10 χρόνια «Fleabag»: Η σειρά που έσπασε το καλούπι και η τηλεόραση προσπάθησε να την κάνει συνταγή

Δέκα χρόνια μετά την τηλεοπτική πρεμιέρα του «Fleabag», ένα βλέμμα της Phoebe Waller-Bridge προς την κάμερα παραμένει αρκετό για να αναγνωρίσει κανείς αμέσως τη σειρά. Η κεντρική ηρωίδα μιλούσε απευθείας στον θεατή, μετέτρεπε τις αμήχανες στιγμές της σε αστείο και τον έκανε συνένοχο σε όλα όσα έκρυβε από τους ανθρώπους γύρω της.

Η σειρά εμφανίστηκε το 2016, έχοντας ξεκινήσει ως μονόλογος της Waller-Bridge στο Φεστιβάλ του Εδιμβούργου το 2013. Μέσα σε δύο σεζόν εξελίχθηκε από μια ιδιαίτερη βρετανική κωμωδία σε παγκόσμιο τηλεοπτικό σημείο αναφοράς, με τη δεύτερη σεζόν να δημιουργεί τη δική της ποπ μυθολογία γύρω από τον ιερέα του Andrew Scott, τις ατάκες και τις σιωπές των πρωταγωνιστών.

Η επιρροή της ξεπέρασε γρήγορα την ίδια την ιστορία. Το «Fleabag» συνδέθηκε με μια νέα τηλεοπτική εποχή, στην οποία οι γυναίκες μπορούσαν να είναι αστείες, ερωτικές, εγωκεντρικές, θυμωμένες, δύσκολες και συναισθηματικά χαοτικές, χωρίς να απαιτείται να απολογούνται διαρκώς για τη συμπεριφορά τους.

Η επιτυχία, όμως, έφερε μαζί της ένα παράδοξο. Η σειρά που απέδειξε την αξία μιας πραγματικά ξεχωριστής φωνής μετατράπηκε σταδιακά σε εύχρηστο μέτρο σύγκρισης. Κάθε νέα κωμωδία με μια πνευματώδη και αντιφατική γυναίκα κινδύνευε να περιγραφεί ως «το νέο Fleabag», ακόμη και όταν η δημιουργός, η κοινωνική εμπειρία και ο τόνος της δεν είχαν σχεδόν καμία σχέση με τη σειρά της Waller-Bridge.

Η ηρωίδα που έκανε τον θεατή συνένοχο

Η Fleabag δεν έσπαγε απλώς τον λεγόμενο τέταρτο τοίχο. Χρησιμοποιούσε την κάμερα σαν κρυφή έξοδο από την πραγματικότητα.

Κάθε γρήγορο βλέμμα λειτουργούσε ως μικρή απόδραση από μια συζήτηση, μια αμήχανη στιγμή ή ένα συναίσθημα που δεν μπορούσε ακόμη να αντιμετωπίσει. Ο θεατής γινόταν ο μοναδικός άνθρωπος στον οποίο αποκάλυπτε τον πραγματικό σχολιασμό της, την ώρα που απέναντι στην οικογένεια, στους φίλους και στους συντρόφους της κρατούσε μια άλλη εκδοχή του εαυτού της.

Στη δεύτερη σεζόν, το αφηγηματικό αυτό τέχνασμα απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ο ιερέας αντιλαμβάνεται τις στιγμές κατά τις οποίες η προσοχή της Fleabag απομακρύνεται από εκείνον, σαν να καταλαβαίνει ότι ένα τμήμα της βρίσκεται διαρκώς αλλού. Η μυστική σχέση ανάμεσα στην ηρωίδα και στο κοινό παύει τότε να είναι μόνο πηγή χιούμορ και γίνεται μέρος της συναισθηματικής της άμυνας.

Πίσω από τις γρήγορες ατάκες και τις σεξουαλικές περιπέτειες, η σειρά μιλούσε για το πένθος, την ενοχή, την οικογενειακή σκληρότητα και τον φόβο της πραγματικής εγγύτητας. Η κωμωδία δεν ακύρωνε τον πόνο. Του επέτρεπε να εμφανίζεται χωρίς συναισθηματικούς εκβιασμούς.

