Οι πόρτες και τα κάγκελα της Πάτρας: Τα σχέδια που επιμένουν στις προσόψεις

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Οι πόρτες και τα κάγκελα αποτελούν τα πιο λειτουργικά στοιχεία μιας πρόσοψης. Κλείνουν μια είσοδο, προστατεύουν ένα παράθυρο και οριοθετούν μια αυλή. Στην Πάτρα, όμως, πολλά από αυτά δεν περιορίζονται σε αυτόν τον ρόλο. Καμπύλες, κύκλοι, μεταλλικά άνθη, αυστηρά πλέγματα και ιδιαίτερα χερούλια μετατρέπουν την ασφάλεια σε μέρος της αρχιτεκτονικής εικόνας.

Τα σχέδια αλλάζουν από κτίριο σε κτίριο. Μια αυλόπορτα επιτρέπει τη θέα προς το εσωτερικό, ένα μεγάλο κάγκελο ακολουθεί το τόξο του παραθύρου και μια βαριά μεταλλική είσοδος οργανώνεται γύρω από συνεχείς γεωμετρικές γραμμές. Δίπλα τους παραμένουν ξύλινες πόρτες με ξεφτισμένα χρώματα, σκουριασμένες ενώσεις και σύγχρονα γκράφιτι.

Η φωτογραφική διαδρομή δεν επιχειρεί να χρονολογήσει ή να κατατάξει κάθε κατασκευή. Καταγράφει τις διαφορετικές μορφές που συναντώνται στις προσόψεις της Πάτρας και τον τρόπο με τον οποίο αλλάζουν καθώς περνούν τα χρόνια.

Το κάγκελο ως όριο που επιτρέπει τη θέα

Μια σιδερένια αυλόπορτα κλείνει την πρόσβαση, χωρίς να εξαφανίζει όσα βρίσκονται πίσω της. Τα κάθετα στοιχεία εξασφαλίζουν την προστασία, ενώ οι καμπύλες και τα μικρότερα διακοσμητικά μοτίβα ελαφραίνουν οπτικά τη μεταλλική κατασκευή.

Μέσα από το κάγκελο διακρίνονται η αυλή, τα καθίσματα και η είσοδος του κτιρίου. Η πόρτα λειτουργεί ως φίλτρο ανάμεσα στον δρόμο και στον εσωτερικό χώρο, όχι ως συμπαγής τοίχος.

Η σιδερένια αυλόπορτα οριοθετεί τον χώρο, αλλά διατηρεί ορατή την αυλή και την είσοδο της εκκλησίας των Αγίων Αναργύρων

Η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και στη διαφάνεια επανέρχεται σε πολλά κάγκελα της πόλης. Οι μεταλλικές γραμμές εμποδίζουν την πρόσβαση, αφήνουν όμως το φως να περάσει και την πρόσοψη να παραμένει ορατή.

Οι καμπύλες ανεβαίνουν στα παράθυρα

Στο μεγάλο τοξωτό παράθυρο, το κάγκελο ακολουθεί τη μορφή του ανοίγματος. Κύκλοι, σπείρες και κατακόρυφες γραμμές επαναλαμβάνονται συμμετρικά σε ολόκληρη την επιφάνεια. Η μεταλλική κατασκευή δεν έχει τοποθετηθεί απλώς μπροστά από το παράθυρο, αλλά έχει σχεδιαστεί ώστε να αποτελεί μέρος της σύνθεσής του.

Κύκλοι, σπείρες και συμμετρικές επαναλήψεις οργανώνουν το περίτεχνο κάγκελο του τοξωτού παραθύρου στα Παλαιά Δημοτικά Λουτρά

Η ίδια βασική λειτουργία εμφανίζεται πολύ πιο λιτά σε ένα χαμηλό άνοιγμα. Εδώ κυριαρχούν οι κατακόρυφες ράβδοι, με λίγες μόνο καμπύλες στις άκρες. Το κάγκελο βρίσκεται σχεδόν στο επίπεδο του πεζοδρομίου και προστατεύει ένα σημείο που εύκολα θα περνούσε απαρατήρητο.

Ακόμη και ένα μικρό, χαμηλό παράθυρο αποκτά τη δική του μεταλλική διακόσμηση

Η σύγκριση των δύο ανοιγμάτων δείχνει ότι η διακόσμηση δεν περιοριζόταν απαραίτητα στις κεντρικές εισόδους. Από τα μεγάλα παράθυρα έως τα μικρά ανοίγματα χαμηλά στην πρόσοψη, το μέταλλο προσαρμοζόταν στη μορφή και στην κλίμακα κάθε σημείου.

Από τις καμπύλες στην αυστηρή γεωμετρία

Δεν χρησιμοποιούν όλες οι πόρτες της Πάτρας φυτικά σχέδια και σπείρες. Σε μια μαύρη μεταλλική είσοδο, η σύνθεση βασίζεται σε ορθογώνια, παράλληλες γραμμές και επαναλαμβανόμενες καμπύλες που μοιάζουν να κρέμονται ανάμεσα στα κατακόρυφα στοιχεία.

