«Μπράβο, αλλά…»: Οι 3 καθημερινές συνήθειες των γονιών που πληγώνουν την αυτοπεποίθηση του παιδιού
Μικρές παρατηρήσεις, συγκρίσεις με άλλα παιδιά και φράσεις που λέγονται με καλή πρόθεση μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Ένας ψυχολόγος εξηγεί πώς επηρεάζουν την αυτοεκτίμηση και πώς μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που μιλάμε στα παιδιά
«Μπράβο, αλλά μπορούσες να το κάνεις καλύτερα». «Κοίτα ο αδελφός σου πόσο καλά τα καταφέρνει». «Μην κάνεις έτσι, δεν έγινε και τίποτα». Τρεις φράσεις που ακούγονται καθημερινά σε πολλά σπίτια. Λέγονται συχνά με καλή πρόθεση, άλλοτε για να ενθαρρύνουν, άλλοτε για να διορθώσουν και άλλοτε για να παρηγορήσουν ένα παιδί. Μόνο που εκείνο μπορεί να ακούει κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτό που θέλουν να του πουν οι γονείς του.
Η αυτοεκτίμηση ενός παιδιού δεν διαμορφώνεται μόνο μέσα από τις μεγάλες επιτυχίες ή αποτυχίες του. Χτίζεται και μέσα από μικρές καθημερινές στιγμές, από τον τρόπο που οι γονείς αντιδρούν στις προσπάθειές του, από το πώς αντιμετωπίζουν τα λάθη του και από το αν του επιτρέπουν να εκφράζει ελεύθερα όσα αισθάνεται.
Ο ψυχολόγος Τζέφρι Μπερνστάιν (Jeffrey Bernstein), με πολυετή εμπειρία στη συμβουλευτική παιδιών και οικογενειών, επισημαίνει σε άρθρο του στο Psychology Today τρεις συνηθισμένες γονεϊκές συμπεριφορές που, όταν επαναλαμβάνονται συστηματικά, μπορεί να κάνουν τα παιδιά να αμφιβάλλουν για τις ικανότητες και την προσωπική τους αξία.
Το ενδιαφέρον είναι ότι καμία από αυτές δεν προϋποθέτει έναν γονέα που αδιαφορεί για το παιδί του. Αντίθετα, συχνά ξεκινούν από την επιθυμία του να το βοηθήσει να γίνει καλύτερο, να προσπαθήσει περισσότερο ή να ξεπεράσει μια δυσκολία.
Το «μπράβο» που συνοδεύεται πάντα από ένα «αλλά»
Φανταστείτε ένα παιδί που επιστρέφει ενθουσιασμένο από το σχολείο με μια ζωγραφιά. Τη δείχνει στον γονέα του και περιμένει την αντίδρασή του. Εκείνος του λέει ότι είναι όμορφη, αλλά αμέσως αρχίζει να εξηγεί πώς θα μπορούσε να σχεδιάσει καλύτερα τα δέντρα, να χρησιμοποιήσει διαφορετικά χρώματα ή να προσέξει περισσότερο τις λεπτομέρειες.
Η πρόθεση είναι καλή. Ο γονιός θέλει να βοηθήσει το παιδί να εξελιχθεί. Όταν όμως κάθε προσπάθεια συνοδεύεται από διορθώσεις και υποδείξεις, υπάρχει ο κίνδυνος το παιδί να αισθανθεί ότι αυτό που καταφέρνει δεν είναι ποτέ αρκετό.
Ο Τζέφρι Μπερνστάιν εξηγεί ότι η συνεχής διόρθωση μπορεί να καλλιεργήσει αίσθημα ανεπάρκειας. Αν ένα παιδί ακούει διαρκώς τι δεν έκανε σωστά, ενδέχεται σταδιακά να δίνει μεγαλύτερη σημασία στα λάθη του παρά σε όσα έχει καταφέρει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να αποφεύγουν κάθε παρατήρηση. Η εποικοδομητική ανατροφοδότηση είναι σημαντική για τη μάθηση. Χρειάζεται, όμως, να υπάρχει χώρος και για την αναγνώριση της προσπάθειας, της δημιουργικότητας και της προόδου.
Μια διαφορετική αντίδραση θα ήταν να ρωτήσουμε το παιδί ποιο σημείο της ζωγραφιάς του αρέσει περισσότερο ή τι το δυσκόλεψε κατά τη δημιουργία της. Έτσι του δίνουμε την ευκαιρία να αξιολογήσει μόνο του την προσπάθειά του, αντί να περιμένει κάθε φορά την έγκριση ενός ενήλικα.
Η δεύτερη συνήθεια είναι η σύγκριση με άλλα παιδιά.
«Η αδελφή σου στην ηλικία σου διάβαζε μόνη της». «Ο φίλος σου πήρε καλύτερο βαθμό». «Γιατί δεν μπορείς να είσαι κι εσύ τόσο οργανωμένος;».
