της έκφραση.

Η τυπική ίδρυση του κόμματος ολοκληρώθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1974, όταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής κατέθεσε στον Άρειο Πάγο τη δήλωση σύστασης της Νέας Δημοκρατίας, βάσει του Νομοθετικού Διατάγματος 59/1974.

Είχαν προηγηθεί δύο σημαντικοί σταθμοί. Στις 28 Σεπτεμβρίου 1974 ο Καραμανλής ανακοίνωσε δημόσια την ίδρυση του κόμματος και παρουσίασε την Ιδρυτική Διακήρυξη, ενώ στις 29 Σεπτεμβρίου δημοσιοποιήθηκε το πρώτο σχέδιο καταστατικού.

Η πολιτική παρακαταθήκη του Καραμανλή

Η Νέα Δημοκρατία δεν παρουσιάστηκε από τον ιδρυτή της ως απλή συνέχεια της ΕΡΕ. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επιχείρησε να δημιουργήσει μια ευρύτερη πολιτική παράταξη, ικανή να εκφράσει τη νέα πραγματικότητα που είχε διαμορφωθεί μετά την επτάχρονη δικτατορία.

Στην Ιδρυτική Διακήρυξη περιγράφεται η αντίληψη για μια παράταξη που θα υπερέβαινε τις πολιτικές διαιρέσεις του παρελθόντος και θα έδινε έμφαση στη δημοκρατία, την εθνική ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία, την πολιτική ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Η ιδεολογική φυσιογνωμία της ΝΔ συνδέθηκε στη συνέχεια με τον όρο «ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός». Η συγκεκριμένη έννοια συστηματοποιήθηκε τα επόμενα χρόνια και αποκρυσταλλώθηκε στο συνέδριο της Χαλκιδικής το 1979.

Η ΝΔ της πρώτης περιόδου δεν ταυτιζόταν με τον οικονομικό φιλελευθερισμό της μεταγενέστερης εποχής. Η ιστορική της φυσιογνωμία περιλάμβανε τη διατήρηση σημαντικού ρόλου του κράτους και την αποδοχή της μικτής οικονομίας, ενώ παράλληλα επιχειρούσε να διευρύνει την επιρροή της πέρα από τα παραδοσιακά όρια της Δεξιάς.

Η Ευρώπη ως στρατηγική επιλογή

Η ευρωπαϊκή πορεία αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές επιλογές της πρώτης Νέας Δημοκρατίας.

Στις 28 Μαΐου 1979 υπογράφηκε η Συνθήκη Προσχώρησης της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, με τη χώρα να γίνεται το 1981 το δέκατο μέλος της τότε ΕΟΚ.

Για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, η ευρωπαϊκή ένταξη συνδεόταν όχι μόνο με την οικονομική προοπτική της χώρας αλλά και με τη δημοκρατική σταθερότητα και τη θεσμική της θωράκιση.

Από τη Μεταπολίτευση στις μεγάλες εκλογικές αναμετρήσεις

Η πρώτη εκλογική αναμέτρηση μετά τη δικτατορία, στις 17 Νοεμβρίου 1974, αποτέλεσε ιστορική νίκη για τη Νέα Δημοκρατία. Το κόμμα έλαβε 54,37% και 220 έδρες, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό που έχει πετύχει σε βουλευτικές εκλογές.

Ακολούθησαν η επίλυση του πολιτειακού ζητήματος μέσω του δημοψηφίσματος και η ψήφιση του Συντάγματος του 1975, σε μια περίοδο κατά την οποία η νέα δημοκρατική τάξη πραγμάτων επιχειρούσε να σταθεροποιηθεί.

Το 1977 η ΝΔ παρέμεινε στην κυβέρνηση, αν και με αισθητά μειωμένο ποσοστό, συγκεντρώνοντας 41,84% και 171 έδρες.

Το 1981 ήρθε η πρώτη μεγάλη εκλογική ήττα. Το ΠΑΣΟΚ επικράτησε με 48,07%, ενώ η ΝΔ περιορίστηκε στο 35,88% και 115 έδρες.

Από τον Μητσοτάκη στην επιστροφή του 2004

Η ΝΔ πέρασε μια μακρά περίοδο στην αντιπολίτευση, με τους Γεώργιο Ράλλη και Ευάγγελο Αβέρωφ στην ηγεσία, πριν αναλάβει την αρχηγία ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης το 1984.

Η εκλογική περίοδος 1989-1990 υπήρξε από τις πλέον ταραχώδεις στη μεταπολιτευτική ιστορία. Οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις του 1989 δεν έδωσαν αυτοδυναμία στη ΝΔ. Τον Ιούνιο συγκέντρωσε 44,28% και 145 έδρες και τον Νοέμβριο 46,19% και 148 έδρες.

