Το Παρίσι έξω από την καρτ ποστάλ – Πώς «Το Μίσος» έβαλε τα προάστια στο κέντρο

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Η ώρα εμφανίζεται ξανά και ξανά στην οθόνη. Ο Βινς, ο Σαΐντ και ο Ιμπέρ περιφέρονται ανάμεσα στις πολυκατοικίες, στους σταθμούς και στους δρόμους του Παρισιού, ενώ ένας φίλος τους χαροπαλεύει έπειτα από αστυνομική βία. Ο Βινς έχει στην κατοχή του ένα περίστροφο που χάθηκε από αστυνομικό κατά τη διάρκεια των ταραχών. Στο «Μίσος», κάθε λεπτό φέρνει τους τρεις νέους πιο κοντά σε μια έκρηξη που κανείς δεν γνωρίζει ακόμη ποια μορφή θα πάρει.

Ο Ματιέ Κασοβίτς, που γεννήθηκε στις 3 Αυγούστου 1967, ήταν μόλις 27 ετών όταν παρουσίασε την ταινία στο Φεστιβάλ των Καννών το 1995. Κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας και είδε το «Μίσος» να εξελίσσεται σε κοινωνικό φαινόμενο, κόβοντας περισσότερα από δύο εκατομμύρια εισιτήρια στη Γαλλία.

Η πραγματική είδηση που έγινε σενάριο

Η αφετηρία της ταινίας βρίσκεται στις 6 Απριλίου 1993. Ο Κασοβίτς άκουσε στο ραδιόφωνο ότι ο νεαρός Makomé M’Bowolé είχε πυροβοληθεί στο κεφάλι από αστυνομικό, ενώ βρισκόταν με χειροπέδες σε αστυνομικό τμήμα του 18ου διαμερίσματος του Παρισιού.

Πήγε στη γειτονιά, όπου είχε συγκεντρωθεί η οικογένεια του θύματος, και το ίδιο βράδυ τηλεφώνησε στον παραγωγό του. Παραμέρισε την ταινία που ετοίμαζε και έγραψε το σενάριο του «Μίσους» μέσα στους επόμενους τρεις ή τέσσερις μήνες.

Διαβάστε επίσης: Μάριο Μπάβα: Ο σκηνοθέτης που έδωσε χρώμα στον τρόμο πριν από το «Alien» και τα slashers

Ο στόχος του ήταν συγκεκριμένος: να αφηγηθεί την ιστορία από την πλευρά των νέων που εμφανίζονταν στα δελτία ειδήσεων μόνο ως ανώνυμο πλήθος, απειλή ή αριθμός. Η κινηματογραφική ιστορία ακολουθεί τον Βινς, τον Σαΐντ και τον Ιμπέρ για ένα εικοσιτετράωρο, ώστε ο θεατής να γνωρίσει τα πρόσωπα πριν διαβάσει την επόμενη είδηση για έναν ακόμη νεκρό.

Ο φίλος τους, Αμπντέλ, βρίσκεται σε κώμα μετά την κακοποίησή του από αστυνομικό. Ο Βινς δηλώνει ότι, αν εκείνος πεθάνει, θα σκοτώσει έναν αστυνομικό. Το χαμένο περίστροφο μετατρέπει την οργή σε πραγματική δυνατότητα και το χρονόμετρο της ταινίας αρχίζει να μετρά αντίστροφα.

Η banlieue αποκτά τη δική της οπτική

Τα γαλλικά προάστια είχαν εμφανιστεί στο σινεμά και πριν από το «Μίσος». Η τομή του Κασοβίτς βρίσκεται στη θέση από την οποία τα κινηματογραφεί. Η banlieue παύει να αντιμετωπίζεται ως εξωτικό κοινωνικό πρόβλημα που παρατηρεί κάποιος από το κέντρο. Η κάμερα ζει μαζί με τους χαρακτήρες, ακολουθεί τις διαδρομές τους και μοιράζεται τον περιορισμένο ορίζοντά τους.

Το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων πραγματοποιήθηκε στο Chanteloup-les-Vignes, έξω από το Παρίσι. Ο διευθυντής φωτογραφίας Πιερ Αΐμ χρησιμοποιεί ευρυγώνιες λήψεις στα προάστια, τοποθετώντας τους τρεις φίλους μέσα στον όγκο των συγκροτημάτων κατοικιών. Όταν φτάνουν στο κέντρο του Παρισιού, η εικόνα στενεύει και οι φακοί τούς απομονώνουν από το περιβάλλον.

