Ξαφνικά όλοι είναι «τοξικοί» και «νάρκισσοι» – Μήπως έχουμε ξεχάσει τι σημαίνουν αυτές οι λέξεις;
Από τις συζητήσεις με φίλους μέχρι τα social media, οι ψυχολογικοί χαρακτηρισμοί χρησιμοποιούνται όλο και πιο εύκολα, ακόμη και για συνηθισμένες ανθρώπινες συμπεριφορές
«Είναι τοξικός», «είναι νάρκισσος», «μου κάνει gaslighting». Φράσεις που ακούμε όλο και συχνότερα σε συζητήσεις με φίλους, σε προσωπικούς καβγάδες και στα social media. Οι όροι της ψυχολογίας έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητάς μας, μόνο που αρκετές φορές τους χρησιμοποιούμε χωρίς να γνωρίζουμε ακριβώς τι σημαίνουν.
Μια εγωιστική συμπεριφορά μπορεί να χαρακτηριστεί ναρκισσισμός, μια διαφωνία να περιγραφεί ως ψυχολογική χειραγώγηση και μια δυσάρεστη εμπειρία να αποκτήσει αμέσως την ταμπέλα του τραύματος. Πόσο μας βοηθούν, όμως, αυτές οι λέξεις να καταλάβουμε πραγματικά τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας;
Γιατί μας είναι τόσο εύκολο να βάζουμε ταμπέλες;
Η ψυχολογία έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη θέση στις καθημερινές μας συζητήσεις. Μέσα από το TikTok, το Instagram και άλλες πλατφόρμες, έννοιες που παλαιότερα συναντούσαμε κυρίως σε επιστημονικά βιβλία ή σε συνεδρίες ψυχοθεραπείας παρουσιάζονται πλέον μέσα από σύντομα βίντεο και παραδείγματα.
Αυτό έχει βοηθήσει να μιλάμε πιο ανοιχτά για την ψυχική υγεία, τα συναισθήματα και τις δυσκολίες στις σχέσεις. Ταυτόχρονα, όμως, έχει κάνει πολύ εύκολη την υιοθέτηση χαρακτηρισμών που απαιτούν περισσότερη προσοχή.
Όταν προσπαθούμε να εξηγήσουμε γιατί κάποιος μας πλήγωσε ή συμπεριφέρθηκε άσχημα, μια γνώριμη ψυχολογική λέξη μπορεί να μοιάζει με έτοιμη απάντηση. Μας βοηθά να περιγράψουμε αυτό που αισθανόμαστε και πολλές φορές να δώσουμε νόημα σε μια δυσάρεστη εμπειρία.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ένας χαρακτηρισμός αντικαθιστά την προσπάθεια να καταλάβουμε τι πραγματικά συνέβη.
Άλλο μια άσχημη συμπεριφορά, άλλο μια ψυχική διαταραχή
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο ναρκισσισμός. Στην καθημερινότητα χρησιμοποιούμε συχνά τη λέξη για κάποιον που είναι εγωιστής, ενδιαφέρεται υπερβολικά για τον εαυτό του ή δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τις ανάγκες των άλλων.
Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας, όμως, έχει συγκεκριμένα κλινικά χαρακτηριστικά και απαιτεί αξιολόγηση από ειδικό. Μια μεμονωμένη εγωιστική συμπεριφορά δεν αρκεί για να χαρακτηρίσουμε κάποιον με αυτόν τον τρόπο.
Αντίστοιχα, το gaslighting περιγράφει μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης, κατά την οποία κάποιος οδηγεί συστηματικά έναν άλλον άνθρωπο να αμφισβητεί τις αναμνήσεις, την κρίση ή την αντίληψή του για την πραγματικότητα. Μια απλή διαφωνία για το πώς συνέβη ένα περιστατικό δεν αποτελεί από μόνη της gaslighting.
Παρόμοια σύγχυση υπάρχει και με άλλες έννοιες. Κάποιος που αγαπά την τάξη χαρακτηρίζεται εύκολα ως άνθρωπος με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, ενώ μια περίοδος στενοχώριας μπορεί να περιγραφεί ως κατάθλιψη.
Οι ψυχικές διαταραχές δεν αναγνωρίζονται μέσα από ένα μόνο χαρακτηριστικό. Η διάρκεια, η ένταση των συμπτωμάτων και ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζουν την καθημερινή ζωή αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την αξιολόγησή τους.
Πώς επηρεάζονται οι σχέσεις μας
Οι ψυχολογικές ταμπέλες μπορούν να αλλάξουν και τον τρόπο που βλέπουμε έναν άνθρωπο.
Αν έχουμε αποφασίσει ότι κάποιος είναι «τοξικός» ή «νάρκισσος», είναι πιθανό να ερμηνεύουμε κάθε επόμενη συμπεριφορά του μέσα από αυτόν τον χαρακτηρισμό. Έτσι, δυσκολευόμαστε να διακρίνουμε τις διαφορετικές πλευρές μιας σχέσης ή να εξετάσουμε τι ακριβώς μας ενοχλεί.
Κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί και με τον εαυτό μας. Η ταύτιση με μια ψυχολογική ταμπέλα, χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση, ενδέχεται να επηρεάσει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τις δυσκολίες και τις δυνατότητές μας.
Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος να χρησιμοποιούμε ψυχολογικούς όρους ως δικαιολογία για συμπεριφορές που πληγώνουν τους άλλους, αντί να αναγνωρίζουμε την προσωπική μας ευθύνη.
Μήπως να περιγράφουμε τη συμπεριφορά αντί να χαρακτηρίζουμε τον άνθρωπο;
Μερικές φορές, μια απλή και συγκεκριμένη κουβέντα μπορεί να βοηθήσει περισσότερο από έναν βαρύ ψυχολογικό χαρακτηρισμό.
Για παράδειγμα, αντί για το «μου κάνεις gaslighting», μπορούμε να εξηγήσουμε ότι αισθανθήκαμε πως ο άλλος αμφισβήτησε όσα θυμόμαστε ή πως δεν άκουσε τη δική μας πλευρά.
Αντί να προσπαθούμε να αποφασίσουμε αν ένας σύντροφος είναι «νάρκισσος», μπορούμε να εξετάσουμε ποιες συμπεριφορές μάς πληγώνουν, αν επαναλαμβάνονται και αν υπάρχει διάθεση για συνεννόηση και αλλαγή.
Αυτό επιτρέπει να μιλήσουμε πιο καθαρά για όσα μας ενοχλούν, χωρίς να επιχειρούμε να διαγνώσουμε τον άλλον.
Άλλωστε, όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται σοβαροί ψυχολογικοί όροι για συνηθισμένες δυσκολίες, τόσο ευκολότερα χάνουν το πραγματικό τους βάρος. Και μαζί τους υπάρχει κίνδυνος να υποτιμηθούν οι εμπειρίες ανθρώπων που αντιμετωπίζουν πραγματικές ψυχικές διαταραχές.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Gaslighting: Αυτή είναι η λέξη της χρονιάς από το λεξικό Merriam-Webster – Τι είναι και πως το συναντάμε καθημερινά
- Ξέρουν οι ναρκισσιστές ότι είναι ναρκισσιστές;
- Η «ταμπέλα» που βάζουμε λάθος στις σχέσεις μας – Γιατί ο τρόπος που αγαπάμε μπορεί να αλλάξει
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
