Το τέλος μπαίνει πρώτο: Γιατί οι νεκροί αφηγητές κάνουν το spoiler να δουλεύει

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Ένα πτώμα επιπλέει στην πισίνα μιας έπαυλης του Χόλιγουντ. Αστυνομικοί, φωτογράφοι και δημοσιογράφοι έχουν συγκεντρωθεί γύρω του. Η φωνή που εξηγεί τη σκηνή ανήκει στον ίδιο τον νεκρό.

Στο «Sunset Boulevard», ο Billy Wilder αποκαλύπτει το τέλος προτού αρχίσει ουσιαστικά η ιστορία. Οι νεκροί αφηγητές στηρίζονται ακριβώς σε αυτή την παράδοξη συμφωνία με τον θεατή: παραδίδουν την έκπληξη του αποτελέσματος και κρατούν για την αφήγηση τα δυσκολότερα ερωτήματα. Πώς έφτασε ο ήρωας εκεί; Ποια σημάδια αγνόησε; Ποιον κατηγορεί και ποια ευθύνη αναγνωρίζει στον εαυτό του τώρα που γνωρίζει ολόκληρη τη διαδρομή;

Διαβάστε επίσης: Οι Simpsons ξαναγυρίζουν το σινεμά: Ο Ρίπλεϊ, ο «Πολίτης Κέιν» και η «Λάμψη» στο Springfield

Ο Joe Gillis αφηγείται χωρίς άλλοθι

Ο Joe Gillis του «Sunset Boulevard» συστήνεται ενώ το σώμα του βρίσκεται ακόμη στην πισίνα. Η περίφημη εναρκτήρια εικόνα και η σαρκαστική αφήγηση του William Holden αποτελούν δύο από τα βασικά στοιχεία της ταινίας, όπως επισημαίνει και το Turner Classic Movies.

Ο Gillis γνωρίζει πού κατέληξε, επομένως μπορεί να επιστρέψει στις επιλογές που τον οδήγησαν εκεί. Η φωνή του δεν ζητά να αθωωθεί. Καταγράφει τις οικονομικές δυσκολίες, την είσοδό του στον απομονωμένο κόσμο της Norma Desmond, τους συμβιβασμούς και την αυταπάτη ότι μπορούσε ανά πάσα στιγμή να απομακρυνθεί.

Κάθε απόφαση του ζωντανού Joe παρακολουθείται μέσα από τη γνώση του νεκρού Joe. Εκεί βρίσκεται η πραγματική ένταση της ταινίας. Ο θεατής βλέπει τον ήρωα να πιστεύει ότι ελέγχει την κατάσταση, ενώ η φωνή του έχει ήδη αποδείξει το αντίθετο.

Ο Wilder χρησιμοποιεί τον νεκρό αφηγητή για να κάνει την αφήγηση ταυτόχρονα κατάθεση και απολογισμό. Το πτώμα στην πισίνα προσφέρει την κατάληξη. Η ιστορία που ακολουθεί αναλαμβάνει να αποδώσει τις ευθύνες.

Η ημερομηνία λήξης του Lester Burnham

Στο «American Beauty» η ίδια τεχνική αποκτά διαφορετικό συναισθηματικό βάρος. Ο Lester Burnham συστήνεται και ενημερώνει τον θεατή ότι σε λιγότερο από έναν χρόνο θα είναι νεκρός, όπως κατέγραφε ήδη κριτική του Observer κατά την κυκλοφορία της ταινίας.

Ο θάνατος γίνεται η ημερομηνία λήξης μιας ζωής που δείχνει βυθισμένη στη ρουτίνα. Η οικογένεια, η δουλειά, το περιποιημένο σπίτι και οι κοινωνικές υποχρεώσεις παραμένουν στη θέση τους, αλλά κάθε σκηνή συνοδεύεται πλέον από μια αόρατη αντίστροφη μέτρηση.

Η μεταθανάτια φωνή του Lester δεν οργανώνει ένα αστυνομικό μυστήριο. Αλλάζει τη σημασία της καθημερινότητας. Ένα οικογενειακό τραπέζι, ένας καβγάς, μια έκρηξη ενθουσιασμού ή μια παλιά φωτογραφία αποκτούν το βάρος των τελευταίων πραγμάτων, παρότι ο ήρωας δεν γνωρίζει ακόμη ότι τα ζει για τελευταία φορά.

Ο Joe Gillis κοιτάζει πίσω και αναγνωρίζει την παγίδα. Ο Lester Burnham επιστρέφει στη ζωή του και ανακαλύπτει την αξία όσων θεωρούσε ασήμαντα. Η γνώση του τέλους προσφέρει και στους δύο τη διαύγεια που τους έλειπε όσο ζούσαν.

Η Mary Alice βλέπει πίσω από τις πόρτες

Το «Desperate Housewives» μεταφέρει τον νεκρό αφηγητή από τον κινηματογράφο στη μακρά διάρκεια μιας τηλεοπτικής σειράς. Ο θάνατος της Mary Alice Young στο πιλοτικό επεισόδιο ανοίγει το πρώτο μεγάλο μυστήριο της Wisteria Lane, ενώ η φωνή της συνεχίζει να παρακολουθεί τους φίλους και τους γείτονές της.