Το διάσημο Παρίσι των μνημείων και των φωτισμένων λεωφόρων χάνει έτσι το συνηθισμένο μεγαλείο του. Για τους τρεις ήρωες, το κέντρο δεν αποτελεί χώρο ελευθερίας. Είναι ένας τόπος όπου τα βλέμματα των άλλων τούς θυμίζουν διαρκώς ότι θεωρούνται ξένοι.

Η ασπρόμαυρη φωτογραφία απομακρύνει ακόμη περισσότερο την πόλη από την τουριστική της εικόνα. Το τσιμέντο, οι προσόψεις, οι ταράτσες και οι άδειοι χώροι αποκτούν μια σκληρή γεωμετρία, ενώ το ρολόι που παρεμβάλλεται στην αφήγηση διατηρεί την αίσθηση ότι η πτώση έχει ήδη αρχίσει.

Η Εντίθ Πιαφ συναντά το hip-hop

Μία από τις πιο αναγνωρίσιμες σκηνές του «Μίσους» ξεκινά μέσα σε ένα διαμέρισμα. Ο DJ Cut Killer στρέφει τα ηχεία προς το ανοικτό παράθυρο και ενώνει το «Sound of da Police» του KRS-One με το «Non, je ne regrette rien» της Εντίθ Πιαφ.

Η κάμερα βγαίνει από το παράθυρο και κινείται πάνω από τις πολυκατοικίες, μεταφέροντας τη μουσική σε ολόκληρη τη γειτονιά. Η Πιαφ, η παλιά λαϊκή φωνή του Παρισιού, συναντά την οργή του αμερικανικού hip-hop και το αποτέλεσμα γίνεται ο ήχος μιας νέας, πολυπολιτισμικής Γαλλίας.

Ο Κασοβίτς απέφυγε την παραδοσιακή μουσική επένδυση. Τα τραγούδια ακούγονται από ραδιόφωνα, αυτοκίνητα και διαμερίσματα, ενώ οι σειρήνες, οι φωνές, τα σπασμένα τζάμια και οι μακρινοί πυροβολισμοί λειτουργούν ως μέρος του ρυθμού. Ο ίδιος έχει πει ότι το hip-hop τού δίδαξε τη ζωή και την πολιτική και ότι ολόκληρη η ταινία είναι, στον πυρήνα της, hip-hop.

Στην ίδια λογική ανήκει και το χιούμορ. Οι τρεις φίλοι πειράζουν ο ένας τον άλλον, αφηγούνται ιστορίες και μπλέκουν σε παράλογες συναντήσεις. Η κωμωδία τούς προστατεύει από το να μετατραπούν σε κοινωνικά σύμβολα χωρίς προσωπικότητα. Παραμένουν νέοι που βαριούνται, γελούν, θυμώνουν και προσπαθούν να εντυπωσιάσουν ο ένας τον άλλον.

Οι γυρισμένες πλάτες στις Κάννες

Η υποδοχή της ταινίας στις Κάννες συμπύκνωσε τη σύγκρουση που κουβαλούσε. Όταν η ομάδα του «Μίσους» ανέβηκε τα σκαλιά του Φεστιβάλ, οι αστυνομικοί που είχαν αναλάβει την ασφάλεια γύρισαν επιδεικτικά την πλάτη τους, αντιδρώντας σε μια ταινία που θεωρούσαν εχθρική προς την αστυνομία.

Την επόμενη ημέρα, η κριτική επιτροπή απένειμε στον Κασοβίτς το βραβείο σκηνοθεσίας. Το φιλμ έγινε επιτυχία, οι τρεις πρωταγωνιστές —Βενσάν Κασέλ, Ιμπέρ Κουντέ και Σαΐντ Ταγκμαουί— απέκτησαν διεθνή αναγνώριση και η banlieue βρέθηκε στο κέντρο της δημόσιας συζήτησης.

Τριάντα ένα χρόνια αργότερα, η επιρροή του «Μίσους» διακρίνεται σε ταινίες όπως οι «Άθλιοι» του Λαντζί Λι και σε μια ολόκληρη γενιά δημιουργών που κινηματογραφούν τις γειτονιές τους από μέσα. Η αστυνομική βία, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η αμοιβαία καχυποψία που καταγράφει διατηρούν την έντασή τους.

Στην αρχή της ταινίας ακούγεται η ιστορία ενός ανθρώπου που πέφτει από ένα κτίριο και, περνώντας από κάθε όροφο, επαναλαμβάνει: «Μέχρι εδώ όλα καλά». Η φράση περιγράφει την καθυστέρηση της πρόσκρουσης, όχι την αποφυγή της. Αυτός είναι και ο λόγος που «Το Μίσος» εξακολουθεί να λειτουργεί σαν προειδοποίηση: το ζήτημα δεν είναι η πτώση, αλλά η προσγείωση.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News