Τι βάζουμε τελικά στο δέρμα μας όταν απλώνουμε αντηλιακό; Τα δύο συστατικά που αξίζει να προσέξεις
Με αφορμή τη συζήτηση για τα χημικά φίλτρα, η απάντηση δεν είναι να φοβηθούμε το αντηλιακό, αλλά να μάθουμε να το επιλέγουμε καλύτερα
Με αφορμή τη συζήτηση που έχει ανοίξει ξανά στα κοινωνικά δίκτυα για τα αντηλιακά, το ερώτημα επιστρέφει κάθε καλοκαίρι: τι ακριβώς βάζουμε στο δέρμα μας όταν απλώνουμε αντηλιακό;
Σε βίντεο και αναρτήσεις που κυκλοφορούν τις τελευταίες ημέρες, η προσοχή στρέφεται κυρίως στα χημικά φίλτρα. Η βασική ανησυχία είναι ότι ορισμένες ουσίες απορροφώνται από το δέρμα, περνούν στο αίμα και μπορεί να λειτουργούν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες, δηλαδή ως ουσίες που επηρεάζουν το ορμονικό σύστημα.
Η συζήτηση αυτή δεν είναι αβάσιμη. Δεν σημαίνει όμως ότι τα αντηλιακά είναι γενικά επικίνδυνα. Το ζητούμενο είναι να ξέρουμε τι αγοράζουμε και πώς το χρησιμοποιούμε.
Η πιο ψύχραιμη απάντηση βρίσκεται στη μέση: ναι, ορισμένα χημικά φίλτρα έχουν μπει στο μικροσκόπιο· όχι, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μένουμε στον ήλιο χωρίς προστασία.
Το βέβαιο είναι ότι η υπεριώδης ακτινοβολία προκαλεί βλάβες στο δέρμα και αποτελεί βασικό παράγοντα κινδύνου για καρκίνο του δέρματος. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι καρκίνοι του δέρματος προκαλούνται κυρίως από την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, είτε από τον ήλιο είτε από τεχνητές πηγές, ενώ το 2020 καταγράφηκαν παγκοσμίως πάνω από 1,5 εκατ. περιστατικά και περισσότεροι από 120.000 σχετικοί θάνατοι.
Άρα το ερώτημα δεν είναι «αντηλιακό ή καθόλου αντηλιακό». Το σωστό ερώτημα είναι: ποιο αντηλιακό, με τι φίλτρα και με ποιον τρόπο χρήσης;
Γιατί άνοιξε ξανά η συζήτηση
Η ανησυχία για τα χημικά φίλτρα δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Πατά σε μελέτες που έχουν ήδη συζητηθεί στη διεθνή βιβλιογραφία, κυρίως δύο δημοσιεύσεις στο επιστημονικό περιοδικό JAMA, το 2019 και το 2020.
Στη μελέτη του 2019 εξετάστηκαν τέσσερα χημικά φίλτρα: αβοβενζόνη, οξυβενζόνη, οκτοκρυλένιο και εκαμσούλη. Οι συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν αντηλιακά σε συνθήκες μέγιστης χρήσης, δηλαδή με επαναλαμβανόμενη εφαρμογή σε μεγάλο μέρος του σώματος για τέσσερις ημέρες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ουσίες απορροφήθηκαν και ανιχνεύθηκαν στο αίμα.
Το 2020, νέα μελέτη εξέτασε έξι φίλτρα: αβοβενζόνη, οξυβενζόνη, οκτοκρυλένιο, ομοσαλάτη, οκτισαλάτη και οκτινοξάτη. Και εκεί διαπιστώθηκε συστηματική απορρόφηση, σε επίπεδα πάνω από το όριο των 0,5 νανογραμμαρίων ανά χιλιοστόλιτρο, το οποίο χρησιμοποιεί η αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων ως σημείο αναφοράς για το αν χρειάζονται επιπλέον μελέτες ασφαλείας.
Το κρίσιμο σημείο είναι η ερμηνεία. Η ανίχνευση μιας ουσίας στο αίμα δεν σημαίνει αυτόματα ότι προκαλεί βλάβη. Σημαίνει ότι χρειάζονται περισσότερα δεδομένα, ειδικά όταν η χρήση είναι συχνή και εκτεταμένη.
