Χαρούμενα τραγούδια, σκοτεινές σκηνές: Γιατί το σινεμά βάζει την ποπ να παίζει την ώρα της βίας

Ένας άνδρας χορεύει λίγο πριν βασανίσει τον αιχμάλωτό του. Ένας άλλος αναλύει με ενθουσιασμό ένα ποπ τραγούδι ενώ φορά το πλαστικό αδιάβροχό του και ετοιμάζει το τσεκούρι. Μια εκκλησία μετατρέπεται σε πεδίο μάχης υπό τους ήχους ενός ξέφρενου κιθαριστικού σόλο.

Αν αφαιρούσαμε τη μουσική, οι σκηνές θα παρέμεναν βίαιες. Δεν θα ήταν, όμως, αξέχαστες με τον ίδιο τρόπο.

Συνήθως το κινηματογραφικό soundtrack ακολουθεί το συναίσθημα της εικόνας. Οι χαμηλές νότες προειδοποιούν για τον κίνδυνο, τα έγχορδα συνοδεύουν τη θλίψη και ο γρήγορος ρυθμός ανεβάζει την ένταση. Ορισμένες φορές, όμως, το σινεμά επιλέγει το ακριβώς αντίθετο: μια χαρούμενη ή ενεργητική μελωδία τη στιγμή που στην οθόνη κυριαρχεί η βία.

Διαβάστε επίσης: Οι καλύτερες μπάντες που δεν υπήρξαν ποτέ: Από τους Spinal Tap στους Daisy Jones & The Six

Η αντίθεση δεν λειτουργεί πάντοτε με τον ίδιο τρόπο. Άλλοτε η μουσική συνεχίζει αδιάφορη για όσα συμβαίνουν, άλλοτε σατιρίζει τον ήρωα και άλλοτε συγχρονίζεται τόσο στενά με τη δράση, ώστε μετατρέπει τη φρίκη σε θέαμα.

«Κουρδιστό πορτοκάλι» – Η χαρά που μολύνθηκε

Στο «Κουρδιστό πορτοκάλι» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, ο Άλεξ τραγουδά και χορεύει το Singin’ in the Rain κατά τη διάρκεια μιας βίαιης εισβολής σε σπίτι. Η μελωδία που είχε συνδεθεί με τον Τζιν Κέλι, τον χορό και την κινηματογραφική ευφορία συνοδεύει ξαφνικά μια σκηνή τρόμου.

Η επιλογή δεν υπήρχε εξαρχής στο σενάριο. Ύστερα από αρκετές ημέρες γυρισμάτων, ο Κιούμπρικ ζήτησε από τον Μάλκολμ ΜακΝτάουελ να χορέψει. Εκείνος αυτοσχεδίασε με ένα από τα ελάχιστα τραγούδια των οποίων θυμόταν αρκετούς στίχους και ο σκηνοθέτης αποφάσισε να εξασφαλίσει τα δικαιώματά του.

Το τραγούδι δεν προσθέτει απλώς ειρωνεία. Αποκαλύπτει την ευφορία με την οποία ο Άλεξ αντιμετωπίζει τη βία. Αργότερα, όταν το τραγουδά ξανά, η ίδια μελωδία θα προδώσει την ταυτότητά του σε ένα από τα θύματά του.

Ο Κιούμπρικ δεν χρησιμοποίησε απλώς ένα αθώο τραγούδι σε μια σκοτεινή σκηνή. Έβαλε τη βία να εισβάλει μέσα σε μια συλλογική ανάμνηση χαράς.

«Reservoir Dogs» – Το ραδιόφωνο που δεν νοιάζεται

Ο κύριος Ξανθός ανοίγει το ραδιόφωνο, βρίσκει το Stuck in the Middle with You των Stealers Wheel και αρχίζει να χορεύει. Μπροστά του βρίσκεται δεμένος ένας αστυνομικός. Η ανάλαφρη μελωδία συνεχίζεται ενώ ο βασανισμός αρχίζει.

Εδώ η μουσική δεν λειτουργεί ως εξωτερικό σχόλιο. Ακούγεται από ένα πραγματικό ραδιόφωνο μέσα στην αποθήκη. Δεν γνωρίζει τι συμβαίνει, δεν σκοτεινιάζει και δεν σταματά από σεβασμό στον πόνο. Συνεχίζει με την ίδια ανεμελιά.

Είναι το φαινόμενο που ο θεωρητικός του κινηματογραφικού ήχου Μισέλ Σιόν ονόμασε «anempathetic»: ο ήχος μοιάζει εντελώς αδιάφορος απέναντι στη δράση και, ακριβώς γι’ αυτό, την κάνει ακόμη πιο σκληρή.