Η Television Academy καταγράφει τη Brenda Strong ως τη Mary Alice που αφηγείται τη σειρά, ενώ το Disney+ συνδέει τον θάνατό της με τα μυστικά που κρύβονται πίσω από τα άψογα σπίτια της γειτονιάς.

Σε αντίθεση με τον Joe και τον Lester, η Mary Alice δεν περιορίζεται στην αναδρομή της δικής της ζωής. Μετατρέπεται στη φωνή μιας ολόκληρης κοινότητας. Περνά αφηγηματικά πίσω από φράχτες και κλειστές πόρτες, παρατηρώντας τις αποστάσεις ανάμεσα στην εικόνα που προβάλλουν οι κάτοικοι και σε όσα πραγματικά συμβαίνουν στα σπίτια τους.

Η ήρεμη εκφορά της Brenda Strong κάνει την ειρωνεία πιο αιχμηρή. Οι απιστίες, οι συγκρούσεις, τα εγκλήματα και οι οικογενειακές διαλύσεις περιγράφονται με τον τόνο μιας οικοδέσποινας που ξεναγεί ευγενικά τον θεατή στη γειτονιά.

Παράλληλα, το κρυμμένο παρελθόν της ίδιας της Mary Alice τροφοδοτεί το βασικό μυστήριο της πρώτης σεζόν. Η αφηγήτρια γνωρίζει την απάντηση, όμως ελέγχει πότε και με ποιον τρόπο θα την παραδώσει.

Η Mary Alice Young πεθαίνει στο πρώτο επεισόδιο του «Desperate Housewives», αλλά η φωνή της συνεχίζει να αποκαλύπτει τα μυστικά της Wisteria Lane

Η Susie Salmon παρακολουθεί την απουσία της

Στο «The Lovely Bones» η μεταθανάτια αφήγηση εγκαταλείπει τον σαρκασμό και περνά στην περιοχή του πένθους. Η δεκατετράχρονη Susie Salmon παρακολουθεί από έναν ενδιάμεσο κόσμο την οικογένειά της, τον δολοφόνο της και τη ζωή που συνεχίζεται χωρίς εκείνη. Αυτή είναι και η βάση της επίσημης σύνοψης της Paramount Pictures για την ταινία του Peter Jackson.

Η ταυτότητα του δολοφόνου δεν αποτελεί το μεγάλο κρυμμένο χαρτί της αφήγησης. Το ενδιαφέρον στρέφεται στις συνέπειες: στον τρόπο με τον οποίο η απουσία της Susie αλλάζει τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια, στην ανάγκη του πατέρα της να βρει απαντήσεις και στη σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία για δικαιοσύνη και στην ανάγκη των ζωντανών να προχωρήσουν.

Η φωνή της κρατά τη Susie στο κέντρο της ιστορίας ως πρόσωπο με επιθυμίες, μνήμη και βλέμμα. Το κορίτσι που χάθηκε δεν μετατρέπεται σε ένα βουβό εύρημα γύρω από το οποίο κινούνται οι υπόλοιποι χαρακτήρες. Εξακολουθεί να αφηγείται, να παρατηρεί και να διεκδικεί τη θέση της μέσα στην ιστορία της.

Η φωνή της κρατά τη Susie στο κέντρο της ιστορίας

Η αγωνία αλλάζει θέση

Οι τέσσερις αφηγητές χρησιμοποιούν τον θάνατο με διαφορετικό τρόπο. Ο Joe Gillis δίνει μια κατάθεση χωρίς άλλοθι. Ο Lester Burnham τοποθετεί χρονικό όριο στην καθημερινότητά του. Η Mary Alice γίνεται ο αφηγηματικός χορός μιας ολόκληρης γειτονιάς. Η Susie Salmon παρακολουθεί το αποτύπωμα της απουσίας της.

Ο κοινός μηχανισμός βρίσκεται στη μετατόπιση της αγωνίας. Όταν η κατάληξη είναι γνωστή, ο θεατής προσέχει περισσότερο τη διαδρομή: τις μικρές αποφάσεις, τις λανθασμένες εκτιμήσεις, τις συμπτώσεις και τις ρωγμές που θα μπορούσαν να έχουν περάσει απαρατήρητες.

Παράλληλα, δημιουργείται μια σταθερή δραματική ειρωνεία. Ο θεατής γνωρίζει το σημείο άφιξης, ενώ ο ζωντανός ήρωας συνεχίζει να προχωρά χωρίς αυτή τη γνώση. Μια αισιόδοξη απόφαση, ένα σχέδιο διαφυγής ή μια συνηθισμένη οικογενειακή στιγμή αποκτούν διαφορετική ένταση επειδή η φωνή έχει ήδη ανακοινώσει το τέλος τους.

Η επιτυχία του τεχνάσματος κρίνεται από όσα προσφέρει αυτή η μεταθανάτια φωνή. Ο νεκρός αφηγητής χρειάζεται να βλέπει κάτι που ο ζωντανός εαυτός του αδυνατούσε να καταλάβει: τη δική του ευθύνη, την αξία μιας στιγμής, τα μυστικά των άλλων ή τις συνέπειες της απουσίας του.

Το spoiler παραδίδει το γεγονός και κρατά άθικτο το ουσιαστικό μυστήριο: το νόημά του. Το τέλος έχει ήδη ειπωθεί. Η ιστορία αρχίζει ακριβώς εκεί.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News