Το παιδί γελάει και ο εγκέφαλός του κάνει κάτι πολύ πιο σοβαρό απ’ όσο φαντάζεστε
Μια ειδικός στην πρώιμη παιδική ηλικία εξηγεί γιατί το γέλιο δεν είναι απλώς χαρά, αλλά ένας τρόπος με τον οποίο το παιδί μαθαίνει, συνδέεται και χτίζει αντοχές
Ένα παιδί γελάει και, για έναν ενήλικα, η εικόνα μοιάζει απλή: μια όμορφη στιγμή, ένα παιχνίδι, μια γκριμάτσα, μια μικρή έκρηξη χαράς μέσα στην ημέρα.
Στον παιδικό εγκέφαλο, όμως, μπορεί να συμβαίνει κάτι πολύ πιο ουσιαστικό.
Το γέλιο, σύμφωνα με τη Δρα Jacqueline Harding, ειδικό στην πρώιμη παιδική ηλικία στο Middlesex University και διευθύντρια του οργανισμού Tomorrow’s Child, δεν είναι απλώς μια αυθόρμητη αντίδραση. Μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας φυσικός μηχανισμός που βοηθά το παιδί να μαθαίνει, να συνδέεται, να ρυθμίζει το στρες και να χτίζει συναισθηματική ανθεκτικότητα.
Στο νέο της βιβλίο «The Brain That Loves to Laugh», η Harding εξετάζει τον ρόλο που έχουν το γέλιο, το χιούμορ και το παιχνίδι στην ανάπτυξη των παιδιών, βασισμένη σε δική της εμπειρική έρευνα αλλά και σε υπάρχουσες μελέτες από τη βιολογία, την ψυχολογία και την κοινωνιολογία.
Η βασική της θέση είναι απλή, αλλά καθόλου επιφανειακή: το γέλιο δεν είναι το «διάλειμμα» από την ανάπτυξη. Είναι μέρος της.
Τι κάνει το γέλιο στον παιδικό εγκέφαλο
Το γέλιο στα παιδιά φαίνεται αυθόρμητο, σχεδόν αυτόματο. Στην πραγματικότητα, όμως, ενεργοποιεί μια σύνθετη βιολογική διαδικασία.
Όπως εξηγεί η Δρ. Harding, όταν γελάμε, κινητοποιούνται διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου, ανάμεσά τους ο προμετωπιαίος φλοιός και τα κινητικά κέντρα. Πρόκειται για λειτουργίες που ενεργοποιούνται πολύ νωρίς, ακόμη και πριν ωριμάσουν πλήρως οι νευρωνικές δομές που συνδέονται με την ομιλία.
Με άλλα λόγια, πριν ακόμη ένα παιδί μπορέσει να εξηγήσει τι νιώθει, το γέλιο μπορεί ήδη να λειτουργεί ως γλώσσα. Μια γλώσσα σύνδεσης, ασφάλειας και επικοινωνίας.
Η ειδικός αναφέρει ότι το γέλιο μπορεί να μειώσει ορμόνες του στρες, όπως η κορτιζόλη και η επινεφρίνη, ενώ παράλληλα συνδέεται με αύξηση της ντοπαμίνης, της σεροτονίνης και των ενδορφινών, που συχνά περιγράφονται ως «ορμόνες της ευτυχίας».
Η επίδρασή του, σύμφωνα με την ίδια, μπορεί να αγγίζει και άλλες λειτουργίες: τη μνήμη, τη δημιουργική σκέψη, ακόμη και το ανοσοποιητικό σύστημα.
Δεν είναι «χαζό παιχνίδι»
Πολλές φορές οι μεγάλοι βλέπουν το παιχνίδι και το γέλιο σαν κάτι δευτερεύον. Κάτι ευχάριστο, αλλά όχι απαραίτητα «σοβαρό».
Η Δρ. Harding προτείνει να δούμε το θέμα αλλιώς. Το χιούμορ, όπως υποστηρίζει, δεν είναι ένα επιπόλαιο κομμάτι της ζωής, αλλά μπορεί να έχει ουσιαστική συμβολή στη μάθηση και στην ανάπτυξη.
Μελέτες δείχνουν ότι το χιούμορ ενισχύει τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να δημιουργεί νέες συνδέσεις. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην παιδική ηλικία, όταν ο εγκέφαλος είναι πιο δεκτικός και διαμορφώνεται μέσα από τις εμπειρίες.
Αντίθετα, το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική ανάπτυξη των παιδιών, δυσκολεύοντας τη μάθηση και αυξάνοντας τον κίνδυνο προβλημάτων υγείας αργότερα στη ζωή.
Η Harding τονίζει ότι, όσο συνεχίζεται η μελέτη του χιούμορ ως ανθρώπινης λειτουργίας, χρειάζεται να εγκαταλειφθεί η ιδέα πως πρόκειται για κάτι ελαφρύ ή ασήμαντο. Το γέλιο, όπως σημειώνει, μπορεί να κρύβει μια πολύ σοβαρή συμβολή στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος μαθαίνει και μεγαλώνει.
Το γέλιο που δένει γονείς και παιδιά
Μια μικρή στιγμή κοινού γέλιου μπορεί να μοιάζει ασήμαντη μέσα στην καθημερινότητα ενός γονιού. Ένα αστείο, μια γκριμάτσα, ένα κυνηγητό στο σπίτι, ένα παιχνίδι χωρίς κανόνες.
