Μάριο Μπάβα: Ο σκηνοθέτης που έδωσε χρώμα στον τρόμο πριν από το «Alien» και τα slashers

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Ένα μεταλλικό προσωπείο με καρφιά τοποθετείται στο πρόσωπο μιας καταδικασμένης μάγισσας. Το σφυρί πέφτει και το αίμα κυλά από τις οπές της μάσκας. Η εναρκτήρια σκηνή του «Black Sunday», το 1960, ήταν η δήλωση προθέσεων του Μάριο Μπάβα: ο τρόμος μπορούσε να είναι βίαιος, σκοτεινός και ταυτόχρονα εντυπωσιακά όμορφος.

Ο Μάριο Μπάβα γεννήθηκε στις 31 Ιουλίου 1914 στο Σαν Ρέμο και εργάστηκε για χρόνια ως οπερατέρ, διευθυντής φωτογραφίας και τεχνικός ειδικών εφέ, πριν περάσει επίσημα στη σκηνοθεσία. Η εμπειρία πίσω από την κάμερα τού επέτρεψε να μετατρέπει τους μικρούς προϋπολογισμούς σε πλεονέκτημα και να δημιουργεί εικόνες που επηρέασαν διαφορετικές περιοχές του κινηματογραφικού τρόμου.

Ο Μάριο Μπάβα

Ο Μάριο Μπάβα πριν από τη σκηνοθεσία

Πατέρας του ήταν ο Εουτζένιο Μπάβα, γλύπτης, οπερατέρ και τεχνικός κινηματογραφικών εφέ από την εποχή του βωβού σινεμά. Ο Μάριο ξεκίνησε με ενδιαφέρον για τη ζωγραφική, πέρασε στη φωτογραφία και άρχισε να εργάζεται στον ιταλικό κινηματογράφο στα τέλη της δεκαετίας του 1930.

Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1950 ανέλαβε τη φωτογραφία και τα ειδικά εφέ αρκετών παραγωγών, ενώ ολοκλήρωσε και ταινίες άλλων σκηνοθετών χωρίς να λάβει πάντοτε επίσημη αναγνώριση. Το BFI σημειώνει ότι είχε καθοριστική συμμετοχή στα «I Vampiri» και «Caltiki, the Immortal Monster», δύο από τις πρώιμες απόπειρες του ιταλικού σινεμά να αποκτήσει τη δική του παράδοση στο horror.

Με μικρογραφίες, ζωγραφισμένα φόντα, καπνό και προσεκτικά τοποθετημένα φώτα μπορούσε να δώσει έκταση σε περιορισμένα σκηνικά. Το Criterion Collection αναφέρεται ιδιαίτερα στις πολυεπίπεδες ζωγραφικές συνθέσεις και στα οικονομικά, συχνά αυτοσχέδια εφέ του. Η εικόνα αποτελούσε για τον Μπάβα το βασικό εργαλείο αφήγησης.

Η μάσκα, τα μαύρα γάντια και το giallo

Το «Black Sunday», εμπνευσμένο ελεύθερα από το «Βι» του Νικολάι Γκόγκολ, ήταν η πρώτη ταινία που υπέγραψε μόνος του ως σκηνοθέτης. Η ασπρόμαυρη φωτογραφία, η ομίχλη, οι κινούμενες σκιές και η παρουσία της Barbara Steele δημιούργησαν ένα γοτθικό horror πολύ διαφορετικό από τα αμερικανικά τέρατα της ίδιας περιόδου. Η ταινία απαγορεύτηκε επί επτά χρόνια στη Βρετανία, ενώ η αμερικανική διανομή της περιέκοψε βίαιες και ερωτικές σκηνές.

Το 1963, με το «The Girl Who Knew Too Much», ο Μπάβα έστησε ένα από τα πρώτα κινηματογραφικά πρότυπα του giallo: ένας συνηθισμένος άνθρωπος γίνεται μάρτυρας ενός εγκλήματος και αναγκάζεται να ερευνήσει μόνος του όσα η αστυνομία αδυνατεί να εξηγήσει.

«Black Sunday»

Έναν χρόνο αργότερα, το «Blood and Black Lace» έδωσε στο είδος την εικόνα που θα το ακολουθούσε για δεκαετίες. Ένας δολοφόνος με καλυμμένο πρόσωπο, καμπαρντίνα και μαύρα γάντια καταδιώκει τα μοντέλα ενός οίκου μόδας. Κόκκινα, πράσινα, μπλε και μοβ φώτα μετατρέπουν κάθε χώρο σε σκηνικό απειλής.

Το Criterion χαρακτηρίζει την ταινία έργο που καθόρισε βασικούς οπτικούς και αφηγηματικούς κώδικες του giallo. Η φιγούρα του απρόσωπου δολοφόνου, τα μαύρα γάντια, τα αιχμηρά όπλα και η κάμερα που ακολουθεί το υποψήφιο θύμα πέρασαν αργότερα στις ταινίες του Ντάριο Αρτζέντο και στο αμερικανικό slasher.

Ο πλανήτης πριν από το «Alien»

Στο «Planet of the Vampires» του 1965, δύο διαστημόπλοια φτάνουν σε έναν σκοτεινό πλανήτη, όπου τα μέλη των πληρωμάτων δέχονται την επίθεση ασώματων εξωγήινων υπάρξεων. Ο Μπάβα κατασκεύασε αυτόν τον κόσμο μέσα στο στούντιο με καπνό, μικρογραφίες, χρωματιστό φωτισμό και λίγους τεχνητούς βράχους.

Planet of the Vampires

Οι σκηνές με το εγκαταλειμμένο εξωγήινο σκάφος και τα γιγάντια σκελετικά λείψανα έχουν οδηγήσει σε συχνές συγκρίσεις με το «Alien» του Ρίντλεϊ Σκοτ. Το BFI εντάσσει το «Planet of the Vampires» στις ταινίες που επηρέασαν βαθιά το science fiction horror των επόμενων δεκαετιών. Η οπτική συγγένεια είναι εμφανής, χωρίς να τεκμηριώνεται άμεσος δανεισμός από τον Σκοτ.

Το «A Bay of Blood» του 1971 έστρεψε τον φακό σε μια παραθαλάσσια ιδιοκτησία, όπου η δολοφονία μιας ηλικιωμένης κόμισσας πυροδοτεί σύγκρουση γύρω από την κληρονομιά της και μια αλυσίδα φόνων. Ο Μπάβα έδωσε ιδιαίτερο βάρος στη σκηνοθεσία κάθε δολοφονίας και διαμόρφωσε αρκετά από τα στοιχεία που αργότερα έγιναν αναγνωρίσιμα στα slashers.

Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης το χαρακτηρίζει μία από τις θεμελιώδεις ταινίες του είδους, επισημαίνοντας τον ανώνυμο δράστη, τα μαύρα γάντια, τους απερίσκεπτους νέους και τα αιχμηρά όπλα που θα επέστρεφαν στο αμερικανικό horror.

Ο Μάριο Μπάβα πέθανε το 1980. Τέσσερις ταινίες του αρκούν για να αποτυπώσουν τη διαδρομή του: το «Black Sunday», το «Blood and Black Lace», το «Planet of the Vampires» και το «A Bay of Blood». Μέσα σε έντεκα χρόνια πέρασε από το ασπρόμαυρο γοτθικό horror στο giallo, στο διάστημα και στα θεμέλια του slasher.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News