Η ελληνίδα γιαγιά είχε δίκιο τελικά; 8 συμβουλές υγείας που βάλαμε στο μικροσκόπιο
Βρεγμένα μαλλιά, πορτοκαλάδα για το κρυολόγημα, μέλι για τον βήχα και αναμονή μετά το φαγητό πριν τη θάλασσα: η επιστήμη ξεχωρίζει τις σοφές συμβουλές από τους οικογενειακούς μύθους
Υπάρχουν ορισμένες φράσεις που δεν χρειάζεται να θυμάσαι ποιος σου τις είπε πρώτος.
«Στέγνωσε τα μαλλιά σου, θα κρυώσεις».
«Μόλις έφαγες, ούτε να σκεφτείς να μπεις στη θάλασσα».
«Πιες μια πορτοκαλάδα, έχει βιταμίνη C».
«Βάλε λίγο μέλι, θα σου περάσει ο βήχας».
Πέρασαν από γιαγιάδες σε μαμάδες και από μαμάδες σε παιδιά με τέτοια συνέπεια, ώστε κάποια στιγμή σταματήσαμε να αναρωτιόμαστε αν είναι πράγματι σωστές.
Η επιστήμη, όμως, έχει καλά και κακά νέα για τις γιαγιάδες.
Σε μερικά είχαν εντυπωσιακά δίκιο.
Σε άλλα, πάλι, μάλλον μπορούμε επιτέλους να σταματήσουμε να νιώθουμε ενοχές.
1. «Μη βγεις έξω με βρεγμένα μαλλιά, θα κρυώσεις»
Ετυμηγορία: Μύθος – με έναν μικρό αστερίσκο.
Είναι ίσως η μητέρα όλων των γιαγιαδίστικων προειδοποιήσεων.
Βγαίνεις με βρεγμένα μαλλιά τον Οκτώβριο και πριν προλάβεις να κλείσεις την πόρτα ακούς την πρόβλεψη:
«Αύριο θα είσαι άρρωστη».
Το κρυολόγημα, όμως, προκαλείται από ιούς, όχι από το νερό στα μαλλιά μας. Το CDC αναφέρει ότι περισσότεροι από 200 αναπνευστικοί ιοί μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα κοινού κρυολογήματος.
Και η Cleveland Clinic είναι εξίσου ξεκάθαρη: τα βρεγμένα μαλλιά από μόνα τους δεν μπορούν να προκαλέσουν κρυολόγημα.
Ο αστερίσκος είναι ότι οι ιώσεις πράγματι κυκλοφορούν περισσότερο τους ψυχρούς μήνες, μεταξύ άλλων επειδή περνάμε περισσότερο χρόνο σε κλειστούς χώρους και ερχόμαστε σε στενότερη επαφή με άλλους ανθρώπους. Το κρύο μπορεί επίσης να επηρεάζει ορισμένους αμυντικούς μηχανισμούς του οργανισμού.
Άρα η γιαγιά είχε δίκιο ότι δεν είναι ιδιαίτερα καλή ιδέα να κυκλοφορείς παγωμένος και μούσκεμα.
Απλώς δεν θα κολλήσεις ιό επειδή ξέχασες το πιστολάκι.
2. «Μην κάθεσαι στο κρύο, θα αρρωστήσεις»
Ετυμηγορία: Όχι ακριβώς.
Το κρύο δεν δημιουργεί έναν ιό μέσα στο σώμα μας.
Για να πάθουμε κοινό κρυολόγημα πρέπει να εκτεθούμε σε έναν από τους ιούς που το προκαλούν. Πειράματα στα οποία εξετάστηκε η έκθεση στο κρύο δεν έδειξαν ότι το «πάγωμα» από μόνο του αρκεί για να προκαλέσει λοίμωξη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο χειμώνας είναι αθώος.
Σε χαμηλές θερμοκρασίες ορισμένοι αναπνευστικοί ιοί μεταδίδονται ευκολότερα, ενώ εμείς συγκεντρωνόμαστε περισσότερο σε εσωτερικούς χώρους.
3. «Μόλις έφαγες – τρεις ώρες μέχρι να μπεις στη θάλασσα»
Ετυμηγορία: Η παραλία μπορεί να χαλαρώσει.
Πόσα καλοκαιρινά μεσημέρια περάσαμε κοιτάζοντας τη θάλασσα επειδή το ρολόι δεν είχε ακόμη δείξει τις πολυπόθητες τρεις ώρες;
Η κλασική θεωρία έλεγε ότι η πέψη «τραβάει» αίμα προς το στομάχι, άρα αν κολυμπήσεις αμέσως κινδυνεύεις από κράμπα και πνιγμό.
