Το 1940 οι αγαπημένοι του ελληνικού σινεμά φορούσαν χακί

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Ο Λάμπρος Κωνσταντάρας τραυματίστηκε στο αλβανικό μέτωπο. Ο Νίκος Σταυρίδης υπηρέτησε ως τραυματιοφορέας, ενώ ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος άφησε τις παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου για τον πόλεμο. Πίσω από τα πρόσωπα που συνδέσαμε με τον ελληνικό κινηματογράφο βρίσκονται και οι εμπειρίες μιας γενιάς που επιστρατεύτηκε το 1940.

Ογδόντα έξι χρόνια μετά την 28η Οκτωβρίου, οι βιογραφίες και οι μαρτυρίες τους αποκαλύπτουν διαφορετικές διαδρομές μέσα στην ίδια σύγκρουση. Κάποιοι είχαν ήδη θέση στο θέατρο. Άλλοι, όπως ο Ντίνος Ηλιόπουλος, θα εμφανίζονταν επαγγελματικά στη σκηνή αργότερα. Η αναγνωρισιμότητα που απέκτησαν μεταπολεμικά συχνά επισκιάζει εκείνα τα χρόνια της ζωής τους.

Διονύσης Παπαγιαννόπουλος από το Διακοφτό στο μέτωπο

Για την Αχαΐα, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος είναι ένα οικείο πρόσωπο με τοπικές ρίζες. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Διακοφτό, φοίτησε στο Γυμνάσιο του Αιγίου και αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου το 1938. Η πρώτη του εμφάνιση στο Εθνικό ήταν στον «Βασιλιά Ληρ», τη θεατρική περίοδο 1938–39.

Με την κήρυξη του πολέμου κλήθηκε να υπηρετήσει στο μέτωπο της Αλβανίας, τον χειμώνα του 1940–41. Σε μεταγενέστερη συνέντευξή του, την οποία παραθέτει η «Μηχανή του Χρόνου», ανακαλούσε την εξόρμηση στο ύψωμα του Αγίου Αθανασίου στη Χειμάρρα και την αδυναμία ανεφοδιασμού των στρατιωτών.

«Είχα πέντε φυσίγγια επί 20 ώρες», έλεγε, περιγράφοντας την έλλειψη πυρομαχικών. Στην ίδια αφήγηση θυμόταν ότι οι στρατιώτες αναγκάστηκαν να πολεμήσουν με πέτρες. Η «Μηχανή του Χρόνου» καταγράφει επίσης ότι, μετά τη συνθηκολόγηση, επέστρεψε με τα πόδια στο Διακοφτό. Ακολούθησαν η επιστροφή στο θέατρο και, από το 1947, η κινηματογραφική πορεία του.

Λάμπρος Κωνσταντάρας και ο τραυματισμός στην Αλβανία

Ο Κωνσταντάρας ήταν 27 ετών όταν ξέσπασε ο πόλεμος. Είχε επιστρέψει από το Παρίσι το 1938 και το 1940 είχε ήδη εμφανιστεί στην ταινία «Το Τραγούδι του Χωρισμού». Η μεγάλη καθιέρωσή του ως κωμικού θα ερχόταν πολύ αργότερα.

Το Αρχείο της ΕΡΤ, στην παρουσίαση του αφιερώματος της «Μηχανής του Χρόνου», καταγράφει ότι βρέθηκε στο αλβανικό μέτωπο ως έφεδρος αξιωματικός, κοντά στον φίλο του Οδυσσέα Ελύτη, και τραυματίστηκε σοβαρά σε μάχη. Στη σχετική έρευνα της εκπομπής αναφέρεται ότι ο Ελύτης τον βοήθησε να μεταφερθεί στο νοσοκομείο.

Η ιστορία αυτή δίνει διαφορετικό βάρος στις νεανικές φωτογραφίες του με στρατιωτική στολή. Ο ηθοποιός που αργότερα θα πρωταγωνιστούσε στο «Υπάρχει και Φιλότιμο» και στο «Κάτι Κουρασμένα Παλληκάρια» είχε ήδη περάσει από τον πόλεμο και τον τραυματισμό, πριν αποκτήσει τη γνώριμη κινηματογραφική του εικόνα.

Ντίνος Ηλιόπουλος στρατιώτης πριν από το θεατρικό ντεμπούτο

Στην περίπτωση του Ντίνου Ηλιόπουλου, ο πόλεμος προηγήθηκε της επαγγελματικής του εμφάνισης στο θέατρο. Το Αρχείο της ΕΡΤ σημειώνει ότι το 1940 ολοκλήρωνε τη στρατιωτική του θητεία, όμως η έναρξη της σύγκρουσης παρέτεινε την παραμονή του στον στρατό.