Γι’ αυτό και οι ίδιοι οι ερευνητές τόνισαν ότι τα ευρήματα δεν πρέπει να οδηγήσουν τους ανθρώπους στο να σταματήσουν να χρησιμοποιούν αντηλιακό.
Τι σημαίνει ενδοκρινικός διαταράκτης
Στην καρδιά της ανησυχίας βρίσκεται ο όρος «ενδοκρινικοί διαταράκτες». Πρόκειται για ουσίες που μπορούν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να επηρεάσουν τη λειτουργία του ορμονικού συστήματος.
Στα αντηλιακά, η ουσία που αναφέρεται πιο συχνά είναι η οξυβενζόνη, ένα παλαιότερο χημικό φίλτρο που έχει μελετηθεί για πιθανή ορμονική δράση. Στη συζήτηση μπαίνουν επίσης φίλτρα όπως η ομοσαλάτη, η οκτινοξάτη και το οκτοκρυλένιο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε χρήση της προκαλεί ορμονική διαταραχή ή πρόβλημα αναπαραγωγικής λειτουργίας. Σημαίνει όμως ότι υπάρχει λόγος να εξετάζεται προσεκτικά και να αξιολογείται ξανά.
Αυτό ακριβώς κάνουν οι ρυθμιστικές αρχές.
Η αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων έχει αναφέρει ότι για το οξείδιο του ψευδαργύρου και το διοξείδιο του τιτανίου υπάρχουν επαρκή δεδομένα ώστε να θεωρούνται γενικά αναγνωρισμένα ως ασφαλή και αποτελεσματικά. Αντίθετα, για αρκετά χημικά φίλτρα, όπως η οξυβενζόνη, η αβοβενζόνη, η ομοσαλάτη, η οκτινοξάτη, η οκτισαλάτη και το οκτοκρυλένιο, έχει ζητήσει επιπλέον δεδομένα πριν καταλήξει σε τελική αξιολόγηση.
Δεν είναι όλα τα χημικά φίλτρα ίδια
Εδώ χρειάζεται προσοχή: τα χημικά φίλτρα δεν είναι όλα ίδια. Άλλα είναι παλαιότερα και έχουν μπει περισσότερο στο μικροσκόπιο, άλλα είναι νεότερα και έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει τα φίλτρα ξεχωριστά, ανά ουσία και συγκέντρωση. Για το οκτοκρυλένιο, η Επιστημονική Επιτροπή για την Ασφάλεια των Καταναλωτών έχει κρίνει ότι είναι ασφαλές ως φίλτρο υπεριώδους ακτινοβολίας έως συγκέντρωση 10% σε καλλυντικά προϊόντα, όταν χρησιμοποιείται μόνο του.
Για την ομοσαλάτη, αντίθετα, η ίδια επιτροπή είχε διατυπώσει ανησυχίες και κατέληξε ότι δεν θεωρείται ασφαλής ως φίλτρο υπεριώδους ακτινοβολίας στις παλαιότερα επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις, λόγω πιθανών ενδοκρινικών ιδιοτήτων.
Με απλά λόγια, δεν υπάρχει μία απάντηση για όλα τα αντηλιακά. Υπάρχει αξιολόγηση ανά συστατικό, ανά ποσότητα και ανά τρόπο χρήσης.
Αν κάποιος θέλει να περιορίσει την ανησυχία γύρω από τα χημικά φίλτρα, η πιο απλή επιλογή είναι τα αντηλιακά με φυσικά φίλτρα ή φίλτρα φυσικού φραγμού.
Στη συσκευασία μπορεί να αναγράφονται και ως αντηλιακά με ορυκτά φίλτρα, με τον αγγλικό όρο mineral sunscreen. Οι δύο βασικές ουσίες που αξίζει να αναζητά κανείς είναι:
- Οξείδιο του ψευδαργύρου
- Διοξείδιο του τιτανίου
Αυτά τα φίλτρα βρίσκονται περισσότερο στην «ήσυχη» πλευρά της συζήτησης. Χρησιμοποιούνται για προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και προτιμώνται συχνά από ανθρώπους με ευαίσθητο δέρμα, γονείς για παιδιά ή όσους θέλουν πιο απλή σύνθεση.
