Τριάντα χρόνια από τη δοκιμασία των Ιμίων και την ένταση στο Αιγαίο: Η κρίση που δίδαξε
Η 31η Ιανουαρίου 1996 άλλαξε τα πάντα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Αναδρομή στις δύσκολες ώρες στις οποίες και οι δύο πλευρές του Αιγαίου κράτησαν την ανάσα τους, έτοιμες να πατήσουν το κουμπί της ανάφλεξης. Αφιέρωμα της «Π» στο χρονικό της κρίσης, με χάρτες από τις επιχειρήσεις και με απόψεις ειδικών για το τότε και το σήμερα. Ενα επίκαιρο δίδαγμα στρατηγικής κι ετοιμότητας για όλους…
Η κρίση των Ιμίων εκδηλώθηκε τον Ιανουάριο του 1996, όταν Ελλάδα και Τουρκία ήρθαν στα πρόθυρα πολεμικής σύγκρουσης λόγω της αμφισβήτησης της κυριαρχίας των βραχονησίδων Ιμια στο Αιγαίο.
Η αφορμή δόθηκε μετά από ναυτικό ατύχημα τουρκικού πλοίου και την επακόλουθη ανταλλαγή σημαιών και στρατιωτικών κινήσεων από τις δύο πλευρές.
Η κρίση κορυφώθηκε με την ανάπτυξη ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων και τον θάνατο τριών Ελλήνων αξιωματικών σε πτώση ελικοπτέρου.
Η αποκλιμάκωση επετεύχθη με αμερικανική διαμεσολάβηση, χωρίς σαφή διπλωματική επίλυση του ζητήματος κυριαρχίας.
Για την Ελλάδα, τα Ιμια ανέδειξαν ελλείμματα στη διαχείριση κρίσεων και την ανάγκη ενίσχυσης της αποτρεπτικής ισχύος και της διπλωματικής στρατηγικής.
Για την Τουρκία, αποτέλεσαν βάση για τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», δηλαδή της αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας σε νησιά και βραχονησίδες του Αιγαίου.
Σήμερα, η κρίση των Ιμίων εξακολουθεί να επηρεάζει αρνητικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς λειτουργεί ως προηγούμενο αμφισβήτησης του διεθνούς δικαίου και πηγή διαρκούς έντασης.
Το γεγονός παραμένει κομβικό για την ελληνική εξωτερική πολιτική και τη στρατηγική ασφάλειας στο Αιγαίο.
Και κάτι τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό: Η κρίση στα Ιμια έγινε σε μια περίοδο πολιτικής αστάθειας τόσο στην Ελλάδα (ο Κώστας Σημίτης είχε μόλις διαδεχθεί τον Ανδρέα Παπανδρέου στην πρωθυπουργία της χώρας), όσο και στην Τουρκία (η Τανσού Τσιλέρ ήταν επικεφαλής κυβέρνησης συνασπισμού).
Ελληνικά υποβρύχια Type 209/1100 είχαν αναπτυχθεί στα Ιμια, έτοιμα για αποτροπή και επιτήρηση
«Δεν ήταν ένα ατύχημα»
Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΝΙΚΟΛΟΒΓΕΝΗ*
Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται από τη νύχτα των Ιμίων, τη στιγμή που η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη όχι απλώς με μια κρίση, αλλά με μια βαθιά γεωπολιτική τομή. Τα Ιμια δεν ήταν ένα «ατύχημα» ούτε μια στιγμιαία ένταση· αποτέλεσαν τον καταλύτη για τη μετάβαση της τουρκικής στρατηγικής από τη ρητορική αμφισβήτηση στη συστηματική εμπέδωση τετελεσμένων.
Για πρώτη φορά μεταπολεμικά, η Τουρκία κατόρθωσε χωρίς πολεμική σύγκρουση να επιβάλει στο Αιγαίο τη λογική των «γκρίζων ζωνών», ανοίγοντας έναν νέο κύκλο διεκδικήσεων που εκτείνεται έως σήμερα από τον αέρα και τη θάλασσα μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο. Ταυτόχρονα, η ελληνική αποχώρηση από το πεδίο εκείνης της νύχτας άφησε ένα βαρύ αποτύπωμα στο εθνικό φρόνημα και καθόρισε τη συμπεριφορά των επόμενων δεκαετιών.
Η μνήμη των Ιμίων δεν αφορά μόνο τους τρεις αξιωματικούς που χάθηκαν εν ώρα καθήκοντος. Αφορά το διαχρονικό δίδαγμα ότι η Ιστορία δεν συγχωρεί στρατηγικά κενά, ούτε πολιτική αμηχανία. Τριάντα χρόνια μετά, τα Ιμια υπενθυμίζουν πως η κυριαρχία δεν κατοχυρώνεται με δηλώσεις, αλλά με παρουσία, αποφασιστικότητα και ετοιμότητα στο πεδίο.
* Ο Θεόδωρος Νικολοβγένης είναι απόστρατος αξιωματικός και υποψήφιος διδάκτορας γεωπολιτικής.
«Αποτύπωμα στο σήμερα»
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΚΑΠΗ*
Το γεγονός ότι η Τουρκία έφτασε να ανακοινώσει πως οι Navtex που εκδίδει στο Αιγαίο είναι πλέον «απροσδιόριστης διάρκειας», απαντά στο ερώτημα για τις συνέπειες από την προ τριακονταετίας κρίση των Ιμίων.
Ηταν τότε που εισήχθη η ανυπόστατη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», όπου η Τουρκία διεκδίκησε για πρώτη φορά ελληνικό έδαφος, παρερμηνεύοντας τη Συνθήκη της Λωζάνης: Θεωρεί «αμφισβητούμενης κυριαρχίας», όχι μόνο ακατοίκητες βραχονησίδες, αλλά μέχρι και κατοικημένα μικρά νησιά.
Η κρίση έγινε την περίοδο που η τουρκική Βουλή ψήφισε το casus belli, σε περίπτωση που η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα, όπως προβλέπει το διεθνές δίκαιο.
Πλέον, η τουρκική επιθετικότητα έχει αλλάξει «πίστα»: Δεν μιλά για «αμφισβητούμενης κυριαρχίας», νησιά και βραχονησίδες, αλλά για τουρκικά, συνδέοντας την κυριαρχία τους, με την αποστρατικοποίησή τους.
Προχώρησε στο θεώρημα της «Γαλάζιας Πατρίδας», σύμφωνα με το οποίο τα νησιά δεν έχουν δικαίωμα οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών, μηδέ εξαιρουμένης της Κρήτης, επεκτείνοντας το αναθεωρητικό της δόγμα μέχρι τη Μεσόγειο. Στην βάση αυτού υπέγραψε το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο και επιδιώκει να το επαναλάβει και με άλλες χώρες (Συρία, Αίγυπτο κ.τ.λ).
Να σημειωθεί ότι η Αγκυρα, από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, είχε αποδεχτεί την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο, μέχρι το 1973.
Το γεγονός ότι οι τουρκικές-μονομερείς διεκδικήσεις βαίνουν σε ένα περιβάλλον, όπου κυριαρχεί ο αναθεωρητισμός και η αποδρομή παραδοσιακών-μεταπολεμικών βεβαιοτήτων, αποτελεί έναν επιπλέον λόγο ανησυχίας, αλλά και διαρκούς ετοιμότητας από την ελληνική πλευρά.
* Ο Γιώργος Λυκοκάπης είναι γεωπολιτικός αναλυτής.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
