Περιφερειακός σιδηρόδρομος σε αβεβαιότητα: Δίκτυο δύο ταχυτήτων

Η εικόνα του ελληνικού σιδηροδρόμου στην περιφέρεια παραπέμπει σε σταδιακή αποψίλωση. Την ώρα που ο κεντρικός άξονας Αθήνα-Θεσσαλονίκη απορροφά τη συντριπτική πλειοψηφία των χρηματοδοτήσεων, εμβληματικές γραμμές της περιφέρειας, καθώς και τοπικά δρομολόγια, περιορίζονται ή αναστέλλουν τη λειτουργία τους, υποκαθίστανται από λεωφορεία ή τίθενται σε καθεστώς αβεβαιότητας, ενισχύοντας την αίσθηση ενός σιδηροδρόμου δύο ταχυτήτων.

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τη συχνότητα των δρομολογίων, αφορά και την αξιοπιστία ενός δημοσίου μέσου μεταφοράς που, εκτός του βασικού άξονα, δείχνει να λειτουργεί υπό αίρεση.

Η γραμμή Διακοπτό-Καλάβρυτα, ο ιστορικός Οδοντωτός Σιδηρόδρομος, αποτελεί τεχνικό μνημείο και ταυτόχρονα βασικό πυλώνα τουριστικής δραστηριότητας για την ορεινή Αχαΐα, αλλά και δημόσιο μέσο μεταφοράς. Ωστόσο, τα τελευταία έτη η λειτουργία της γραμμής χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες διακοπές.

Πτώσεις βράχων και δέντρων, αλλά και τεχνικές δυσχέρειες λόγω έλλειψης συντήρησης στο τροχαίο υλικό έχουν οδηγήσει σε αλλεπάλληλες αναστολές. Σε αρκετές περιπτώσεις, η γραμμή παρέμεινε κλειστή επί εβδομάδες, χωρίς χρονοδιάγραμμα πλήρους αποκατάστασης. Για μια διαδρομή που συνδυάζει μοναδική γεωμορφολογία και ιστορική αξία, η αδυναμία διασφάλισης σταθερής λειτουργίας δεν είναι απλώς επιχειρησιακό ζήτημα, αλλά πλήγμα και στο τοπικό τουριστικό προϊόν, ενώ η Hellenic Train, o ΟΣΕ και το υπουργείο Υποδομών αρνούνται ακόμα να αναλάβουν τις ευθύνες τους και σε συνεννόηση μεταξύ τους, να αναλάβουν το μερίδιο που τους αναλογεί και να ενισχύσουν τη γραμμή και τους συρμούς. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα να παρέμβει ακόμα και ο Συμπαραστάτης του πολίτη και της επιχείρησης, Γιώργος Τελώνης, ο οποίος προσπαθεί να βρει άκρη και να οδηγήσει την υπόθεση στις σωστές ράγες.

Στη δυτική Πελοπόννησο, η γραμμή Κατάκολο – Πύργος – Ολυμπία, που συνδέει το λιμάνι κρουαζιέρας με τον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Ολυμπίας, βρίσκεται επίσης αντιμέτωπη με αναστολή δρομολογίων λόγω τεχνικών βλαβών.

Η υποκατάσταση των σιδηροδρομικών δρομολογίων από λεωφορεία, ακόμη και σε περιόδους αυξημένης τουριστικής κίνησης, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη βιωσιμότητα της υπηρεσίας. Η γραμμή, αντί να λειτουργεί ως πρότυπο σύνδεσης πολιτιστικών προορισμών με βιώσιμο μέσο μεταφοράς, εμφανίζεται σε κατάσταση εγκατάλειψης.

Στο σκέλος των νέων υποδομών, ο σχεδιασμός προβλέπει ότι έως το τέλος του 2026 η νέα διπλή γραμμή θα φτάσει στον Ψαθόπυργο, με πλήρη συστήματα και ηλεκτροκίνηση. Επόμενος στόχος είναι το 2028 να φτάσει στο Ρίο και στη συνέχεια στην Πάτρα, με μερική υπογειοποίηση και μετατροπή τμήματος του υφιστάμενου δικτύου σε light train (τραμ), ώστε να διασφαλιστεί η πρόσβαση στο παραλιακό μέτωπο, αλλά χωρίς να υπάρχει ακόμα χρηματοδότηση και χρονοδιάγραμμα.

Ολα τα παραπάνω συμβαίνουν ενώ η Πολιτεία έχει θέσει ως απόλυτη προτεραιότητα την αποκατάσταση και αναβάθμιση του άξονα Αθήνα-Θεσσαλονίκη έως το 2026, υπό την πίεση ευρωπαϊκών χρονοδιαγραμμάτων και της επικείμενης λήξης του Ταμείου Ανάκαμψης.

Η στρατηγική αυτή είναι εύλογη υπό το πρίσμα της ασφάλειας και της σημασίας του βασικού διαδρόμου. Ωστόσο, η σχεδόν μονομερής εστίαση δημιουργεί σαφή διαχωρισμό προτεραιοτήτων μεταξύ ενός σύγχρονου κεντρικού κορμού και ενός περιφερειακού δικτύου σε διαρκή αναστολή.

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο το πότε θα ολοκληρωθούν τα έργα στον βασικό άξονα. Είναι αν, όταν αυτά ολοκληρωθούν, θα υπάρχει ακόμη ένα ζωντανό και λειτουργικό δίκτυο πέραν αυτού.