Ο American Red Cross αναφέρει ότι δεν υπάρχει τεκμηρίωση πως το κολύμπι μέσα στην πρώτη ώρα μετά το φαγητό αυξάνει τον κίνδυνο πνιγμού και ότι μεγάλοι οργανισμοί ασφάλειας δεν συστήνουν υποχρεωτική περίοδο αναμονής μετά το γεύμα.
Φυσικά, αν έχεις μόλις φάει ένα τεράστιο γεύμα και επιχειρήσεις έντονη κολύμβηση, μπορεί απλώς να αισθανθείς δυσφορία.
Αλλά το οικογενειακό χρονόμετρο των τριών ωρών;
Μπορεί να συνταξιοδοτηθεί.
4. «Πιες πορτοκαλάδα, θα σου περάσει το κρυολόγημα»
Ετυμηγορία: Καλή η πορτοκαλάδα, όχι όμως μαγικό φίλτρο.
Η σχέση της βιταμίνης C με το κρυολόγημα είναι πολύ πιο περίπλοκη απ’ όσο αφήνει να εννοηθεί ένα ποτήρι φρεσκοστυμμένος χυμός.
Μεγάλη ανασκόπηση της Cochrane διαπίστωσε ότι η τακτική λήψη βιταμίνης C δεν μειώνει ουσιαστικά την πιθανότητα να κρυολογήσει ο μέσος άνθρωπος. Φαίνεται όμως να μειώνει ελαφρά τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων όταν λαμβάνεται τακτικά. Αν αρχίσουμε μεγάλες δόσεις αφού ήδη αρρωστήσαμε, δεν έχει αποδειχθεί σταθερό όφελος.
Άρα:
Ένα πορτοκάλι είναι θρεπτικό.
Ο χυμός μπορεί να είναι ευχάριστος όταν είσαι άρρωστος.
5. «Πάρε ένα κουταλάκι μέλι για τον βήχα»
Ετυμηγορία: Γιαγιά 1 – Επιστήμη 0.
Εδώ αξίζει μια μικρή συγγνώμη.
Γιατί το μέλι δεν είναι απλώς ένα παλιό σπιτικό γιατροσόφι που επιβίωσε από συνήθεια.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί πράγματι να μειώσει τον βήχα, ιδιαίτερα στις λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, και να βοηθήσει στον ύπνο. Η Mayo Clinic αναφέρει ότι σε μελέτες το μέλι είχε αποτέλεσμα συγκρίσιμο ακόμη και με ορισμένα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα για τον βήχα.
Υπάρχει όμως ένας πολύ σημαντικός κανόνας:
ποτέ μέλι σε μωρό μικρότερο του ενός έτους, λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης.
Για όλους τους υπόλοιπους, εκείνο το ζεστό ρόφημα με μέλι που επέμενε να φτιάξει η γιαγιά είχε τελικά λογική.
6. «Φάε μια ζεστή κοτόσουπα να γίνεις καλά»
Ετυμηγορία: Δεν θεραπεύει, αλλά η γιαγιά κάτι ήξερε.
Δυστυχώς δεν υπάρχει συστατικό μέσα στην κοτόσουπα που να εξουδετερώνει τον ιό του κρυολογήματος.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι άχρηστη.
Τα ζεστά υγρά μπορούν να βοηθήσουν προσωρινά στη συμφόρηση, να καταπραΰνουν τον ερεθισμένο λαιμό και παράλληλα να συμβάλουν στην ενυδάτωση. Η Mayo Clinic περιλαμβάνει την κοτόσουπα και άλλα ζεστά υγρά στις πρακτικές που μπορούν να κάνουν κάποιον να αισθανθεί καλύτερα όσο περνά το κρυολόγημα.
Δεν είναι φάρμακο.
Είναι όμως μία από εκείνες τις περιπτώσεις στις οποίες το «δεν θεραπεύει» δεν σημαίνει «δεν βοηθά».
Και, μεταξύ μας, δύσκολα ένα επιστημονικό paper θα ανταγωνιστεί το μπολ της γιαγιάς όταν έχεις 38 πυρετό.
7. «Μην πίνεις γάλα όταν είσαι κρυωμένος, κάνει φλέματα»
Ετυμηγορία: Μύθος.
Αυτός ο μύθος έχει επιβιώσει εντυπωσιακά καλά.
Το γάλα δεν προκαλεί στον οργανισμό αυξημένη παραγωγή φλέματος, σύμφωνα με τη Mayo Clinic.