Ο κύριος Ξανθός δεν παρουσιάζεται σαν ένα τέρας που έχει χάσει τον έλεγχο. Χορεύει, χαμογελά και απολαμβάνει την παράσταση που έχει στήσει για τον εαυτό του. Μετά την ταινία, το τραγούδι δύσκολα ακούγεται χωρίς να επιστρέφει μαζί του και η συγκεκριμένη σκηνή.

«American Psycho» – Η ποπ ως προσωπείο

Πριν δολοφονήσει τον Πολ Άλεν, ο Πάτρικ Μπέιτμαν τού κάνει μια μικρή διάλεξη για τους Huey Lewis and the News. Βάζει το Hip to Be Square, φορά το διάφανο αδιάβροχό του και εξηγεί ότι το τραγούδι αφορά τη συμμόρφωση και τη σημασία των τάσεων.

Στην πραγματικότητα, περιγράφει τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο Μπέιτμαν έχει κατασκευάσει την προσωπικότητά του από επώνυμα κοστούμια, ακριβά εστιατόρια, επαγγελματικές κάρτες και απόψεις που ακούγονται καλλιεργημένες αλλά μοιάζουν δανεικές. Το εύθυμο, γυαλισμένο ποπ τραγούδι δεν έρχεται σε αντίθεση με τη δημόσια εικόνα του. Είναι η τέλεια μουσική της.

Η σύγκρουση εμφανίζεται όταν αυτό το περιποιημένο προσωπείο συναντά το τσεκούρι. Η σκηνή είναι ταυτόχρονα τρομακτική και παράλογα κωμική, επειδή ο Μπέιτμαν αντιμετωπίζει τη δολοφονία σαν ακόμη μία προσεκτικά οργανωμένη επίδειξη καλού γούστου.

Η μουσική δεν κρύβει το τέρας. Αποκαλύπτει πόσο εύκολα μπορεί το τέρας να μοιάζει επιτυχημένο, καλλιεργημένο και κοινωνικά αποδεκτό.

«Kingsman» – Όταν η σφαγή γίνεται χορογραφία

Στο «Kingsman: Η Μυστική Υπηρεσία», μια αιματηρή συμπλοκή μέσα σε εκκλησία εκτυλίσσεται υπό τους ήχους του Free Bird των Lynyrd Skynyrd. Καθώς το διάσημο κιθαριστικό σόλο επιταχύνεται, οι κινήσεις, τα χτυπήματα, το μοντάζ και η κάμερα ακολουθούν τον ρυθμό του.

Ο Μάθιου Βον είχε αρχικά φανταστεί τη σκηνή με το November Rain των Guns N’ Roses. Διαπίστωσε, όμως, ότι ήταν σκοτεινότερο από όσο χρειαζόταν και ότι το σόλο του δεν είχε την απαραίτητη διάρκεια. Το Free Bird τού έδωσε τον χρόνο και την ορμή για να μετατρέψει τη σύγκρουση σε έναν σχεδόν αδιάκοπο χορευτικό αριθμό.

Σε αντίθεση με το αδιάφορο ραδιόφωνο του «Reservoir Dogs», εδώ η μουσική δεν απομακρύνεται από τη βία. Ενώνεται απόλυτα μαζί της. Την τροφοδοτεί με ενέργεια και παρασύρει τον θεατή στον ρυθμό της.

Η φρίκη αποκτά τη μορφή εκρηκτικού θεάματος — και το πιο άβολο στοιχείο της σκηνής είναι ότι μπορεί να πιάσουμε τον εαυτό μας να την απολαμβάνει.

Τα τραγούδια που δεν ακούμε ποτέ ξανά με τον ίδιο τρόπο

Η ίδια κινηματογραφική ιδέα παράγει τέσσερα διαφορετικά αποτελέσματα. Στο «Κουρδιστό πορτοκάλι» μολύνει μια ανάμνηση χαράς. Στο «Reservoir Dogs» κάνει τη βία πιο ψυχρή μέσα από την αδιαφορία της. Στο «American Psycho» σατιρίζει την κενότητα της κοινωνικής επιτυχίας, ενώ στο «Kingsman» μετατρέπει τη μάχη σε θέαμα.

Το σινεμά δεν δανείζεται απλώς τα τραγούδια. Μπορεί να εισβάλει μέσα τους, να αλλάξει το νόημά τους και να προσθέσει στις νότες τους εικόνες που δεν υπήρχαν όταν γράφτηκαν.

Γι’ αυτό, μερικές φορές, η πιο τρομακτική μουσική μιας ταινίας δεν είναι ένα σκοτεινό ορχηστρικό θέμα. Είναι ένα τραγούδι που ήδη γνωρίζουμε, αγαπάμε και είμαστε έτοιμοι να τραγουδήσουμε μαζί του.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News