Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;
Ο Νίκος Μαρούδας είναι οικονομικός αναλυτής και χρηματιστηριακός σύμβουλος.
Υπάρχουν ορισμένοι αριθμοί που δεν χρειάζονται πολλές εξηγήσεις. Αρκεί να τους βάλεις τον έναν δίπλα στον άλλον. Το 2007, λίγο πριν ξεσπάσει η μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση, το παγκόσμιο χρέος ανερχόταν περίπου στα 97 τρισεκατομμύρια δολάρια. Σήμερα, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Institute of International Finance (IIF), έχει ξεπεράσει τα 365 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Με απλά λόγια, μέσα σε λιγότερες από δύο δεκαετίες προστέθηκαν περίπου 268 τρισεκατομμύρια δολάρια χρέους.
Κι εδώ αρχίζει η πραγματική ιστορία. Το 2008 ο κόσμος βρέθηκε αντιμέτωπος με μια πρωτοφανή χρηματοπιστωτική κρίση. Οι τράπεζες είχαν δανείσει τεράστια ποσά, τα νοικοκυριά είχαν υπερδανειστεί, η αγορά ακινήτων στις Ηνωμένες Πολιτείες κατέρρευσε και το περίφημο «σύστημα» λίγο έλειψε να σταματήσει να λειτουργεί.
Τότε, όλοι μιλούσαν για την ανάγκη απομόχλευσης, να μειωθούν δηλαδή τα χρέη.
Να μην επαναληφθεί το ίδιο λάθος. Μόνο που συνέβη κάτι σχεδόν αντίθετο. Το χρέος δεν μειώθηκε. Μετακινήθηκε.
Το ιδιωτικό χρέος σε αρκετές οικονομίες περιορίστηκε, αλλά μεγάλο μέρος του προβλήματος πέρασε στους ισολογισμούς των κυβερνήσεων.
Οι κυβερνήσεις δανείστηκαν για να αντιμετωπίσουν την ύφεση, να στηρίξουν τις τράπεζες και την οικονομία, να χρηματοδοτήσουν κοινωνικές δαπάνες και αργότερα να αντιμετωπίσουν την πανδημία. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις συνέχισαν να δανείζονται με εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια.
Κι όταν ήρθε η πανδημία, το κράτος άνοιξε ακόμη περισσότερο τις στρόφιγγες.
Σήμερα, όμως, υπάρχει μία σημαντική διαφορά: το σημερινό νούμερο των 365 τρισ. δολαρίων περιλαμβάνει τέσσερις μεγάλες κατηγορίες δανεισμού: κυβερνήσεις, νοικοκυριά, μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικό τομέα.
Τα στοιχεία του 2007 των McKinsey που χρησιμοποιούμε για τη σύγκριση αφορούν τις τρεις πρώτες κατηγορίες και εξαιρούν τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Επομένως, η σύγκριση των δύο αριθμών είναι ενδεικτική και όχι απολύτως ίδιας μεθοδολογίας.
Η μεγάλη εικόνα, όμως, δεν αλλάζει. Ο κόσμος είναι σήμερα πολύ περισσότερο χρεωμένος από ό,τι ήταν πριν από την κρίση του 2008.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Το παγκόσμιο χρέος δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι μια υποχρέωση που κάποιος πρέπει να εξυπηρετεί. Κάθε δάνειο έχει τόκο. Κάθε ομόλογο έχει απόδοση που πρέπει να πληρωθεί. Κάθε αναχρηματοδότηση γίνεται με τα επιτόκια που ισχύουν εκείνη τη στιγμή.
Γι’ αυτό και η άνοδος των επιτοκίων των τελευταίων ετών έκανε το πρόβλημα πολύ πιο σημαντικό.
Και το ενδιαφέρον είναι ότι η μεγαλύτερη αύξηση δεν προέρχεται πλέον μόνο από τα νοικοκυριά ή τις επιχειρήσεις. Το κράτος έγινε ο μεγάλος δανειολήπτης της εποχής μας. Κι εδώ βρίσκεται, ίσως, το μεγαλύτερο παράδοξο: το 2008 προσπαθήσαμε να σώσουμε την οικονομία από την υπερβολή του χρέους.
Για να το πετύχουμε, χρησιμοποιήσαμε περισσότερο χρέος. Το 2020, για να αντιμετωπίσουμε την πανδημία, χρησιμοποιήσαμε ακόμη περισσότερο. Και σήμερα, η παγκόσμια οικονομία έχει φτάσει σε ένα σημείο όπου το χρέος δεν αποτελεί πλέον έκτακτη λύση. Εχει γίνει μέρος του τρόπου λειτουργίας της.
Η μεγάλη ερώτηση, επομένως, δεν είναι αν τα 365 τρισ. είναι πολλά.
Είναι αν η παγκόσμια οικονομία μπορεί να συνεχίσει να δημιουργεί αρκετό εισόδημα, ανάπτυξη και παραγωγικότητα, ώστε να εξυπηρετεί αυτό το βουνό υποχρεώσεων.
Γιατί το χρέος από μόνο του δεν είναι απαραίτητα κακό. Ενα δάνειο που χρηματοδοτεί μια παραγωγική επένδυση μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερο εισόδημα από το κόστος του.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν δανειζόμαστε για να καλύψουμε παλιά χρέη, τρέχουσες δαπάνες ή νέες ανάγκες χωρίς αντίστοιχη αύξηση της παραγωγής.
Τότε η οικονομία μπαίνει σε έναν φαύλο κύκλο.
Ισως λοιπόν η επόμενη μεγάλη οικονομική συζήτηση δεν θα είναι πώς θα δημιουργήσουμε περισσότερο χρήμα.
Αυτό το μάθαμε ήδη. Η δύσκολη ερώτηση θα είναι: ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;
* Ο Νίκος Μαρούδας είναι οικονομικός αναλυτής και χρηματιστηριακός σύμβουλος.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
