Ο Tolkien πέθανε το 1973. Τα «καινούργια» βιβλία του έβγαιναν για άλλα 45 χρόνια

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Ο J.R.R. Tolkien πέθανε στις 2 Σεπτεμβρίου 1973. Τέσσερα χρόνια αργότερα εμφανίστηκε στα βιβλιοπωλεία ένα καινούργιο βιβλίο με το όνομά του στο εξώφυλλο: το «Silmarillion».

Και δεν ήταν το τελευταίο.

Ακολούθησαν τα «Unfinished Tales», δώδεκα τόμοι της «History of Middle-earth», το «The Children of Húrin», το «Beren and Lúthien», το «The Fall of Gondolin». Το τελευταίο κυκλοφόρησε το 2018, 45 χρόνια μετά τον θάνατό του. Στο μεταξύ είχαν εκδοθεί και έργα του έξω από τη Μέση Γη: ποιήματα, μεταφράσεις, ακαδημαϊκά κείμενα και ανολοκλήρωτες ιστορίες.

Το όνομα Tolkien συνέχιζε να εμφανίζεται σε καινούργια εξώφυλλα επειδή πίσω από τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» υπήρχε ένα αρχείο τεράστιο σε έκταση και πολύ πιο ακατάστατο απ’ όσο αφήνει να φανεί η ακρίβεια της Μέσης Γης.

Και για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, ένας άνθρωπος είχε αναλάβει να το αποκρυπτογραφήσει: ο γιος του, Christopher Tolkien.

Το «Silmarillion» δεν περίμενε έτοιμο σε ένα συρτάρι

Η ιστορία γίνεται ενδιαφέρουσα ακριβώς εδώ.

Ο Tolkien δούλευε πάνω στη μυθολογία που θα γινόταν το «Silmarillion» από τα νεανικά του χρόνια. Οι πρώτες ιστορίες γράφτηκαν την εποχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στη συνέχεια επέστρεφε σε αυτές ξανά και ξανά επί περισσότερο από μισό αιώνα.

Τις ξανάγραφε όμως συνεχώς. Άλλαζε ονόματα, γενεαλογίες και χρονολογίες. Μετέφερε γεγονότα, ξανασκεφτόταν χαρακτήρες, αναθεωρούσε ακόμη και τη γεωγραφία ή την κοσμολογία του κόσμου που είχε δημιουργήσει. Σε ορισμένες περιπτώσεις σώζονταν πολλές διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας, γραμμένες με απόσταση δεκαετιών.

Όταν πέθανε, το «Silmarillion» παρέμενε ανολοκλήρωτο.

Ο Christopher Tolkien βρέθηκε μπροστά σε τετράδια, δακτυλόγραφα, σημειώσεις και αλλεπάλληλες παραλλαγές. Στη δική του περιγραφή της δουλειάς εξηγεί ότι χρειάστηκε να επιλέξει ανάμεσα σε διαφορετικές εκδοχές και να οργανώσει το υλικό ώστε να μπορεί να διαβαστεί ως ενιαίο έργο. Το Tolkien Estate δημοσιεύει σήμερα τη δική του αναλυτική αφήγηση για τη δημιουργία του «Silmarillion».

Το βιβλίο που κυκλοφόρησε το 1977 ήταν λοιπόν γραμμένο από τον J.R.R. Tolkien, αλλά η τελική μορφή του δεν ήταν εκείνη που είχε παραδώσει ο ίδιος σε έναν εκδότη.

Αυτό είχε σημασία και για όσα ακολούθησαν.

Ο Tolkien επέστρεφε επί δεκαετίες στις ιστορίες της Μέσης Γης, αφήνοντας πίσω του διαφορετικές εκδοχές, σημειώσεις και ανολοκλήρωτα χειρόγραφα

Ο Christopher Tolkien άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο εξέδιδε τον πατέρα του

Με τα «Unfinished Tales» το 1980, ο Christopher ακολούθησε διαφορετική τακτική.

Αντί να προσπαθήσει να κρύψει τις ασυνέχειες, άρχισε να τις δείχνει. Ο αναγνώστης έβλεπε πλέον πού σταματούσε ένα χειρόγραφο, πού υπήρχαν διαφορετικές παραλλαγές και ποια ερωτήματα ο Tolkien δεν είχε προλάβει να λύσει.