Γιατί λοιπόν τόσοι άνθρωποι είναι βέβαιοι ότι το αισθάνονται;
Όταν το γάλα αναμειγνύεται με το σάλιο μπορεί να αφήσει προσωρινά μια πιο παχιά αίσθηση στο στόμα και στον λαιμό. Αυτή η υφή μπορεί να εκληφθεί ως «περισσότερη βλέννα», χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πραγματικά παράγουμε περισσότερη.
Οπότε αν σου αρέσει το γάλα όταν είσαι κρυωμένος, δεν χρειάζεται να το εξορίσεις από το ψυγείο λόγω της βλέννας.
8. «Κάηκες; Βάλε βούτυρο»
Ετυμηγορία: Εδώ δεν ακούμε τη γιαγιά.
Υπάρχουν ορισμένα παλιά γιατροσόφια που είναι απλώς αθώα.
Και υπάρχουν άλλα που είναι καλύτερο να αφήσουμε οριστικά στο παρελθόν.
Το βούτυρο πάνω σε έγκαυμα ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Η American Academy of Dermatology συστήνει για ένα μικρό, επιφανειακό έγκαυμα να τοποθετούμε την περιοχή σε δροσερό τρεχούμενο νερό ή να εφαρμόζουμε δροσερή υγρή κομπρέσα. Αντίθετα, συμβουλεύει ρητά να μην τοποθετούμε πάνω στο έγκαυμα βούτυρο ή οδοντόκρεμα, καθώς μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο μόλυνσης.
Εδώ λοιπόν:
Βρύση 1 – βουτυριέρα 0.
Bonus: «Μην καταπιείς την τσίχλα – θα μείνει επτά χρόνια στο στομάχι σου»
Ετυμηγορία: Όχι, δεν υπάρχει επταετές συμβόλαιο.
Ο οργανισμός πράγματι δεν μπορεί να διασπάσει πλήρως τη βάση της τσίχλας.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η τσίχλα εγκαθίσταται μόνιμα στο στομάχι.
Περνά σχετικά άθικτη μέσα από το πεπτικό σύστημα και τελικά αποβάλλεται φυσιολογικά. Η Mayo Clinic χαρακτηρίζει τον μύθο των επτά χρόνων ξεκάθαρα λανθασμένο.
Αυτό βέβαια δεν αποτελεί πρόσκληση να αρχίσουμε να καταπίνουμε τσίχλες. Μεγάλες ποσότητες, ιδιαίτερα σε παιδιά και σε συνδυασμό με δυσκοιλιότητα, έχουν σε σπάνιες περιπτώσεις προκαλέσει απόφραξη.
Απλώς αν κατάπιες μία το 2019, δεν χρειάζεται να περιμένεις μέχρι το 2026 για να φύγει.
Η γιαγιά τελικά είχε μεγαλύτερο ποσοστό επιτυχίας απ’ όσο περιμέναμε
Αν βάλουμε κάτω τις συμβουλές, το αποτέλεσμα είναι μάλλον ισοπαλία.
Όχι, τα βρεγμένα μαλλιά δεν δημιουργούν ιούς.
Όχι, δεν χρειάζεται να βλέπεις τους άλλους να κολυμπούν επί τρεις ώρες επειδή έφαγες ένα τοστ.
Και όχι, ένα λίτρο πορτοκαλάδας δεν αποτελεί θεραπεία για το κρυολόγημα.
Από την άλλη, το μέλι πράγματι μπορεί να βοηθήσει στον βήχα, η ζεστή σούπα έχει πραγματικά πρακτικά οφέλη όταν είμαστε άρρωστοι και η συμβουλή «ξεκουράσου και πιες υγρά» εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσα στις βασικές συστάσεις για το κοινό κρυολόγημα.
Ίσως λοιπόν η γιαγιά να μην είχε πάντα διαβάσει την επιστημονική μελέτη.
Είχε όμως ένα τεράστιο δείγμα παρατήρησης: παιδιά, εγγόνια, γείτονες και αρκετές δεκαετίες εμπειρίας.
Και την επόμενη φορά που θα μας πει να πάρουμε ζακέτα;
Μπορούμε να την πάρουμε.
Απλώς για τους σωστούς λόγους.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Πρωτεΐνη: Τα 7 φρούτα που αξίζει να εντάξετε στη διατροφή σας
- Γιατί αρρωσταίνουμε συχνότερα το φθινόπωρο – Οι 5 παράγοντες που ευνοούν τις ιώσεις
- Καφές: 9 αλήθειες για την υγεία, τον ύπνο και το βάρος – Πόση καφεΐνη περιέχει κάθε ρόφημα
- Άτμισμα: Μόλις 5 ημέρες έκθεσης αρκούν για να προκαλέσουν αλλαγές στους πνεύμονες
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
