Το χρώμα που έχουν δει μόλις 7 άνθρωποι στον κόσμο

Ένα χρώμα που δεν μπορεί να εμφανιστεί σε καμία συμβατική οθόνη, φωτογραφία ή εκτύπωση έχουν δει μέχρι σήμερα μόλις επτά άνθρωποι. Ονομάζεται «olo» και περιγράφεται ως ένα εξαιρετικά έντονο γαλαζοπράσινο, πολύ πιο κορεσμένο από οποιαδήποτε αντίστοιχη απόχρωση συναντάται στη φύση.

Δεν πρόκειται για νέο μήκος κύματος φωτός ούτε για χρωστική ουσία. Είναι μια διαφορετική εμπειρία αντίληψης, την οποία προκάλεσαν ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, ενεργοποιώντας επιλεκτικά συγκεκριμένα κύτταρα του ανθρώπινου αμφιβληστροειδούς.

Η μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Science Advances περιλάμβανε αρχικά πέντε συμμετέχοντες. Περισσότερα μέλη της ερευνητικής ομάδας δοκίμασαν έκτοτε την τεχνολογία, με το The New Yorker να ανεβάζει τον συνολικό αριθμό στους επτά.

Πώς το μάτι δημιουργεί τα χρώματα

Η αντίληψη των χρωμάτων αρχίζει όταν το φως φτάνει στον αμφιβληστροειδή και ενεργοποιεί κύτταρα που ονομάζονται κωνία.

Ο άνθρωπος διαθέτει τρεις βασικούς τύπους:

• Τα L κωνία, τα οποία είναι περισσότερο ευαίσθητα στα μεγάλα μήκη κύματος
• Τα M κωνία, τα οποία αποκρίνονται κυρίως στα μεσαία μήκη
• Τα S κωνία, τα οποία είναι ευαίσθητα στα μικρότερα μήκη κύματος

Ο εγκέφαλος συγκρίνει και συνδυάζει τα σήματα από αυτούς τους φωτοϋποδοχείς, δημιουργώντας την αίσθηση των χρωμάτων.

Στη φυσική όραση, όμως, οι αποκρίσεις των κωνίων αλληλεπικαλύπτονται. Ιδιαίτερα τα M και L κωνία ενεργοποιούνται συνήθως μαζί, καθώς δεν υπάρχει φυσικό φως που να διεγείρει αποκλειστικά τα πρώτα.

Το λέιζερ που παρακάμπτει έναν φυσικό περιορισμό

Για να ξεπεράσουν αυτό το εμπόδιο, οι ερευνητές δημιούργησαν την πλατφόρμα Oz, η οποία πήρε το όνομά της από τον «Θαυμαστό Μάγο του Οζ» του Λ. Φρανκ Μπάουμ.

Αρχικά καταγράφεται η μοναδική διάταξη των κωνίων στον αμφιβληστροειδή κάθε συμμετέχοντος. Στη συνέχεια, το σύστημα παρακολουθεί τις ανεπαίσθητες κινήσεις του ματιού και στέλνει μικροσκοπικούς παλμούς λέιζερ στα κύτταρα που έχουν επιλεγεί.

Η συσκευή μπορεί να ελέγξει έως και 1.000 φωτοϋποδοχείς ταυτόχρονα. Για την εμφάνιση του olo, οι επιστήμονες στόχευσαν κυρίως τα M κωνία, περιορίζοντας όσο ήταν δυνατόν την ενεργοποίηση των L και S.

Το αποτέλεσμα ήταν μια χρωματική αίσθηση έξω από τη φυσική παλέτα της ανθρώπινης όρασης. Η επίσημη παρουσίαση του UC Berkeley την περιγράφει ως ένα γαλαζοπράσινο πρωτοφανούς κορεσμού.

Γιατί ονομάστηκε «olo»

Η ονομασία προέρχεται από τον κωδικό 0-1-0, ο οποίος περιγράφει τη θεωρητική ενεργοποίηση των τριών τύπων κωνίων:

• L: 0
• M: 1
• S: 0

Στην πράξη, η απόλυτη απομόνωση των M κωνίων δεν επιτεύχθηκε πλήρως. Το πείραμα, ωστόσο, κατάφερε να επεκτείνει την αντιληπτή χρωματική παλέτα προς μια κατεύθυνση που το φυσικό φως δεν μπορεί να δημιουργήσει.

Είναι πράγματι νέο χρώμα;

Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τον όρο «νέο χρώμα» για να περιγράψουν την πρωτόγνωρη εμπειρία. Δεν ανακάλυψαν, όμως, νέο τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος.

