Ο εγκέφαλος θέλει πρόκληση: 3 απλές συνήθειες που τον κρατούν σε φόρμα
Η μνήμη, η κοινωνική ζωή και η διαρκής μάθηση φαίνεται να λειτουργούν σαν καθημερινή άσκηση για τον εγκέφαλο, χωρίς να απαιτούν μεγάλες αλλαγές στη ζωή μας
Ο εγκέφαλος αγαπά τις προκλήσεις, ακόμη κι αν εμείς συχνά προτιμάμε τον πιο εύκολο δρόμο. Αν έχουμε να διαλέξουμε ανάμεσα σε μια απλή και μια πιο απαιτητική εργασία, το πιθανότερο είναι να επιλέξουμε την πρώτη. Είναι ένας μηχανισμός που βοηθά τον οργανισμό να εξοικονομεί ενέργεια.
Σύμφωνα με το BBC, όμως, η συνεχής αναζήτηση της ευκολίας, ειδικά σε μια εποχή όπου η τεχνολογία μάς επιτρέπει να αποφεύγουμε σχεδόν κάθε νοητική προσπάθεια, μπορεί να στερεί από τον εγκέφαλο μικρές αλλά σημαντικές ευκαιρίες άσκησης.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι, όσο μεγαλώνουμε, υπάρχουν καθημερινές συνήθειες που μπορούν να ενισχύσουν το λεγόμενο «γνωστικό απόθεμα». Πρόκειται για την ικανότητα του εγκεφάλου να αντέχει καλύτερα τις αλλαγές που έρχονται με την ηλικία ή με ορισμένες νευροεκφυλιστικές καταστάσεις.
Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν χρειάζεται να αλλάξει κανείς ριζικά τη ζωή του. Όπως λέει ο ψυχολόγος Άλαν Γκάου από το Heriot-Watt University στο Εδιμβούργο, σε κάθε ηλικία υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε περισσότερο ή λιγότερο, ώστε να δώσουμε μια μικρή ώθηση στις νοητικές μας δεξιότητες.
Το BBC παρουσιάζει τρεις απλούς και ευχάριστους τρόπους που μπορούν να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να παραμείνει πιο ενεργός όσο μεγαλώνουμε.
Πλοήγηση χωρίς GPS
Ένας από τους πιο πρακτικούς τρόπους για να βάλει κανείς τον εγκέφαλο να δουλέψει είναι η πλοήγηση στον χώρο. Η ικανότητα να θυμόμαστε διαδρομές, να αναγνωρίζουμε σημεία αναφοράς και να προσανατολιζόμαστε χωρίς συνεχή βοήθεια από GPS ενεργοποιεί τον ιππόκαμπο, μια περιοχή του εγκεφάλου που είναι σημαντική για τη χωρική μνήμη.
Ο νευρολόγος Ντένις Τσαν από το University College London, ο οποίος ειδικεύεται στην πρώιμη ανίχνευση της νόσου Αλτσχάιμερ, εξηγεί ότι εδώ και χρόνια είναι γνωστό πως άνθρωποι με Αλτσχάιμερ συχνά χάνονται ως ένα από τα πρώτα συμπτώματα. Η πρώιμη αναγνώριση τέτοιων αλλαγών είναι κρίσιμη, επειδή όσο νωρίτερα εντοπίζονται οι γνωστικές δυσκολίες, τόσο πιο γρήγορα μπορούν να γίνουν παρεμβάσεις.
Η προστασία αυτής της περιοχής του εγκεφάλου θεωρείται σημαντική. Μελέτες που αναφέρει το BBC έχουν δείξει ότι οδηγοί ασθενοφόρων και ταξί είχαν από τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας που σχετίζονται με Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με άλλα επαγγέλματα. Οι ερευνητές αποδίδουν πιθανώς το εύρημα στο ότι οι συγκεκριμένοι επαγγελματίες χρησιμοποιούν πολύ περισσότερο τον εγκέφαλό τους για χωρική επεξεργασία.
Είναι επίσης γνωστό ότι οδηγοί ταξί που είχαν περάσει χρόνια μαθαίνοντας τους δρόμους μιας πόλης χωρίς χάρτη εμφάνιζαν μεγαλύτερο ιππόκαμπο. Αντίστοιχα, σε μελέτη υγιών ανδρών που έκαναν ασκήσεις χωρικής πλοήγησης για τέσσερις μήνες, παρατηρήθηκε βελτίωση στις δεξιότητες προσανατολισμού και δεν καταγράφηκε απώλεια όγκου στον ιππόκαμπο, σε αντίθεση με την ομάδα ελέγχου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η καλύτερη πλοήγηση μπορεί να αποτρέψει την άνοια. Οι ειδικοί είναι προσεκτικοί. Μπορεί, όμως, να συμβάλει στην ενίσχυση του γνωστικού αποθέματος, το οποίο φαίνεται να προσφέρει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στον εγκέφαλο.
Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει απλά πράγματα: να δοκιμάζουμε μια νέα διαδρομή με τα πόδια, να προσπαθούμε να θυμηθούμε πού βρισκόμαστε χωρίς να ανοίξουμε αμέσως το GPS ή να συμμετέχουμε σε δραστηριότητες που απαιτούν προσανατολισμό. Για τα παιδιά, ακόμη και το παιχνίδι με τουβλάκια μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη χωρικών δεξιοτήτων.
Το BBC σημειώνει, πάντως, ότι η χρήση GPS έχει συνδεθεί με χειρότερη χωρική μνήμη. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να το εγκαταλείψουμε πλήρως, αλλά ότι αξίζει να δίνουμε στον εγκέφαλο την ευκαιρία να βρίσκει μόνος του τον δρόμο, όταν αυτό είναι ασφαλές και εφικτό.
Κοινωνική ζωή και ουσιαστικές συζητήσεις
Η κοινωνική επαφή δεν κάνει καλό μόνο στη διάθεση. Σύμφωνα με το BBC, πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι η κοινωνική δραστηριότητα συνδέεται με προστασία απέναντι στη γνωστική φθορά.
Άνθρωποι που φτάνουν τα 100 χρόνια και έχουν υψηλότερη κοινωνική συμμετοχή εμφανίζουν καλύτερη υγεία εγκεφάλου, ενώ η συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες στη μέση ηλικία έχει συνδεθεί με καλύτερη γνωστική ικανότητα σε μεγαλύτερη ηλικία.
Μεγάλη παρατηρητική μελέτη έδειξε ότι όσοι ήταν πιο κοινωνικά ενεργοί στη μέση και στην τρίτη ηλικία είχαν 30% έως 50% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, με τους ερευνητές να συνδέουν το εύρημα με την ενίσχυση του γνωστικού αποθέματος.
Η κοινωνική ζωή φαίνεται επίσης να επηρεάζει και τον χρόνο εμφάνισης συμπτωμάτων. Σε μελέτη 1.923 ηλικιωμένων, από όσους τελικά ανέπτυξαν άνοια, εκείνοι που ήταν λιγότερο κοινωνικά ενεργοί εμφάνισαν τη νόσο πέντε χρόνια νωρίτερα σε σχέση με τους πιο κοινωνικά δραστήριους.
Η εξήγηση δεν είναι μόνο ψυχολογική. Η κοινωνική επαφή μπορεί να μειώνει το στρες, ενώ το χρόνιο στρες έχει συνδεθεί με απώλεια νευρώνων στον ιππόκαμπο. Η Πάμελα Αλμέιδα-Μέζα, επιδημιολόγος στο King’s College London, εξηγεί ότι η δυνατότητα να συζητάμε, να ανταλλάσσουμε ιδέες και να κάνουμε ουσιαστικό διάλογο μπορεί να λειτουργεί προστατευτικά για τον εγκέφαλο.
Όταν μιλάμε με άλλους, ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί πολλές λειτουργίες ταυτόχρονα: γλώσσα, μνήμη, προσοχή, κατανόηση, συναισθηματική επεξεργασία και σχεδιασμό. Ο Γκάου επισημαίνει ότι υπάρχει μια νοητικά διεγερτική πλευρά στην κοινωνική επαφή, ενώ οι καλές σχέσεις μπορούν παράλληλα να μειώσουν φυσιολογικούς στρεσογόνους παράγοντες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται κανείς να έχει έντονη κοινωνική ζωή ή μεγάλο κύκλο ανθρώπων. Ακόμη και σταθερές, ουσιαστικές επαφές, συζητήσεις με φίλους, συμμετοχή σε ομάδες ή δραστηριότητες και συχνότερη επικοινωνία με ανθρώπους που μας ενεργοποιούν νοητικά μπορούν να λειτουργήσουν ευεργετικά.
Διαρκής μάθηση σε κάθε ηλικία
Ένας από τους πιο σταθερούς παράγοντες που συνδέονται με καλύτερη γήρανση είναι τα χρόνια εκπαίδευσης. Άνθρωποι που έχουν περάσει περισσότερα χρόνια στην εκπαίδευση εμφανίζουν μειωμένο κίνδυνο άνοιας, σύμφωνα με το BBC.