Μια γυναίκα που δεν χρειαζόταν να είναι συμπαθής

Η βρετανική και η αμερικανική τηλεόραση είχαν ήδη αρχίσει να δίνουν χώρο σε πιο ακατάστατες και αντισυμβατικές γυναικείες ιστορίες. Παραγωγές όπως το «Girls», το «Catastrophe» και το «Chewing Gum» είχαν αμφισβητήσει την απαίτηση η γυναίκα στο κέντρο μιας σειράς να είναι ισορροπημένη, υποδειγματική και εύκολα αγαπητή.

Το «Fleabag», ωστόσο, κατάφερε να περάσει με ιδιαίτερη δύναμη στο παγκόσμιο κοινό. Η Waller-Bridge δεν παρουσίασε την ηρωίδα της ως ένα θύμα που ζητά κατανόηση, ούτε ως μια αντιηρωίδα που πρέπει στο τέλος να τιμωρηθεί ή να «διορθωθεί».

Η Fleabag πλήγωνε ανθρώπους, έλεγε ψέματα, χειριζόταν καταστάσεις και χρησιμοποιούσε το χιούμορ για να αποφεύγει την ευθύνη. Την ίδια στιγμή, η σειρά άφηνε ορατές την απώλεια, τη μοναξιά και την ενοχή πίσω από τη συμπεριφορά της.

Αυτή η πολυπλοκότητα υπήρξε καθοριστική. Ο θεατής μπορούσε να ενδιαφέρεται για την ηρωίδα χωρίς να συμφωνεί με όλες τις επιλογές της. Η συμπάθεια έπαψε να αποτελεί προϋπόθεση για τη δραματική αξία ενός γυναικείου χαρακτήρα.

Η διεθνής αναγνώριση κορυφώθηκε το 2019, όταν το «Fleabag» απέσπασε συνολικά έξι Emmy, μεταξύ των οποίων εκείνα της καλύτερης κωμικής σειράς, της καλύτερης γυναικείας ερμηνείας για τη Waller-Bridge και του καλύτερου σεναρίου κωμωδίας.

Όταν η πρωτοτυπία έγινε εύχρηστη ετικέτα

Η επιτυχία του «Fleabag» ενθάρρυνε τη δημιουργία και την προβολή περισσότερων σειρών με γυναίκες στο κέντρο και πίσω από την κάμερα. Παράλληλα, δημιούργησε μια βολική εμπορική περιγραφή: τη μορφωμένη, μεσοαστή, αυτοσαρκαστική γυναίκα που αντιμετωπίζει το προσωπικό της χάος με γρήγορες ατάκες και συναισθηματική αποστασιοποίηση.

Η ίδια ετικέτα άρχισε να χρησιμοποιείται ακόμη και για σειρές με εντελώς διαφορετική πρόθεση. Η Rose Matafeo, δημιουργός του «Starstruck», χαρακτήρισε τις συγκρίσεις με το «Fleabag» κολακευτικές αλλά και κάπως τεμπέλικες, καθώς η δική της ρομαντική κωμωδία είχε διαφορετικό τόνο, χαρακτήρες και οπτική.

Η σύγκριση δεν περιοριζόταν στο ύφος. Συχνά κάθε γυναικείος χαρακτήρας με αδυναμίες παρουσιαζόταν ως παραλλαγή της Fleabag, σαν η ύπαρξη βάθους, σεξουαλικότητας και χιούμορ να αποτελούσε πλέον συγκεκριμένο τηλεοπτικό είδος.

Αυτό είχε μια διπλή επίδραση. Από τη μία πλευρά, η επιτυχία της Waller-Bridge έδωσε μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση σε δημιουργούς και στελέχη που αναζητούσαν γυναικείες ιστορίες. Από την άλλη, το ενδιαφέρον συγκεντρώθηκε συχνά γύρω από έναν συγκεκριμένο τύπο ηρωίδας: λευκή, μεσοαστή, μορφωμένη και αρκετά προνομιούχα ώστε το χάος της να μπορεί να παρουσιαστεί με κομψότητα.

Σειρές όπως το «Chewing Gum» της Michaela Coel και το «Alma’s Not Normal» της Sophie Willan εξέφραζαν διαφορετικές ταξικές, φυλετικές και κοινωνικές εμπειρίες, χωρίς να αποκτήσουν πάντοτε την ίδια διεθνή δυναμική. Η ίδια η τηλεοπτική βιομηχανία, που δηλώνει ότι αναζητά νέες φωνές, συχνά προτιμά τελικά εκείνες που μπορεί να συνδέσει με μια ήδη αποδεδειγμένη επιτυχία.