Η ουσιαστική καινοτομία βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ενεργοποιήθηκε το οπτικό σύστημα. Αντί να προβάλει απλώς μια εικόνα, το Oz ελέγχει απευθείας τους φωτοϋποδοχείς που στέλνουν πληροφορίες στον εγκέφαλο.

Όταν οι παλμοί του λέιζερ μετακινούνταν ελάχιστα και έπεφταν σε τυχαία κωνία, οι συμμετέχοντες έπαυαν αμέσως να βλέπουν το olo και αντιλαμβάνονταν το συνηθισμένο πράσινο του λέιζερ.

«Σαν το πράσινο ενός παγωνιού, αλλά πολύ εντονότερο»

Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν το olo ως βαθύ γαλαζοπράσινο, έντονο τιρκουάζ ή πράσινο που θυμίζει το φτέρωμα παγωνιού.

Ο καθηγητής οπτομετρίας και επιστήμης της όρασης Όστιν Ρόρντα, ο οποίος συμμετείχε στο πείραμα, ανέφερε ότι ακόμη και το πιο κορεσμένο φυσικό χρώμα έμοιαζε ξεθωριασμένο όταν τοποθετήθηκε δίπλα του.

Η ορατή επιφάνεια ήταν μικρή, περίπου όσο ένα νύχι όταν το χέρι βρίσκεται τεντωμένο μπροστά από το πρόσωπο. Παρά το περιορισμένο μέγεθός της, η διαφορά από τις φυσικές αποχρώσεις ήταν άμεσα αντιληπτή.

Γιατί δεν μπορεί να εμφανιστεί σε φωτογραφία

Μια κάμερα μπορεί να καταγράψει μόνο το φως που δέχεται ο αισθητήρας της, ενώ μια οθόνη αναπαράγει χρώματα συνδυάζοντας κόκκινο, πράσινο και μπλε.

Κανένα από αυτά τα μέσα δεν μπορεί να ενεργοποιήσει τα M κωνία με τον τρόπο που το κάνει το Oz. Οποιαδήποτε γαλαζοπράσινη εικόνα παρουσιάζεται ως «olo» αποτελεί απλώς μια πρόχειρη προσέγγιση και όχι το πραγματικό αντιληπτικό αποτέλεσμα.

Το ίδιο ισχύει για τις εκτυπώσεις, τις βαφές και τις χρωστικές. Για να δει κάποιος το olo, πρέπει να συμμετάσχει στο πείραμα και να δεχθεί την ελεγχόμενη διέγερση των φωτοϋποδοχέων.

Τι μπορεί να προσφέρει στην επιστήμη της όρασης

Η τεχνολογία δεν αναπτύχθηκε μόνο για τη δημιουργία μιας εντυπωσιακής απόχρωσης. Η ερευνητική ομάδα εξετάζει τη χρήση της στη μελέτη παθήσεων που προκαλούν απώλεια ή δυσλειτουργία των κωνίων.

Το Oz μπορεί να προσομοιώσει σε υγιείς συμμετέχοντες διαφορετικά επίπεδα απώλειας φωτοϋποδοχέων, βοηθώντας τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πώς επηρεάζεται η όραση.

Μελετάται επίσης κατά πόσο η τεχνολογία θα μπορούσε μελλοντικά:

• Να συμβάλει στην έρευνα για την αχρωματοψία
• Να βοηθήσει στη μελέτη εκφυλιστικών παθήσεων του αμφιβληστροειδούς
• Να εξετάσει εάν ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να επεξεργαστεί ένα τέταρτο κανάλι χρωματικής πληροφορίας
• Να προσφέρει νέα εργαλεία για την αξιολόγηση θεραπειών της όρασης

Προς το παρόν, η εμπειρία απαιτεί εξειδικευμένο εργαστηριακό εξοπλισμό, ακριβή χαρτογράφηση του αμφιβληστροειδούς και συνεχή παρακολούθηση του ματιού. Το olo παραμένει, επομένως, απρόσιτο έξω από το εργαστήριο του Μπέρκλεϊ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης «διαβάζει» τις ηλιακές καταιγίδες και αναζητά προειδοποιητικά σημάδια για σεισμούς και τσουνάμι
• Έρευνα-σοκ για το ChatGPT: Χρήστες έλαβαν οδηγίες για βιολογικά όπλα και δηλητήρια
• TikTok στο στόχαστρο της ΕΕ: Πρόστιμο-μαμούθ έως 6% του παγκόσμιου τζίρου για τους ανηλίκους

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News