Το πραγματικό ερώτημα του νέου ΕΣΠΑ: Θα υπάρχει «Πρόγραμμα Δυτική Ελλάδα» μετά το 2028;
*Ο Δημήτρης Ασπρος είναι Managing Director – CEO της Data Consultants.

Την Τετάρτη, στην Πάτρα, ξεκίνησε επίσημα ο σχεδιασμός για την προγραμματική περίοδο 2028-2034. Δεν ήταν μια τυπική εκδήλωση. Για δεκαετίες τα ευρωπαϊκά προγράμματα χρηματοδοτούν μεγάλο μέρος όσων χτίζονται στη Δυτική Ελλάδα: δρόμους, δίκτυα ύδρευσης, σχολεία, νοσοκομεία, νέες επιχειρήσεις. Το σχέδιο που θα γραφτεί τους επόμενους μήνες θα κρίνει πώς θα μοιάζει ο τόπος μας το 2035. Είναι η στιγμή να καταθέσουμε το όραμά μας.
Κανένα όραμα όμως δεν υλοποιείται αν δεν ξέρουμε ποιος κρατά το τιμόνι. Στην ημερίδα οι δήμαρχοι έθεσαν διάφορα τεχνοκρατικά ζητήματα. Και σαφώς είχαν δίκαιο σε όσα κατέθεσαν. Αναφέρθηκαν σε ζητήματα υποστελέχωσης, αδυναμίας ωρίμανσης έργων, έλλειψη σαφούς νομοθετικού πλαισίου λειτουργίας, κ.λπ. Ζητήματα όμως που θεωρώ ότι είναι δευτερεύοντα μπροστά σε ένα ερώτημα που δεν ακούστηκε καθαρά: Στο νέο σύστημα θα υπάρχουν περιφερειακά προγράμματα;
ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ
Στις 16 Ιουλίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε κάτι που δεν έχει ξαναγίνει από τότε που υπάρχει πολιτική συνοχής. Τα σημερινά προγράμματα, περίπου 540 σε όλη την Ενωση, αντικαθίστανται από 27 εθνικά σχέδια, ένα για κάθε κράτος. Μέσα σε αυτό το ενιαίο σχέδιο συγχωνεύονται η περιφερειακή ανάπτυξη, οι κοινωνικές πολιτικές, η αγροτική πολιτική, η αλιεία και η μετανάστευση. Η χρηματοδότηση δεν θα συνδέεται πια με έργα αλλά με «ορόσημα και στόχους», με τη λογική του Ταμείου Ανάκαμψης.
Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται σε μια λεπτομέρεια του κανονισμού: τα περιφερειακά κεφάλαια μέσα στο εθνικό σχέδιο είναι προαιρετικά. Προβλέπονται «όπου κρίνεται σκόπιμο». Η θέση που υιοθέτησε το Συμβούλιο τον Ιούνιο του 2026 μιλά γενικόλογα για «ενίσχυση του ρόλου των περιφερειών», αλλά αφήνει ρητά σε κάθε κράτος να αποφασίσει πώς θα μοιραστούν ρόλοι και χρήματα ανάμεσα στο κέντρο και τις περιφέρειες. Με απλά λόγια, το αν θα υπάρχει «Πρόγραμμα Δυτική Ελλάδα» δεν θα το αποφασίσουν οι Βρυξέλλες. Θα το αποφασίσει η Αθήνα.
Γι’ αυτό η πρόταση ξεσήκωσε τόσες αντιδράσεις στην Ευρώπη. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή των Περιφερειών μίλησαν για «επανεθνικοποίηση» της πολιτικής συνοχής. Ζητούν υποχρεωτικά περιφερειακά κεφάλαια, περιφερειακές διαχειριστικές αρχές και εγγυημένους πόρους. Οι γερμανικές περιφέρειες διεκδικούν να διαπραγματεύονται απευθείας με την Κομισιόν. Δεν πρόκειται για ελληνική εσωστρέφεια. Είναι η μεγαλύτερη θεσμική μάχη της επόμενης επταετίας.
ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Στην Ελλάδα το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Ο περιφερειάρχης Ηπείρου το είπε καθαρά πριν από λίγες μέρες: δεν ξέρουμε αν όλα θα τα διαχειρίζονται, όπως σήμερα, οι 13 περιφέρειες ή αν θα υπάρχει ένα κεντρικό πρόγραμμα στο υπουργείο. Ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας ζήτησε από την Κομισιόν διακριτό κεφάλαιο για κάθε Περιφέρεια, με δικό του προϋπολογισμό, δική του Διαχειριστική Αρχή και δική του Επιτροπή Παρακολούθησης. Οταν οι περιφερειάρχες διεκδικούν δημόσια κάτι που μέχρι σήμερα θεωρούσαμε αυτονόητο, σημαίνει ότι το αυτονόητο έχει πάψει να είναι εξασφαλισμένο.
Ο αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός έχει δηλώσει ότι ο σχεδιασμός «δεν μπορεί να είναι προϊόν αποκλειστικά κεντρικών αποφάσεων». Είναι μια καλή αρχή. Η συμμετοχή στον σχεδιασμό όμως δεν είναι το ίδιο με την εξουσία στη διαχείριση. Μπορεί να καταθέσουμε προτάσεις σε ημερίδες και, όταν έρθει η ώρα, να μην αποφασίζει κανείς στην Πάτρα ποια προκήρυξη θα βγει, πότε και με ποια κριτήρια.
ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΕΙΖΟΝ
Η Δυτική Ελλάδα είναι από τις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της Ενωσης. Η πρόταση της Επιτροπής εξασφαλίζει ένα ελάχιστο ποσό για τέτοιες περιφέρειες, αλλά δεν λέει ποιος θα το διαχειρίζεται. Τα χρήματα μπορεί να «ανήκουν» λογιστικά στη Δυτική Ελλάδα και οι αποφάσεις να λαμβάνονται στην Αθήνα.
Την εμπειρία αυτού του μοντέλου την έχουμε ήδη από το Ταμείο Ανάκαμψης: κεντρικές προσκλήσεις, ανταγωνισμός όλων με όλους, πλεονέκτημα για όποιον έχει μηχανισμό, συμβούλους και ώριμες μελέτες. Σε ένα τέτοιο σύστημα οι μικροί ορεινοί Δήμοι της Αχαΐας, της Ηλείας και της Αιτωλοακαρνανίας δεν χάνουν επειδή έχουν χειρότερες ιδέες. Χάνουν επειδή δεν έχουν μηχανικούς.
Η Περιφέρεια είναι σήμερα ο μόνος μηχανισμός που κάνει διορθωτικές επιλογές, που ξέρει ότι ένα έργο ύδρευσης στο Ξηρόμερο δεν «σκοράρει» όσο ένα έργο στην Αθήνα, αλλά είναι εξίσου αναγκαίο.
Τα επιχειρήματα υπέρ της συγκέντρωσης είναι γνωστά και δεν είναι όλα αβάσιμα: ταχύτερη απορρόφηση, λιγότεροι μηχανισμοί, ενιαία στρατηγική.
Η απάντηση όμως στην αδύναμη διοικητική ικανότητα είναι να ενισχυθεί, όχι να καταργηθεί. Αν αφαιρέσεις από τις περιφέρειες τη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων, τους αφαιρείς το κυριότερο αναπτυξιακό εργαλείο που έχουν. Η αποκέντρωση τότε μένει στα χαρτιά.
Οι δήμαρχοι ζήτησαν περισσότερο χρόνο για να καταθέσουν προτάσεις. Καλά έκαναν. Πριν όμως συζητήσουμε τι θα χρηματοδοτηθεί, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ποιος θα αποφασίζει. Αν αυτό το χάσουμε, οι προτάσεις μας θα είναι απλώς αιτήματα προς την Αθήνα.
*Ο Δημήτρης Ασπρος είναι Managing Director – CEO της Data Consultants.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News