Η μάθηση, όμως, δεν σταματά στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο. Η διαρκής επαφή με νέες πληροφορίες, νέες δεξιότητες και νέες εμπειρίες μπορεί να προσφέρει παρόμοια οφέλη στον εγκέφαλο, επειδή τον κρατά ενεργό και τον αναγκάζει να προσαρμόζεται.
Ο εγκέφαλος ωφελείται από την πρόκληση και το καινούργιο. Αυτό συμβαίνει επειδή η μάθηση μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία νέων νευρώνων, αλλά και στην ενίσχυση υπαρχόντων νευρωνικών συνδέσεων. Πρόκειται για τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αλλάζει και να προσαρμόζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Ο Τσαν εξηγεί ότι αυτή ακριβώς η πλαστικότητα και η δυνατότητα δημιουργίας νέων νευρικών κυττάρων και συνάψεων μπορεί να προσφέρει ανθεκτικότητα απέναντι στο Αλτσχάιμερ.
Σε μακροχρόνια μελέτη, η Αλμέιδα-Μέζα και οι συνεργάτες της παρακολούθησαν συμμετέχοντες από την παιδική ηλικία μέχρι τα τέλη της δεκαετίας των 60 τους. Διαπίστωσαν ότι το γνωστικό απόθεμα μπορούσε να αυξηθεί μέσα από εμπλουτιστικές δραστηριότητες, όπως η εκπαίδευση και οι δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου. Όσοι το ενίσχυσαν εμφάνισαν μικρότερη έκπτωση στη μνήμη, ακόμη και αν είχαν χαμηλότερες επιδόσεις σε γνωστικά τεστ όταν ήταν παιδιά.
Η ανάγκη αυτή γίνεται πιο σημαντική όσο μεγαλώνουμε, επειδή η καθημερινότητα συχνά γίνεται πιο προβλέψιμη και οι ευκαιρίες για μάθηση λιγοστεύουν. Γι’ αυτό οι ειδικοί προτείνουν δραστηριότητες που βάζουν τον εγκέφαλο σε ήπια αλλά σταθερή πρόκληση.
Αυτό μπορεί να είναι η κηπουρική, η οποία έχει συνδεθεί με διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας. Μπορεί να είναι μια λέσχη βιβλίου, μια ξένη γλώσσα, μια νέα δεξιότητα, ένα μουσικό όργανο, μια διαφορετική διαδρομή στον περίπατο ή απλώς η συζήτηση ενός βιβλίου με έναν φίλο.
Η ουσία δεν είναι η δυσκολία, αλλά η ενεργοποίηση. Ο εγκέφαλος χρειάζεται να συναντά κάτι νέο, να κάνει συνδέσεις, να προσπαθεί, να θυμάται και να προσαρμόζεται.
Οι μικρές προκλήσεις που αξίζουν
Το BBC δεν παρουσιάζει αυτές τις συνήθειες ως εγγύηση προστασίας από την άνοια ή τη γνωστική φθορά. Η ηλικία, η γενετική, η υγεία και πολλοί ακόμη παράγοντες παίζουν ρόλο. Αυτό που δείχνουν οι έρευνες είναι ότι ένας πιο ενεργός τρόπος ζωής, νοητικά, κοινωνικά και σωματικά, μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλο να χτίσει ανθεκτικότητα.
Δεν χρειάζεται να λύσουμε δύσκολες εξισώσεις ή να αλλάξουμε εντελώς πρόγραμμα. Μερικές φορές, αρκεί να πάμε από έναν διαφορετικό δρόμο, να αφήσουμε για λίγο το GPS, να συζητήσουμε ουσιαστικά με έναν φίλο, να μάθουμε κάτι καινούργιο ή να δώσουμε στον εαυτό μας μια μικρή καθημερινή πρόκληση.
Ο εύκολος δρόμος είναι βολικός. Ο εγκέφαλος, όμως, φαίνεται πως έχει ανάγκη και από λίγη προσπάθεια για να μένει ενεργός, ευέλικτος και πιο ανθεκτικός στον χρόνο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Ξέρουν οι ναρκισσιστές ότι είναι ναρκισσιστές;
- Το summer burnout πριν τις διακοπές: Γιατί νιώθουμε πιο εξαντλημένοι ακριβώς όταν πλησιάζει η άδεια
- Γιατί νευριάζεις πιο εύκολα όταν έχει ζέστη
- Η ιαπωνική μέθοδος περπατήματος που «ανταγωνίζεται» τα 10.000 βήματα
- Summertime sadness: Γιατί νιώθεις μόνος όταν όλοι γύρω σου φαίνονται χαρούμενοι
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
