Πριν από το ασανσέρ, οι πλούσιοι έμεναν χαμηλά – Η εφεύρεση που άλλαξε την αξία των ορόφων

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Σήμερα, σε πολλές πόλεις, όσο ανεβαίνει ο όροφος τόσο ανεβαίνει και η τιμή. Η θέα, το φως, η απόσταση από τον θόρυβο του δρόμου και η μεγαλύτερη ιδιωτικότητα μετατρέπουν τα ψηλά διαμερίσματα σε ακριβό προϊόν. Πριν από την καθιέρωση του ασφαλούς ασανσέρ, η κοινωνική γεωγραφία των κτιρίων ακολουθούσε συχνά την αντίθετη κατεύθυνση: οι εύποροι προτιμούσαν τους χαμηλότερους ορόφους, ενώ οι φτωχότεροι ένοικοι και το υπηρετικό προσωπικό ανέβαιναν προς τις σοφίτες.

Ο άνθρωπος που συνέδεσε το όνομά του με αυτή την ανατροπή γεννήθηκε στις 3 Αυγούστου 1811. Ο Ελίσα Γκρέιβς Ότις δεν εφηύρε τον ανελκυστήρα. Οι ανυψωτικές πλατφόρμες προϋπήρχαν. Η καθοριστική δική του συμβολή ήταν το φρένο ασφαλείας, ένας μηχανισμός που εμπόδιζε την πτώση της πλατφόρμας σε περίπτωση που κοβόταν το σχοινί ανύψωσης.

Το φρένο που νίκησε τον φόβο

Οι πρώτοι ανελκυστήρες χρησιμοποιούνταν κυρίως για τη μεταφορά εμπορευμάτων. Το πρόβλημα ήταν προφανές: η αστοχία του σχοινιού μπορούσε να στείλει την πλατφόρμα και το φορτίο της στο έδαφος. Η μεταφορά ανθρώπων απαιτούσε κάτι περισσότερο από έναν μηχανισμό ανόδου. Χρειαζόταν εμπιστοσύνη.

Το 1853 ο Ότις πούλησε τον πρώτο ανελκυστήρα εξοπλισμένο με το σύστημα ασφαλείας του. Έναν χρόνο αργότερα παρουσίασε δημόσια την εφεύρεσή του στην έκθεση του Crystal Palace στη Νέα Υόρκη. Ανέβηκε ο ίδιος σε μια υπερυψωμένη πλατφόρμα και έδωσε εντολή να κοπεί το σχοινί που τη συγκρατούσε.

Η πλατφόρμα έπεσε λίγα εκατοστά και ακινητοποιήθηκε. Η επίδειξη μετέτρεψε μια τεχνική λύση σε θέαμα και, κυρίως, έκανε ορατή την ασφάλειά της.

Το 1857 η Otis εγκατέστησε επιβατικό ανελκυστήρα στο πενταώροφο πολυκατάστημα E.V. Haughwout της Νέας Υόρκης. Η διαδρομή ήταν μικρή σε σύγκριση με τα σημερινά δεδομένα, η αλλαγή όμως που προανήγγειλε ήταν τεράστια: οι όροφοι έπαψαν σταδιακά να μετρούνται με βάση την κούραση που απαιτούσε η πρόσβασή τους.

Από τη σοφίτα στο ρετιρέ

Στα κτίρια χωρίς ασανσέρ, κάθε επιπλέον όροφος σήμαινε περισσότερα σκαλοπάτια. Η μεταφορά επίπλων, καυσόξυλων, νερού, τροφίμων ή άλλων καθημερινών φορτίων γινόταν δυσκολότερη όσο αυξανόταν το ύψος.

Οι προνομιούχοι χώροι βρίσκονταν κοντά στην είσοδο. Στις ευρωπαϊκές πολυκατοικίες, ο λεγόμενος «ευγενής όροφος» καταλάμβανε συνήθως χαμηλή θέση στο κτίριο και διέθετε μεγαλύτερα δωμάτια, ψηλότερα ταβάνια και πλουσιότερη διακόσμηση. Οι τελευταίοι όροφοι και οι σοφίτες είχαν μικρότερη εμπορική αξία και φιλοξενούσαν συχνότερα ενοίκους με χαμηλότερα εισοδήματα.

Το ασανσέρ αφαίρεσε σταδιακά το σωματικό κόστος της ανόδου. Τότε άρχισαν να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία όσα πρόσφερε το ύψος: περισσότερο φως, καθαρότερος αέρας, λιγότερος θόρυβος και ανεμπόδιστη θέα.

Η μεταβολή δεν έγινε από τη μια ημέρα στην άλλη. Χρειάστηκαν τεχνικές βελτιώσεις, ευρύτερη εγκατάσταση ανελκυστήρων και χρόνος ώστε το κοινό να εμπιστευθεί τη νέα μηχανή. Η κατεύθυνση, ωστόσο, είχε αλλάξει. Ο τελευταίος όροφος άρχισε να μετακινείται από το χαμηλότερο προς το υψηλότερο σημείο της αγοράς.

Η πόλη αποκτά ύψος

Το ασανσέρ δεν δημιούργησε μόνο του τον ουρανοξύστη. Η κατακόρυφη ανάπτυξη των πόλεων στηρίχθηκε επίσης στον μεταλλικό σκελετό, στις νέες κατασκευαστικές μεθόδους, στις βαθύτερες θεμελιώσεις και στην αυξανόμενη αξία της γης στα αστικά κέντρα.

Χωρίς ασφαλή και γρήγορη κάθετη μετακίνηση, όμως, τα ψηλά κτίρια θα παρέμεναν δύσχρηστα. Ένας εικοστός ή ένας τριακοστός όροφος δεν έχει πραγματική εμπορική αξία όταν η πρόσβαση εξαρτάται από τη σκάλα.

Ο ανελκυστήρας επηρέασε έτσι ολόκληρη την οργάνωση του κτιρίου. Δημιούργησε τον κεντρικό πυρήνα με τα φρεάτια, καθόρισε τη διάταξη των διαδρόμων και επέτρεψε σε εκατοντάδες ανθρώπους να φτάνουν καθημερινά σε γραφεία, κατοικίες και ξενοδοχεία δεκάδες μέτρα πάνω από τον δρόμο.

Παράλληλα, γέννησε νέες μορφές κύρους: το ρετιρέ, το γραφείο του διευθυντή στον τελευταίο όροφο, το εστιατόριο με πανοραμική θέα, τη σουίτα στην κορυφή ενός ξενοδοχείου.

Η ανατροπή αποτυπώνεται πλέον σε κάθε αγγελία ακινήτου που προβάλλει τον «ψηλό όροφο» ως πλεονέκτημα. Πίσω από αυτή τη φράση βρίσκεται ακόμη ο μηχανισμός που παρουσίασε ο Ελίσα Ότις το 1854: ένα φρένο ασφαλείας που έκανε την άνοδο αξιόπιστη και μετέτρεψε την κορυφή του κτιρίου από δύσκολη διαδρομή σε ακριβή διεύθυνση.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News