Κι όμως, τέτοιες στιγμές μπορεί να έχουν μεγαλύτερη αξία απ’ όσο φαίνεται.
Η Δρ. Harding εξηγεί ότι το κοινό γέλιο ανάμεσα σε γονείς και παιδιά ενισχύει τους συναισθηματικούς δεσμούς και αυξάνει την παραγωγή ωκυτοκίνης, της ορμόνης που συνδέεται με την αγάπη και την εμπιστοσύνη.
Αυτό το μοίρασμα δεν βοηθά μόνο το παιδί. Μπορεί να λειτουργήσει θετικά και για τους γονείς, συμβάλλοντας στη μείωση του στρες και της εξουθένωσης.
Το σημαντικό είναι ότι δεν χρειάζονται περίπλοκα παιχνίδια, οργανωμένες δραστηριότητες ή τέλειες οικογενειακές στιγμές. Η ειδικός επισημαίνει ότι αρκούν απλές στιγμές σύνδεσης: χαμόγελα, οπτική επαφή, παιχνίδι, παρουσία.
Το αυθόρμητο χαρούμενο παιχνίδι, όπως αναφέρει, μπορεί να λειτουργήσει σαν αντίδοτο στο στρες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι πιο ανοιχτός στις εμπειρίες.
Πώς το χιούμορ βοηθά το παιδί να αντέχει
Το γέλιο δεν αφορά μόνο τη χαρά της στιγμής. Σύμφωνα με τη Δρ. Harding, συνδέεται και με τη συναισθηματική ανθεκτικότητα.
Το χιούμορ και η ελπίδα μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να διαχειρίζονται καλύτερα το στρες και να ανταποκρίνονται πιο αποτελεσματικά στις δυσκολίες. Σε αυτό παίζει ρόλο και η συν-ρύθμιση, δηλαδή η διαδικασία μέσα από την οποία ένας στοργικός και υποστηρικτικός ενήλικας βοηθά το παιδί να ηρεμήσει, να οργανώσει τα συναισθήματά του και σταδιακά να αναπτύξει τη δική του αυτορρύθμιση.
Οι πρώιμες συναισθηματικές εμπειρίες έχουν ιδιαίτερη σημασία, επειδή επηρεάζουν την ίδια την αρχιτεκτονική του εγκεφάλου. Το μεταιχμιακό σύστημα, που συνδέεται με το συναίσθημα, τη συμπεριφορά και τη μακροπρόθεσμη μνήμη, αναπτύσσεται παράλληλα με τις εκτελεστικές λειτουργίες, δηλαδή εκείνες που βοηθούν στον σχεδιασμό, στην αξιολόγηση και στη λήψη αποφάσεων.
Με απλά λόγια, το πώς νιώθει ένα μικρό παιδί δεν είναι κάτι ξεκομμένο από το πώς μαθαίνει και κινείται στον κόσμο. Η συναισθηματική του κατάσταση επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται, αντιδρά και προσαρμόζεται.
Η Harding σημειώνει ακόμη ότι, ακόμη και σε παιδιά που έχουν βιώσει τραύμα, η ήπια εισαγωγή της χαράς και της ελπίδας μπορεί να βοηθήσει το νευρικό σύστημα να αποφορτιστεί και να ξαναβρεί σταδιακά την αίσθηση ασφάλειας.
Γιατί το χιούμορ έχει θέση και στο σχολείο
Η αξία του γέλιου, σύμφωνα με τη Δρα Harding, δεν περιορίζεται στο σπίτι. Μπορεί να έχει θέση και στην εκπαίδευση.
Η ίδια υποστηρίζει ότι το χιούμορ μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να συγκρατούν καλύτερα βασικές έννοιες και να κάνουν τη μάθηση πιο προσιτή. Όπως εξηγεί, μπορεί να μειώσει το γνωστικό φορτίο, κάνοντας τις σύνθετες πληροφορίες πιο εύπεπτες και πιο εύκολες να μείνουν στη μνήμη.
Το ερώτημα που θέτει είναι αν η ελπίδα, το χιούμορ και η ανθρώπινη σύνδεση είναι τελικά κρίκοι που λείπουν από το σημερινό εκπαιδευτικό περιβάλλον.
Η θέση της είναι καθαρή: οι ασφαλείς σχέσεις και τα περιβάλλοντα παιχνιδιού χωρίς στρες προάγουν τη μάθηση. Και, όπως σημειώνει, το πρόγραμμα σπουδών δεν πρέπει να μπαίνει πάνω από αυτούς τους δύο βασικούς παράγοντες.
Γιατί ένα παιδί που γελάει δεν κάνει απλώς φασαρία, δεν χάνει χρόνο και δεν απομακρύνεται από τη μάθηση. Μπορεί, ακριβώς εκείνη τη στιγμή, να μαθαίνει με έναν από τους πιο φυσικούς τρόπους: μέσα από τη χαρά, τη σύνδεση και την ασφάλεια.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Οδηγός διακοπής καπνίσματος: Τι αλλάζει στο σώμα μετά το τελευταίο τσιγάρο
- 3 στους 4 νέους παγιδεύονται στο κινητό: Τι είναι το doomscrolling και γιατί ανησυχούν οι ειδικοί
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
