Πού ζουν σήμερα οι περισσότεροι άθεοι και τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα
Παρότι οι μεγάλες θρησκείες εξακολουθούν να κυριαρχούν παγκοσμίως, τα τελευταία χρόνια ενισχύεται σταθερά και ένα άλλο ρεύμα: εκείνο των ανθρώπων που δεν δηλώνουν ότι ανήκουν σε κάποια θρησκεία. Από την Κίνα και τις ΗΠΑ μέχρι την Ευρώπη, τα στοιχεία δείχνουν ότι η μη θρησκευτική ταυτότητα κερδίζει έδαφος, αν και η εικόνα διαφέρει αισθητά από χώρα σε χώρα.
Το ερώτημα για το πόσες θρησκείες υπάρχουν στον κόσμο δεν έχει εύκολη απάντηση. Οι εκτιμήσεις κινούνται από περίπου 4.000 έως και 10.000 διαφορετικές θρησκείες και δόγματα, αν και στην πραγματικότητα ένα μικρό μόνο μέρος αυτών συγκεντρώνει τη συντριπτική πλειονότητα του παγκόσμιου πληθυσμού. Ο Χριστιανισμός, το Ισλάμ, ο Ινδουισμός, ο Βουδισμός και ο Ιουδαϊσμός παραμένουν οι κυρίαρχες θρησκευτικές παραδόσεις, καλύπτοντας περίπου το 77% των ανθρώπων στον πλανήτη.
Την ίδια ώρα, όμως, μεγαλώνει και η ομάδα όσων δηλώνουν άθεοι, αγνωστικιστές ή δεν τοποθετούν τον εαυτό τους σε κάποια συγκεκριμένη θρησκευτική ταυτότητα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια, οι μη θρησκευόμενοι φτάνουν πλέον περίπου στο ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού. Πρόκειται για μια τάση που εντοπίζεται σε διαφορετικές γεωγραφικές ζώνες, από τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη έως τη Λατινική Αμερική και τμήματα της Ασίας.
Η αύξηση είναι μετρήσιμη και αποτυπώνεται καθαρά στα αριθμητικά δεδομένα. Οι άνθρωποι χωρίς θρησκευτική ταυτότητα από περίπου 1,6 δισεκατομμύρια το 2010 έφτασαν τα 1,9 δισεκατομμύρια το 2020. Το ποσοστό τους στο σύνολο του παγκόσμιου πληθυσμού ανέβηκε από το 23% στο 24%, την ώρα που ο αριθμός όσων ανήκουν σε κάποια θρησκεία αυξήθηκε με πιο αργό ρυθμό.
Αυτό σημαίνει ότι η ομάδα των μη θρησκευόμενων δεν είναι απλώς μεγάλη, αλλά και από τις πιο δυναμικά αυξανόμενες. Η εικόνα αυτή δεν συνδέεται απαραίτητα με πλήρη άρνηση κάθε μορφής πίστης. Σε πολλές περιπτώσεις, όσοι δεν εντάσσονται σε κάποια οργανωμένη θρησκεία συνεχίζουν να διατηρούν πνευματικές αναφορές ή επιμέρους πρακτικές, χωρίς όμως να αυτοπροσδιορίζονται θρησκευτικά.
Η Κίνα στην κορυφή, οι ΗΠΑ δεύτερες
Η γεωγραφική κατανομή των μη θρησκευόμενων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σχεδόν το 90% όσων δεν έχουν θρησκευτική ταυτότητα ζουν σε μόλις δέκα χώρες, με την Κίνα να βρίσκεται μακράν στην πρώτη θέση. Εκεί καταγράφεται ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μη θρησκευτικής ταυτότητας στον κόσμο, με σχεδόν 1,3 δισεκατομμύρια ανθρώπους να μην δηλώνουν ότι ανήκουν σε κάποια θρησκεία. Μόλις ένα μικρό τμήμα του πληθυσμού αναφέρει επίσημα θρησκευτική ένταξη.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι έχει εξαφανιστεί κάθε μορφή πνευματικής πρακτικής. Αντίθετα, ένα μέρος των πολιτών που δεν δηλώνουν θρησκευόμενοι εξακολουθεί να συμμετέχει σε τελετουργίες, να ανάβει λιβάνι ή να επισκέπτεται ιερούς χώρους, κυρίως για καλή τύχη ή προστασία.
Στη δεύτερη θέση βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου περισσότεροι από 100 εκατομμύρια άνθρωποι δηλώνουν ότι δεν ανήκουν σε κάποια θρησκευτική ομάδα. Ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό καταγράφεται και στην Ιαπωνία, όπου περίπου ο μισός πληθυσμός αναφέρει ότι δεν έχει θρησκευτική ταυτότητα, αν και παραμένει κοντά σε παραδοσιακές τελετές και έθιμα.
Η ευρωπαϊκή εικόνα και η θέση της Ελλάδας
Στην Ευρώπη, από τις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά μη θρησκευόμενων είναι η Τσεχία και η Σουηδία. Στην πρώτη το ποσοστό ξεπερνά το 70%, ενώ στη δεύτερη κινείται περίπου στο 52%. Υψηλό είναι και το ποσοστό στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου φτάνει περίπου στο 46%.
Σε αυτές τις κοινωνίες η θρησκεία φαίνεται να έχει πιο περιορισμένο ρόλο στην καθημερινή ζωή, ενώ η πίστη στον Θεό είναι αισθητά χαμηλότερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, η θρησκευτική ταυτότητα παραμένει αρκετά ισχυρή. Η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών συνεχίζει να δηλώνει ότι πιστεύει, σε ποσοστά που κινούνται περίπου μεταξύ 80% και 90%, ενώ μόλις το 14% τοποθετεί τον εαυτό του στην κατηγορία των μη θρησκευόμενων.
Θρησκεία, κοινωνία και αλλαγή αξιών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και οι απόψεις όσων δεν έχουν θρησκευτική ταυτότητα για τον ρόλο της θρησκείας στις σύγχρονες κοινωνίες. Σε αρκετές χώρες, πολλοί από αυτούς θεωρούν ότι η θρησκεία μπορεί να συνδέεται με τη μισαλλοδοξία, τη δεισιδαιμονία ή ακόμη και με αρνητικές κοινωνικές επιδράσεις.
Στην Ισπανία, για παράδειγμα, μεγάλα ποσοστά όσων δεν ανήκουν σε κάποια θρησκεία πιστεύουν ότι η θρησκεία ενθαρρύνει τη δεισιδαιμονία και τη μισαλλοδοξία. Αντίστοιχα, στην Ελλάδα, το 74% όσων δεν έχουν θρησκευτική ταυτότητα θεωρούν ότι η θρησκεία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την κοινωνία.
Η εξέλιξη αυτή φαίνεται να συνδέεται με ευρύτερες αλλαγές: με την πρόοδο της επιστήμης, τη μεταβολή των κοινωνικών αξιών και τη σταδιακή απομάκρυνση από τις παραδοσιακές δομές. Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι δεν δηλώνουν θρησκευόμενοι είναι και άθεοι. Για πολλούς, η απόσταση αφορά κυρίως τους θεσμούς και όχι κατ’ ανάγκη την ίδια την πίστη σε κάτι ανώτερο.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
