Persona Grata – Γιώργος Χρούσος: Ο έλεγχος του στρες κλειδί για τη μακροζωία
Ο Ζώης Μαρίνος γράφει στην «Π» για τον Γιώργο Χρούσο
Πολύ πριν δώσει το όνομά του σε μια σπάνια ενδοκρινολογική διαταραχή, πολύ πριν περάσει τις πόρτες του φημισμένου Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας των ΗΠΑ (ΝΗΙ) και δεκαετίες πριν αρχίσει να εξηγεί στους συναδέλφους και φοιτητές του τι συμβαίνει όταν το ανθρώπινο σώμα βρίσκεται υπό καθεστώς παρατεταμένου στρες, ο Γιώργος Χρούσος ήταν ένα παιδί που μεγάλωνε στην Πάτρα.
Γεννήθηκε το 1951. Μεγάλωσε στα Ψηλά Αλώνια. Στην οδό Μεσολογγίου. Γύρω απ’ την πλατεία χτίζονται οι πρώτες αναμνήσεις του. Γυμνάσιο πήγε στο Τρίτο, στην πλατεία Βουδ. Με πολλούς απ’ τους τότε συμμαθητές του να τον διατηρούν στη μνήμη τους ως ένα μαθητή φιλομαθή, ευγενικό και μειλίχιο.
Εκτός απ’ την Πάτρα, τον ακαδημαϊκό Γιώργο Χρούσο διεκδικούν και τα Καλάβρυτα. Ειδικότερα το χωριό Κερασιά Λεχουρίου, ένας ορεινός οικισμός σε υψόμετρο 800 μέτρων με μόλις 38 μόνιμους κατοίκους. Το χωριό του πατέρα του, αξιωματικού της τότε Αστυνομίας Πόλεων, για τον οποίο ο πολυβραβευμένος καθηγητής μιλά πάντα με αγάπη και συγκίνηση.
Με την ίδια αγάπη και συγκίνηση που μιλά και για τη μητέρα του, η οποία υπήρξε εθελόντρια στο Ασυλο Ανιάτων Πατρών, διδάσκοντάς του από νωρίς τι σημαίνει ανιδιοτελής προσφορά στον συνάνθρωπο και ιδίως στον πάσχοντα συνάνθρωπο.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 μπαίνει στην Ιατρική Αθηνών. Αποφοιτά το 1975. Πρώτος στο έτος του. Κάνει διδακτορικό και παίρνει ειδικότητα στην Παιδιατρική στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Τα βήματα του τον πηγαίνουν στο NIH. Μια νέα ζωή τον περιμένει στο Μέριλαντ, στην Μπεθέσντα. Εκεί θα μείνει κοντά τρεις δεκαετίες και θα εξελιχθεί σ’ έναν απ’ τους επιδραστικότερους επιστήμονες και κλινικούς ερευνητές παγκοσμίως, με δεκάδες βιβλία, εκατοντάδες επιστημονικές εκδόσεις και χιλιάδες δημοσιεύσεις.
Διαδρομή καθόλου εύκολη. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ένας ασθενής θα έθετε ακούσια στον τότε τριαντάρη Ελληνα γιατρό ένα από τα πρώτα μεγάλα επιστημονικά του ερωτήματα.
Η κορτιζόλη στο αίμα του ασθενούς ήταν εξαιρετικά υψηλή. Ολες οι εξετάσεις παρέπεμπαν σε σύνδρομο Cushing, μια γνωστή ορμονική διαταραχή. Η εικόνα του ασθενούς, όμως, όχι. Η ορμόνη ήταν εκεί. Ωστόσο, το σώμα δεν την «άκουγε».
Ο Χρούσος και οι συνεργάτες του άρχισαν να ψάχνουν τον λόγο. Το 1982 δημοσιεύουν μια πρωτοποριακή μελέτη για την μειωμένη ανταπόκριση στην κορτιζόλη, εξαιτίας δυσλειτουργίας του υποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών. Η πάθηση θα γινόταν γνωστή ως Chrousos syndrome. Απ’ το όνομά του. Η επιστημονική λεπτομέρεια έκρυβε μια απλή ιδέα: μια ορμόνη μπορεί να υπάρχει, αλλά αν το κύτταρο δεν μπορεί να δεχθεί το μήνυμά της, είναι σαν το μήνυμα να μην έφτασε ποτέ εκεί.