Σε ορισμένες ιστορίες, όπως εκείνη της Galadriel και του Celeborn, δεν υπήρχε καν μία οριστική εκδοχή. Ο Christopher το έγραφε καθαρά: η ιστορία της Μέσης Γης σε αυτά τα χειρόγραφα δεν ήταν ένα σταθερό σύνολο γεγονότων αλλά μια ιδέα που μεγάλωνε και άλλαζε μέσα στο μυαλό του πατέρα του.

Η λογική αυτή κορυφώθηκε με τη «History of Middle-earth», τους δώδεκα τόμους που κυκλοφόρησαν από το 1983 έως το 1996.

Εκεί ο Tolkien φαίνεται σχεδόν πάνω από το γραφείο του.

Πρώτες εκδοχές, αλλαγμένα ονόματα, ποιήματα που εγκαταλείφθηκαν στη μέση, διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας, χάρτες και σημειώσεις. Η σειρά δεν προσθέτει απλώς περισσότερη «γνώση» για τη Μέση Γη. Δείχνει πώς κατασκευάστηκε.

Ο Christopher Tolkien αφιέρωσε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες στη μελέτη, ταξινόμηση και έκδοση των χειρογράφων του πατέρα του

Ένα καινούργιο βιβλίο, 34 χρόνια μετά

Το 2007 ήρθε μια διαφορετική περίπτωση.

Το «The Children of Húrin» κυκλοφόρησε ως αυτοτελές μυθιστόρημα, 34 χρόνια μετά τον θάνατο του Tolkien. Ο Christopher είχε συγκεντρώσει τμήματα και διαφορετικές μορφές μιας ιστορίας πάνω στην οποία ο πατέρας του εργαζόταν επί χρόνια, δημιουργώντας μια συνεχόμενη αφήγηση.

Σύμφωνα με το Tolkien Estate, το τελικό κείμενο αποτελείται αποκλειστικά από τα λόγια του J.R.R. Tolkien, παρότι η επιλογή και η συναρμολόγησή τους έγιναν από τον Christopher.

Δέκα χρόνια αργότερα ακολούθησε το «Beren and Lúthien». Το 2018 κυκλοφόρησε το «The Fall of Gondolin», μία από τις αρχαιότερες ιστορίες της Μέσης Γης και το τελευταίο βιβλίο του πατέρα του που επιμελήθηκε ο Christopher Tolkien.

Ήταν τότε 93 ετών.

Πέθανε τον Ιανουάριο του 2020, έχοντας αφιερώσει περισσότερο από 45 χρόνια στην ταξινόμηση, μελέτη και έκδοση του αρχείου.

Πόσο Tolkien είναι τελικά ένα μεταθανάτιο βιβλίο του Tolkien;

Η ερώτηση συνοδεύει αναπόφευκτα αυτές τις εκδόσεις.

Στο «The Children of Húrin» έχουμε ένα ενιαίο βιβλίο φτιαγμένο από αυθεντικό κείμενο του συγγραφέα. Στο «Beren and Lúthien» ο αναγνώστης βλέπει διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας. Στη «History of Middle-earth» παρακολουθεί ακόμη και τις διαδρομές που ο συγγραφέας εγκατέλειψε.

Δεν πρόκειται λοιπόν για μία ενιαία κατηγορία «βιβλίων που βρέθηκαν μετά τον θάνατό του».

Κάθε έκδοση απαντά με διαφορετικό τρόπο στο ίδιο πρόβλημα: τι κάνεις όταν ένας συγγραφέας έχει αφήσει πίσω του έναν ολόκληρο κόσμο, αλλά όχι μία τελική εκδοχή του;

Στην περίπτωση του Tolkien, η απάντηση χρειάστηκε δεκαετίες.

Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί η Μέση Γη εξακολουθεί να δίνει την αίσθηση ενός κόσμου πολύ μεγαλύτερου από τα βιβλία που έγιναν διάσημα. Ο «Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» και το «Χόμπιτ» ήταν τα έργα που πρόλαβε να ολοκληρώσει και να εκδώσει ο ίδιος. Πίσω τους έμεινε το εργαστήριο: χιλιάδες σελίδες μιας μυθολογίας που ο δημιουργός της αναθεωρούσε μέχρι το τέλος της ζωής του.

Ο Tolkien πέθανε το 1973. Η δουλειά πάνω στα χαρτιά του είχε μόλις αρχίσει.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News