Η σειρά δεν ευθύνεται για τις απομιμήσεις της

Το «Fleabag» δεν δημιούργησε από μόνο του έναν περιοριστικό κανόνα. Η βιομηχανία προσπάθησε να αντιγράψει τα εξωτερικά χαρακτηριστικά μιας επιτυχίας που γεννήθηκε ακριβώς επειδή δεν ακολούθησε κάποια ασφαλή συνταγή.

Η σειρά ξεκίνησε σε ένα πειραματικό θεατρικό περιβάλλον και εξελίχθηκε τηλεοπτικά με σχετικά χαμηλή αρχική πίεση. Σύμφωνα με ανθρώπους που συμμετείχαν στην ανάπτυξή της, οι μικρότερες οικονομικές προσδοκίες επέτρεψαν περισσότερο δημιουργικό ρίσκο. Στο σημερινό τοπίο, οι μειωμένοι προϋπολογισμοί, η εξάρτηση από διεθνείς συμπαραγωγές και η ανάγκη σύνδεσης κάθε νέου έργου με ένα γνωστό πρότυπο κάνουν την εμφάνιση μιας αντίστοιχα απρόβλεπτης επιτυχίας δυσκολότερη.

Το πραγματικό μάθημα του «Fleabag» δεν βρίσκεται στην αντιγραφή του βλέμματος προς την κάμερα, του μαύρου χιούμορ ή της ατελούς ηρωίδας. Βρίσκεται στην εμπιστοσύνη προς μια συγκεκριμένη δημιουργό και σε μια ιστορία που είχε δικό της ρυθμό, δική της γλώσσα και ξεκάθαρο λόγο ύπαρξης.

Η σοφία ενός έγκαιρου τέλους

Η ολοκλήρωση του «Fleabag» έπειτα από δύο σεζόν συνέβαλε καθοριστικά στη δύναμη που διατηρεί δέκα χρόνια αργότερα.

Η σειρά δεν παρέτεινε την ιστορία της για να αξιοποιήσει την επιτυχία του «Hot Priest» και δεν κράτησε την ηρωίδα εγκλωβισμένη στον ίδιο κύκλο αυτοκαταστροφής. Η τελευταία σκηνή ολοκληρώνει τη σχέση με τον θεατή με έναν απλό, σχεδόν σιωπηλό τρόπο.

Η Fleabag απομακρύνεται και δείχνει στην κάμερα να μην την ακολουθήσει. Για πρώτη φορά δεν χρειάζεται να μετατρέψει όσα ζει σε παράσταση για τον αόρατο συνομιλητή της. Η ηρωίδα συνεχίζει τη διαδρομή της πέρα από το βλέμμα μας.

Το τέλος προστάτευσε και τη σειρά από τη φθορά της επανάληψης. Η ιστορία παρέμεινε σύντομη, πυκνή και ολοκληρωμένη, χωρίς επιστροφές που θα επιχειρούσαν να ξαναδημιουργήσουν τη μαγεία της αρχικής επιτυχίας.

Η κληρονομιά δέκα χρόνια μετά

Η μεγαλύτερη επιρροή του «Fleabag» δεν βρίσκεται στην τεχνική του τέταρτου τοίχου ή στις πνευματώδεις ατάκες. Βρίσκεται στον χώρο που διεκδίκησε για γυναίκες με αντιφάσεις, επιθυμίες, σκληρότητα, χιούμορ και λάθη.

Δέκα χρόνια αργότερα, η τηλεόραση διαθέτει περισσότερους γυναικείους χαρακτήρες που δεν περιορίζονται στον ρόλο της λογικής, υπομονετικής και ηθικά άψογης πρωταγωνίστριας. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με ένα ευρύτερο κύμα δημιουργών και σειρών, μέσα στο οποίο το «Fleabag» απέκτησε ξεχωριστή, παγκόσμια επιρροή.

Η πρόοδος, ωστόσο, δεν μετριέται από τον αριθμό των νέων σειρών που μπορούν να μοιάσουν στη δημιουργία της Waller-Bridge. Μετριέται από την ικανότητα της βιομηχανίας να εμπιστεύεται γυναίκες με διαφορετικές καταβολές, ηλικίες, κοινωνικές εμπειρίες και αφηγηματικές φωνές.

Το «Fleabag» άνοιξε μια πόρτα. Η πραγματική πρόκληση για την τηλεόραση είναι να μην απαιτεί από όλες όσες περνούν μέσα από αυτήν να μοιάζουν με την πρώτη γυναίκα που την άνοιξε.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News