Το μακρύ μεταλλικό χερούλι τοποθετείται διαγώνια και διακόπτει τη συμμετρία. Η πόρτα αποκτά έντονη ταυτότητα χωρίς να χρειάζεται ανάγλυφα άνθη ή περίτεχνα κυκλικά μοτίβα.

Ορθογώνια, παράλληλες γραμμές και επαναλαμβανόμενες καμπύλες συνθέτουν τη γεωμετρική μεταλλική πόρτα

Η αρχιτεκτονική εικόνα της Πάτρας δεν υπήρξε ποτέ απόλυτα ομοιόμορφη. Η λαϊκή αρχιτεκτονική της πόλης αναπτύχθηκε παράλληλα με την πιο επίσημη αστική μορφολογία. Η συνύπαρξη διαφορετικών επιλογών φαίνεται ακόμη και σε στοιχεία μικρότερης κλίμακας, όπως οι πόρτες, τα παράθυρα και τα κάγκελα.

Σε μια παλιότερη ξύλινη είσοδο, τα δύο στενά μεταλλικά πλέγματα ακολουθούν επίσης αυστηρή γεωμετρία. Οι επαναλαμβανόμενοι ρόμβοι έρχονται σε αντίθεση με τη φθορά του ξύλου και το κενό που έχει αφήσει η αφαίρεση του πόμολου.

Τα μεταλλικά πλέγματα παραμένουν στη θέση τους, ενώ το ξύλο και τα υπόλοιπα στοιχεία της παλιάς πόρτας έχουν υποστεί εμφανή φθορά

Οι λεπτομέρειες που κάνουν μια πόρτα αναγνωρίσιμη

Μερικές πόρτες ξεχωρίζουν όχι για τη συνολική κατασκευή τους, αλλά για ένα μικρότερο στοιχείο. Στην κόκκινη μεταλλική είσοδο, δύο όμοια διακοσμητικά εξαρτήματα τοποθετούνται συμμετρικά στα δύο φύλλα.

Τα ανάγλυφα μοτίβα τους θυμίζουν μικρά μεταλλικά κοσμήματα. Η αντίθεση με την επίπεδη κόκκινη επιφάνεια τα κάνει ακόμη πιο έντονα, ενώ η επανάληψή τους υπογραμμίζει τη συμμετρία της δίφυλλης πόρτας.

Δύο όμοια ανάγλυφα μεταλλικά στοιχεία λειτουργούν ως διακοσμητικά σημεία αναφοράς πάνω στην κόκκινη πόρτα

Χερούλια, ρόδακες, γωνιακά διακοσμητικά και ανάγλυφα στοιχεία αποτελούν μικρές επιλογές που μπορούν να διαφοροποιήσουν ακόμη και την απλούστερη είσοδο. Σε αρκετές περιπτώσεις παραμένουν στη θέση τους περισσότερο από το χρώμα ή τα υπόλοιπα εξαρτήματα της πόρτας.

Φθορά, επισκευές και γκράφιτι

Ο χρόνος δεν αφήνει όλες τις εισόδους ανέπαφες. Το ξύλο ξεφλουδίζει, τα μεταλλικά τμήματα σκουριάζουν, τα πόμολα αφαιρούνται και οι επιφάνειες καλύπτονται από διαδοχικά στρώματα χρώματος ή γραφής.

Σε μια χαμηλή λευκή πόρτα, τα γκράφιτι έχουν προστεθεί πάνω στα παλιά ξύλινα φύλλα. Η βάση είναι έντονα φθαρμένη, οι ενώσεις έχουν ανοίξει και το αρχικό χρώμα εμφανίζεται κάτω από το νεότερο.

Η φθαρμένη ξύλινη πόρτα φέρει μαζί τα σημάδια του χρόνου, των επισκευών και της σημερινής ζωής του δρόμου

Η εικόνα δεν χρειάζεται να εξιδανικευτεί. Η φθορά αποτελεί μέρος της σημερινής κατάστασης αρκετών παλιών προσόψεων, ενώ η συντήρηση εγκαταλειμμένων και διατηρητέων κτιρίων συχνά συνοδεύεται από σημαντικές δυσκολίες. Μεγάλο μέρος της παλιότερης αρχιτεκτονικής της Πάτρας έχει, άλλωστε, χαθεί ή μεταβληθεί, όπως δείχνει και το φωτογραφικό αφιέρωμα του pelop.gr στην παλιά πόλη.

Οι πόρτες και τα κάγκελα αυτής της διαδρομής δεν είναι όλα μνημεία ούτε διαθέτουν απαραιτήτως ιδιαίτερη ιστορική αξία. Το ενδιαφέρον τους βρίσκεται στη συνολική εικόνα που σχηματίζουν: διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους οι κάτοικοι έκλεισαν μια είσοδο, προστάτευσαν ένα παράθυρο και έδωσαν χαρακτήρα σε μια πρόσοψη.

Η Πάτρα δεν αναγνωρίζεται μόνο από τα μεγάλα κτίρια, τις πλατείες και τα μνημεία της. Η καθημερινή όψη της διαμορφώνεται και από αυτές τις μικρότερες κατασκευές, που παραμένουν μπροστά μας ακόμη και όταν έχουμε πάψει να τις παρατηρούμε.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News