Δεν είναι πάντα τα πιο ευχάριστα στην υφή. Μπορεί να αφήνουν λευκό ίχνος ή να χρειάζονται πιο προσεκτική εφαρμογή. Ωστόσο, οι νεότερες συνθέσεις είναι σαφώς πιο βελτιωμένες.
Τι να κοιτάξεις στην ετικέτα
Στα ενεργά συστατικά αναζήτησε οξείδιο του ψευδαργύρου ή/και διοξείδιο του τιτανίου.
Προτίμησε επίσης προϊόν που προσφέρει προστασία ευρέος φάσματος, δηλαδή από ακτίνες UVA και UVB, με δείκτη προστασίας 30 ή 50. Αν το χρησιμοποιείς στη θάλασσα ή όταν ιδρώνεις, χρειάζεται και αντοχή στο νερό.
Κοίτα πάντα την ημερομηνία λήξης και αγόραζε από αξιόπιστο σημείο. Ένα αντηλιακό που έχει μείνει μήνες μέσα στο αυτοκίνητο ή στον ήλιο δεν είναι η καλύτερη επιλογή, όσο καλό κι αν ήταν όταν αγοράστηκε.
Το αντηλιακό δεν αρκεί από μόνο του
Ακόμη και το σωστό αντηλιακό δεν είναι άδεια για να μένουμε απεριόριστα στον ήλιο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι τα αντηλιακά βοηθούν, αλλά δεν μπλοκάρουν πλήρως την υπεριώδη ακτινοβολία και πρέπει να συνδυάζονται με σκιά, ρούχα και αποφυγή της έντονης έκθεσης.
Η σωστή προστασία είναι συνδυαστική: σκιά τις ώρες έντονης ακτινοβολίας, καπέλο, γυαλιά ηλίου, ελαφριά ρούχα, αρκετή ποσότητα αντηλιακού και ανανέωση κάθε δύο ώρες ή μετά το μπάνιο και τον ιδρώτα.
Το συμπέρασμα χωρίς πανικό
Η συζήτηση για τα αντηλιακά αξίζει να γίνει, αλλά χωρίς φόβο. Πράγματι, υπάρχουν μελέτες που δείχνουν απορρόφηση συγκεκριμένων χημικών φίλτρων. Πράγματι, για ορισμένα παλαιότερα φίλτρα υπάρχουν ερωτήματα γύρω από πιθανές ενδοκρινικές επιδράσεις. Και πράγματι, έχει νόημα να διαβάζουμε την ετικέτα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σταματάμε την αντηλιακή προστασία. Σημαίνει ότι τη διαλέγουμε καλύτερα.
Για όσους θέλουν μια πιο ασφαλή και πρακτική επιλογή, τα αντηλιακά με φυσικά φίλτρα —οξείδιο του ψευδαργύρου και διοξείδιο του τιτανίου— είναι μια καθαρή λύση. Για όλους, όμως, ισχύει το ίδιο: ο ήλιος θέλει μέτρο, σκιά και σωστή προστασία.
Γιατί τελικά το ζητούμενο δεν είναι να φοβηθούμε το αντηλιακό, ούτε να γυρίσουμε απροστάτευτοι στον ήλιο. Είναι να σταματήσουμε να αγοράζουμε μηχανικά ό,τι βρίσκεται μπροστά μας και να αρχίσουμε να κοιτάμε λίγο πιο προσεκτικά τι βάζουμε στο δέρμα μας. Το καλοκαίρι δεν χρειάζεται πανικό· χρειάζεται μέτρο, σκιά, σωστή χρήση και επιλογές που μας κάνουν να νιώθουμε ασφαλείς κάτω από τον ήλιο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Ηλίαση ή θερμοπληξία; Τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοήσετε στον καύσωνα
- Καλοκαίρι και ήλιος: Τα συχνότερα λάθη στη χρήση αντηλιακού
- Σε τσίμπησε μέδουσα; Τα 5 βήματα που πρέπει να κάνεις αμέσως στην παραλία
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