Τον Απρίλιο του 1990, η ΝΔ επικράτησε με 46,89% και 150 έδρες και σχημάτισε κυβέρνηση με οριακή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη συνδέθηκε με προσπάθειες δημοσιονομικής προσαρμογής, αποκρατικοποιήσεων και διαρθρωτικών αλλαγών, αλλά και με έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις, μεταξύ άλλων για το Μακεδονικό. Το 1993 η ΝΔ έχασε την εξουσία.

Ακολούθησε νέα περίοδος αντιπολίτευσης, μέχρι την εκλογική νίκη του Κώστα Καραμανλή το 2004.

Η ΝΔ επικράτησε στις εκλογές της 7ης Μαρτίου 2004 με 45,36% και 165 έδρες, έχοντας ως κεντρικό σύνθημα την «επανίδρυση του κράτους». Επανεξελέγη το 2007 με 41,84% και 152 έδρες.

Η δεύτερη κυβερνητική περίοδος ολοκληρώθηκε το 2009, όταν η ΝΔ υπέστη βαριά εκλογική ήττα, συγκεντρώνοντας 33,47% και 91 έδρες.

Η κρίση και η συγκυβέρνηση

Η οικονομική κρίση άλλαξε δραστικά το πολιτικό σκηνικό.

Τον Μάιο του 2012 η ΝΔ αναδείχθηκε πρώτη δύναμη με μόλις 18,85% και 108 έδρες, χωρίς να καταστεί δυνατός ο σχηματισμός κυβέρνησης.

Στις επαναληπτικές εκλογές του Ιουνίου συγκέντρωσε 29,66% και 129 έδρες και ο Αντώνης Σαμαράς σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας.

Η ΝΔ παρέμεινε στην κυβέρνηση μέχρι τον Ιανουάριο του 2015, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ επικράτησε στις εκλογές. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους η ΝΔ παρέμεινε δεύτερη δύναμη, με 28,10% και 75 έδρες.

Η εποχή Μητσοτάκη

Το 2016 ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξελέγη πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας και τρία χρόνια αργότερα οδήγησε το κόμμα σε νέα εκλογική νίκη.

Στις εκλογές της 7ης Ιουλίου 2019, η ΝΔ συγκέντρωσε 39,85% και 158 έδρες, σχηματίζοντας αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Η πρώτη περίοδος της διακυβέρνησης Μητσοτάκη συνέπεσε με την πανδημία του κορονοϊού, την ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ενώ στο εσωτερικό τέθηκαν στο επίκεντρο η ψηφιοποίηση του κράτους, οι μεταρρυθμίσεις, οι επενδύσεις και η οικονομική ανάπτυξη.

Στις εκλογές του Μαΐου 2023 η ΝΔ ήρθε πρώτη με 40,79%, χωρίς να εξασφαλίσει αυτοδυναμία. Στις επαναληπτικές εκλογές του Ιουνίου συγκέντρωσε 40,56% και 158 έδρες, εξασφαλίζοντας δεύτερη αυτοδύναμη κυβερνητική θητεία.

Οι αρχηγοί της Νέας Δημοκρατίας

Από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα, τη Νέα Δημοκρατία έχουν ηγηθεί οκτώ πρόεδροι, ενώ την περίοδο της μεταβατικής ηγεσίας του 2015 μεσολάβησαν ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης και ο Γιάννης Πλακιωτάκης.

Η διαδοχή έχει ως εξής:

• Κωνσταντίνος Καραμανλής: 1974-1980
• Γεώργιος Ράλλης: 1980-1981
• Ευάγγελος Αβέρωφ: 1981-1984
• Κωνσταντίνος Μητσοτάκης: 1984-1993
• Μιλτιάδης Έβερτ: 1993-1997
• Κώστας Καραμανλής: 1997-2009
• Αντώνης Σαμαράς: 2009-2015
• Κυριάκος Μητσοτάκης: από το 2016

Ο Κώστας Καραμανλής υπήρξε ο μακροβιότερος πρόεδρος του κόμματος, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης βρίσκεται σήμερα στη δεύτερη περίοδο ηγεσίας και διακυβέρνησης.

Τα ιστορικά γραφεία

Η Ρηγίλλης 18 αποτέλεσε για δεκαετίες το πλέον αναγνωρίσιμο κομματικό «τοπόσημο» της Νέας Δημοκρατίας.

Το κόμμα μεταφέρθηκε αργότερα στη λεωφόρο Συγγρού 340 και στη συνέχεια στην Πειραιώς 62 στο Μοσχάτο, όπου βρίσκονται σήμερα τα κεντρικά γραφεία του.

Παράλληλα, η ΟΝΝΕΔ και η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ αποτέλεσαν διαχρονικά σημαντικούς μηχανισμούς πολιτικής και στελεχιακής ανανέωσης της παράταξης.

 

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News