Τέτοιες συγκρίσεις χρησιμοποιούνται συχνά ως κίνητρο για βελτίωση. Σύμφωνα όμως με τον ψυχολόγο, μπορεί να μεταφέρουν στο παιδί το μήνυμα ότι κάποιος άλλος αποτελεί το μέτρο της δικής του αξίας.
Κάθε παιδί έχει διαφορετικές ικανότητες, ενδιαφέροντα, ρυθμό ανάπτυξης και ιδιοσυγκρασία. Εκείνο που δυσκολεύεται στα μαθηματικά μπορεί να έχει ιδιαίτερη δημιουργικότητα, κοινωνικές δεξιότητες ή ταλέντο σε άλλους τομείς.
Η συστηματική σύγκριση με αδέλφια ή συνομηλίκους μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση ότι υστερεί, αντί να το βοηθήσει να αναγνωρίσει τις δικές του δυνατότητες.
Πολύ πιο χρήσιμο είναι να συγκρίνουμε την πρόοδο του παιδιού με την προηγούμενη δική του προσπάθεια. Να του δείχνουμε, για παράδειγμα, πόσο έχει βελτιωθεί σε κάτι που παλαιότερα το δυσκόλευε.
Η τρίτη συνήθεια αφορά τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τα συναισθήματά του.
Ένα παιδί επιστρέφει στενοχωρημένο επειδή τσακώθηκε με τον καλύτερό του φίλο. Ο γονιός, προσπαθώντας να το καθησυχάσει, του λέει να μην ασχολείται, ότι δεν συνέβη τίποτα σοβαρό ή ότι αύριο θα το έχει ξεχάσει.
Μπορεί πράγματι την επόμενη ημέρα το πρόβλημα να έχει λυθεί. Εκείνη τη στιγμή, όμως, η στενοχώρια του παιδιού είναι πραγματική.
Όταν οι γονείς υποβαθμίζουν συστηματικά τα συναισθήματά του, το παιδί μπορεί να αρχίσει να θεωρεί ότι όσα αισθάνεται δεν έχουν σημασία ή ότι δεν αξίζει να τα μοιράζεται.
Ο Τζέφρι Μπερνστάιν προτείνει κάτι απλό: πριν προσπαθήσουμε να λύσουμε το πρόβλημα, να αναγνωρίσουμε το συναίσθημα.
Μπορούμε, για παράδειγμα, να πούμε ότι καταλαβαίνουμε πως κάτι το στενοχώρησε και να το ρωτήσουμε αν θέλει να μιλήσει περισσότερο γι’ αυτό.
Η αναγνώριση ενός συναισθήματος δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με κάθε αντίδραση ή συμπεριφορά του παιδιού. Σημαίνει ότι του επιτρέπουμε να αισθάνεται ασφαλές όταν μιλά για όσα το απασχολούν.
Οι μικρές αλλαγές που κάνουν τη διαφορά
Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώνουν τα παιδιά χωρίς διορθώσεις, χωρίς όρια ή χωρίς απογοητεύσεις. Ούτε να αισθάνονται οι γονείς ότι πρέπει να ζυγίζουν κάθε λέξη τους από φόβο μήπως κάνουν κάποιο λάθος.
Η διαφορά βρίσκεται περισσότερο στη συνολική σχέση που καλλιεργείται μέσα στην οικογένεια.
Ένα παιδί χρειάζεται να γνωρίζει ότι μπορεί να κάνει λάθη χωρίς να χάνει την αποδοχή των γονιών του, ότι οι ικανότητές του δεν καθορίζονται από τις επιδόσεις κάποιου άλλου και ότι τα συναισθήματά του αξίζουν προσοχή, ακόμη κι όταν οι μεγάλοι τα θεωρούν υπερβολικά.
Η ενθάρρυνση της προσπάθειας, η αποφυγή των άσκοπων συγκρίσεων και η προσεκτική ακρόαση δεν αποτελούν περίπλοκες τεχνικές ανατροφής. Είναι μικρές αλλαγές στον καθημερινό τρόπο επικοινωνίας.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα: η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται μόνο όταν λέμε σε ένα παιδί πόσο καλό είναι. Χτίζεται και όταν του δείχνουμε ότι εξακολουθεί να έχει αξία, ακόμη κι όταν κάτι δεν του βγαίνει όπως θα ήθελε.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
Από το Δίκτυο
Υγρασία στα παράθυρα το πρωί: τι να κάνεις
Το Reddit κάνει στροφή και κόβει την ελεύθερη είσοδο
Πάτρα: Ποιητική βραδιά στο Πολύεδρο με αφορμή το βιβλίο «Vita mirabilis»
Αλυσίδες χιονιού: υποχρέωση και πρόστιμο Οκτ–Απρ
Η Google παρουσίασε ένα ασυνήθιστο ρομπότ που χρησιμοποιεί το Gemini για να φροντίζει φυτά