Στα βιογραφικά αφιερώματα καταγράφεται η υπηρεσία του ως ασυρματιστή πυροβολικού. Το «Φως» αναφέρει μάλιστα ότι είχε επιστρέψει στο σπίτι του από μετεκπαίδευση στις 27 Οκτωβρίου 1940 και κλήθηκε ξανά την επομένη. Η πρώτη του επαγγελματική θεατρική εμφάνιση θα γινόταν το 1944, στον θίασο της Κατερίνας Ανδρεάδη, με το έργο «Κυρία, σας αγαπώ».

Νίκος Σταυρίδης ο τραυματιοφορέας του μετώπου

Ο Νίκος Σταυρίδης είχε ήδη διαδρομή στην επιθεώρηση και στο μουσικό θέατρο. Το 1939 συνεργαζόταν με τη Σοφία Βέμπο και τον Μίμη Τραϊφόρο στην «Αθήνα του 1939», ενώ στις αρχές του 1940 συμμετείχε στο «Παύσατε Πυρ», στο θέατρο Μοντιάλ.

Σύμφωνα με το βιογραφικό του στη Φίνος Φιλμ, άφησε το θέατρο και υπηρέτησε στο ελληνοαλβανικό μέτωπο ως τραυματιοφορέας. Η δική του συμμετοχή συνδέθηκε με τη μεταφορά των τραυματισμένων στρατιωτών. Τον Μάιο του 1941, μετά την έναρξη της γερμανικής κατοχής, επέστρεψε στη σκηνή με την παράσταση βαριετέ «Θα Τελειώση ο Πόλεμος».

Μάνος Κατράκης από το Εθνικό στην πρώτη γραμμή

Ο Μάνος Κατράκης είχε ήδη συνεργαστεί με το Εθνικό Θέατρο και σημαντικούς θιάσους όταν κλήθηκε να υπηρετήσει το 1940. Η Φίνος Φιλμ καταγράφει την παρουσία του στην πρώτη γραμμή απέναντι στον ιταλικό στρατό και την επιστροφή του στην Αθήνα το 1941.

Στην Κατοχή συνέχισε τη θεατρική του δραστηριότητα, ενώ αργότερα εντάχθηκε στην Αντίσταση. Η πολεμική υπηρεσία και η αντιστασιακή δράση αποτελούν διαδοχικά κεφάλαια της βιογραφίας του. Ο ηθοποιός της «Ηλέκτρας», του «Ορατότης Μηδέν» και του «Ταξιδιού στα Κύθηρα» κουβαλούσε αυτή τη διαδρομή πολύ πριν από τις ερμηνείες με τις οποίες τον γνώρισε το ευρύτερο κινηματογραφικό κοινό.

Λυκούργος Καλλέργης ένα σκίτσο από την πρώτη γραμμή

Μια ιδιαίτερη ανάμνηση διασώζεται στην εκπομπή «Πρόσωπα Θεάτρου», αφιερωμένη στον Λυκούργο Καλλέργη, που προβλήθηκε στις 3 Απριλίου 1983. Στο αυτοβιογραφικό ντοκιμαντέρ ο ηθοποιός αναφέρεται στην εμπειρία του στο ελληνοαλβανικό μέτωπο, όπου βρέθηκε μαζί με τον Γιάννη Τσαρούχη.

Η αναλυτική τεκμηρίωση του Αρχείου της ΕΡΤ περιγράφει τη στιγμή που ο Καλλέργης μιλά για τις κακουχίες του πολέμου και η κάμερα δείχνει ένα σκίτσο στον τοίχο του σπιτιού του. Του το είχε χαρίσει ο Τσαρούχης στην πρώτη γραμμή. Το 1942 ο Καλλέργης θα συμμετείχε στην ίδρυση του Θεάτρου Τέχνης, συνεχίζοντας μέσα στην Κατοχή τη συνεργασία του με τον Κάρολο Κουν.

Οι πολλοί πίσω από τα γνωστά ονόματα

Η συμμετοχή των ηθοποιών ήταν πολύ ευρύτερη από αυτές τις έξι ιστορίες. Η έρευνα του Ελευθέριου Γ. Σκιαδά στα «Αθηναϊκά» αναδημοσιεύει κατάλογο που δημοσίευσε ο Μιχαήλ Ροδάς τον Μάρτιο του 1941, με στοιχεία από τα αρχεία του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών.

Ανάμεσα στα ονόματα βρίσκονται ο Παντελής Ζερβός, ο Λαυρέντης Διανέλλος, ο Τίτος Βανδής, ο Στέλιος Βόκοβιτς, ο Θάνος Κωτσόπουλος, ο Χρήστος Τσαγανέας και ο Νίκος Φέρμας. Ο κατάλογος συντάχθηκε ενώ ο πόλεμος συνεχιζόταν και διασώζει μια εικόνα του θεατρικού κόσμου που επιστρατεύτηκε, πριν η μεταπολεμική άνθηση του ελληνικού σινεμά κάνει πολλά από αυτά τα πρόσωπα γνωστά σε όλη τη χώρα.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News