Από εκεί και πέρα, ο Χρούσος άρχισε να «κυνηγά» την κορτιζόλη. Τη δράση της. Τους υποδοχείς της. Τη σχέση της με τον εγκέφαλο, την ανοσία, τον μεταβολισμό, την ανάπτυξη και την αναπαραγωγή. Και τελικά, το στρες, αυτή την κατάσταση σωματικής και συναισθηματικής έντασης που ώρες-ώρες κάνει δυσβάσταχτη την καθημερινότητα μας.
Δεν ήταν εκείνος που ανακάλυψε το στρες. Η επιστήμη το μελετούσε ήδη επί δεκαετίες. Η δική του συμβολή ήταν να βοηθήσει να περιγραφεί όχι απλώς ως ψυχολογική πίεση, αλλά ως ένα οργανωμένο βιολογικό σύστημα, ως μηχανισμός.
Με τον ψυχίατρο Φίλιπ Γκολντ άρχισαν να βλέπουν το ίδιο φαινόμενο από διαφορετικές πλευρές. Το 1992 δημοσιεύουν εργασία που περιγράφει για πρώτη φορά ένα δίκτυο εγκεφαλικών, ορμονικών και νευρικών μηχανισμών που ενεργοποιείται όταν απειλείται η ισορροπία του οργανισμού.
Η ιδέα ήταν απλή και ταυτόχρονα καθοριστική. Το στρες δεν είναι εχθρός. Είναι μηχανισμός επιβίωσης. Μπροστά στην απειλή, το σώμα κινητοποιεί ενέργεια, αυξάνει την εγρήγορση και προετοιμάζεται ν’ αντιδράσει. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο μηχανισμός παραμένει ενεργοποιημένος.
Οπως ένας συναγερμός που προστατεύει όταν υπάρχει φωτιά. Ομως, αν χτυπά συνεχώς, τότε γίνεται ο ίδιος μέρος του προβλήματος. Και αυτό κοστίζει. Οπως θα πει χρόνια αργότερα σε μια συνέντευξή του «ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για 132 χρόνια, με τον μέσο όρο ζωής γύρω στα 105 -110. Ομως, λόγω του στρες κυρίως, των δυσκολιών, της πίεσης που υφιστάμεθα, πεθαίνουμε νωρίτερα».
Το 2001, ήρθε η επιστροφή. Μετά από 27 χρόνια στην Αμερική και έχοντας φτάσει σε κορυφαία θέση στο NIH, ο Χρούσος γυρίζει στην Ελλάδα. Αναλαμβάνει την Α΄ Παιδιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών και συμμετέχει στην ανάπτυξη του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών.
Η επιλογή της επιστροφής δεν ήταν αυτονόητη. Οταν τον ρώτησαν γιατί γύρισε, απάντησε με την ίδια λιτότητα που χαρακτηρίζει συχνά τις απαντήσεις ανθρώπων οι οποίοι δεν αισθάνονται την ανάγκη να εξηγήσουν υπερβολικά τον εαυτό τους: «Μου αρέσει η Ελλάδα, είμαι Ελληνας».
Ο ίδιος όταν αυτοσυστήνεται επιλέγει μια φράση που δεν περιλαμβάνει κανέναν τίτλο: «Εκ γενετής επιστήμονας και δάσκαλος», λέει και ας εξακολουθούν και έρχονται βροχηδόν οι διακρίσεις, όπως η αναγόρευσή του σε τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών το 2024.
Πώς ορίζει ο ίδιος την αριστεία; «Να είσαι ανταγωνιστικός και δημιουργικός. Να έχεις την ικανότητα να δημιουργείς στο περιβάλλον σου». Αυτό απαντά. Και τη μακροζωία; Ως αποτέλεσμα τριών βασικών παραγόντων, με την εξής αυστηρή αξιολογική σειρά: Υπνος, διατροφή, άσκηση. Και ασφαλώς, μηδέν στρες. Αυτή είναι η μαγική συνταγή του μικρού μαθητή απ’ τα Ψηλαλώνια που δεν σταματά, ακόμα και σήμερα, να ψάχνει, να ερευνά, να τεκμηριώνει και να ερμηνεύει, ανοίγοντας νέους επιστημονικούς δρόμους.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
