Ποιους χωράει το «όλοι»; Το «φοιτητό» και το «όλ@» σε έρευνα του Πανεπιστημίου Πατρών

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Το «φοιτητό», το «μεταναστό» και το «όλ@» έγιναν αντικείμενο μελέτης στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Στα κείμενα που εξετάστηκαν, οι ασυνήθιστες καταλήξεις υπηρετούν μια συνειδητή επιλογή: την αναφορά σε ανθρώπους χωρίς το αρσενικό γένος να εκπροσωπεί αυτομάτως ολόκληρη την ομάδα. Η γλωσσική συμπερίληψη δοκιμάζεται στην πράξη, από μια υπουργική ανακοίνωση μέχρι μια ανάρτηση στο Facebook.

Η Μαρία-Αγγελική Πολίτη συγκέντρωσε 641 παραδείγματα της περιόδου 2020–2024, από τα οποία 422 ταξινομήθηκαν ως πρότυπες χρήσεις και 219 ως μη πρότυπες. Η έρευνα, που βασίζεται στη μεταπτυχιακή διπλωματική της στο Πανεπιστήμιο Πατρών, παρουσιάζεται στον έβδομο τόμο των Patras Working Papers in Linguistics, έκδοσης 2026.

Δύο εκδοχές στην ίδια ανακοίνωση

Στο υλικό της μελέτης, οι επίσημοι φορείς χρησιμοποιούν κυρίως το γενικευτικό αρσενικό: τον αρσενικό τύπο μιας λέξης ακόμη και όταν αναφέρονται σε ανθρώπους διαφορετικών φύλων. Υπάρχουν, ωστόσο, και διατυπώσεις που κατονομάζουν παράλληλα άνδρες και γυναίκες.

Μια ανακοίνωση του υπουργείου Παιδείας της 2ας Δεκεμβρίου 2020 δείχνει αυτή τη συνύπαρξη. Στις ευχαριστίες εμφανίζονται τα «όλους και όλες» και «μαθητές/τριες». Λίγες γραμμές αργότερα, το ίδιο κείμενο επιστρέφει στο «μαθητές μας».

Οι πιο πειραματικές μορφές εντοπίζονται, αντίθετα, σε φεμινιστικά και αντιρατσιστικά διαδικτυακά περιβάλλοντα. Εκεί η προσπάθεια προχωρά πέρα από την προσθήκη μιας θηλυκής κατάληξης: εμφανίζονται το ουδέτερο γένος και σύμβολα που αποφεύγουν τη δήλωση γένους.

Διαβάστε επίσης: Το «Γωγουλίνι» έγινε μελέτη στο Πανεπιστήμιο Πατρών: Πώς τα γλωσσικά «λάθη» της έγιναν σήμα κατατεθέν

Από το «όλες» στο «όλα»

Η εργασία διακρίνει οκτώ στρατηγικές συνολικά, συμπεριλαμβανομένου του καθιερωμένου αρσενικού. Ανάμεσα στις εναλλακτικές βρίσκονται η παράλληλη χρήση δύο ή τριών γενών, οι θηλυκοί τύποι, το «@» και ουδέτερες λέξεις όπως «άτομο».

Η διαφορά γίνεται κατανοητή αν σταθούμε στις ίδιες τις λέξεις. Το «όλοι και όλες» προσθέτει ρητά το θηλυκό. Το «όλοι/όλες/όλα» ανοίγει τη διατύπωση και στο ουδέτερο. Το «όλ@» παρακάμπτει τη συνηθισμένη κατάληξη. Το «φοιτητό» επιχειρεί κάτι άλλο: αλλάζει το γένος του ίδιου του ουσιαστικού.

Πρόκειται για διαφορετικές απαντήσεις στο ίδιο αίτημα εκπροσώπησης. Γι’ αυτό και η ανάγνωσή τους μόνο ως γραμματικών «λαθών» αφήνει έξω την πρόθεση με την οποία χρησιμοποιούνται. Το ότι ένας τύπος ξενίζει δεν εξηγεί από μόνο του ούτε γιατί επιλέχθηκε ούτε σε ποιους απευθύνεται.

Διαβάστε επίσης: Πανεπιστήμιο Πατρών: Οι φοιτητές προσβάλλονται από λιγότερες λέξεις – Τα ταμπού που δεν «συγχωρούν»

Πώς διαβάζεται το «όλ@»;

Η χρήση συναντά και πρακτικές δυσκολίες. Η Πολίτη επισημαίνει ότι το «@» δεν υποδεικνύει έναν σαφή τρόπο προφορικής απόδοσης, ενώ η επανάληψη δύο ή τριών τύπων μπορεί να επιβαρύνει τη ροή. Καταγράφει επίσης ασυνέπειες στις γλωσσικές επιλογές των ίδιων συντακτών, τις οποίες ερμηνεύει ως ένδειξη μεταβολής σε εξέλιξη.

Οι 641 περιπτώσεις προέρχονται από μη σταθμισμένο σώμα κειμένων, με επιλεγμένες πηγές και, σε μέρος της έρευνας, στοχευμένες αναζητήσεις λέξεων. Οι αριθμοί περιγράφουν αυτό το υλικό, όχι το ποσοστό των Ελλήνων που υιοθετεί τη συμπεριληπτική γλώσσα.

Το υπουργικό «όλους και όλες» και το διαδικτυακό «όλ@» απέχουν ως γραφές. Και τα δύο, ωστόσο, κάνουν ορατή την επιλογή να μη μείνει η αναφορά στους ανθρώπους μόνο στο αρσενικό.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News