Από τον Τσίλλερ στον μπρουταλισμό: Η Πάτρα που προσπερνάμε

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Στη γωνία Αγίου Νικολάου και Κορίνθου, η οικία Πραπόπουλου δίνει ένα καλό μάθημα: η ηλικία ενός κτιρίου δεν αρκεί για να το ονομάσουμε νεοκλασικό. Οι νεομπαρόκ επιρροές της ανήκουν σε μια Πάτρα που δοκίμασε περισσότερες αρχιτεκτονικές γλώσσες από όσες συνήθως χωρά μια γρήγορη περιγραφή της.

Η αρχιτεκτονική της Πάτρας διαβάζεται σε γνώριμες διαδρομές. Στην πλατεία Γεωργίου, στην Αγίου Ανδρέου, στην Άνω Πόλη και στην παραλιακή ζώνη, τα κτίρια δείχνουν διαφορετικές σχέσεις με το παρελθόν και με τις ανάγκες της εποχής τους. Για να τις αναγνωρίσουμε, χρειάζεται να κοιτάξουμε τη διάταξη των ανοιγμάτων, τις γραμμές του διακόσμου και τον τρόπο που χρησιμοποιείται το υλικό.

Οι επιρροές συχνά συνυπάρχουν στην ίδια πρόσοψη. Ο εκλεκτικισμός, άλλωστε, στηρίζεται στην επιλογή και στον συνδυασμό στοιχείων από διαφορετικές αρχιτεκτονικές παραδόσεις. Ένα κτίριο μπορεί να κρατά μια κλασική οργάνωση και να υιοθετεί νεότερο διάκοσμο.

Ο 19ος αιώνας και οι ευρωπαϊκές αναφορές

Η συμμετρία και οι αναγεννησιακές αναφορές στον Απόλλωνα

Στον «Απόλλωνα», στην πλατεία Γεωργίου, ξεκινάμε από τη συμμετρία. Τα πέντε τόξα της ισόγειας στοάς επαναλαμβάνονται στον όροφο και οργανώνουν την πρόσοψη γύρω από τον κεντρικό της άξονα. Το θέατρο του Ερνέστου Τσίλλερ θεμελιώθηκε το 1871 και άνοιξε στις 10 Οκτωβρίου 1872.

Ο νεοκλασικισμός αντλεί από την κλασική αρχαιότητα, επιδιώκοντας τάξη και αναλογίες. Στον «Απόλλωνα», η ένταξη στη νεοκλασική φυσιογνωμία της πόλης συνυπάρχει με τη νεοαναγεννησιακή διαμόρφωση της όψης. Οι επαναλαμβανόμενες τοξοστοιχίες δείχνουν αυτή τη συγγένεια με τα αναγεννησιακά πρότυπα. Ο ιστορισμός του 19ου αιώνα αναζητούσε μορφές σε παλαιότερες περιόδους και τις προσάρμοζε σε σύγχρονες χρήσεις. Εδώ, η αρχιτεκτονική υπηρετούσε ένα θέατρο και τις πολιτιστικές φιλοδοξίες της αστικής Πάτρας.

Διαβάστε επίσης: Τσίλλερ: Ο κλειστός Απόλλων της Πάτρας και τα ίχνη του στην Αχαΐα

Ο Απόλλων στην πλατεία Γεωργίου, με τις επαναλαμβανόμενες τοξοστοιχίες της πρόσοψής του

Τα νεογοτθικά στοιχεία της Αγγλικανικής εκκλησίας

Στη διασταύρωση Αγίου Ανδρέου και Καρόλου, η Αγγλικανική εκκλησία του Αγίου Ανδρέα αλλάζει το λεξιλόγιο της διαδρομής. Ο θεμέλιος λίθος τοποθετήθηκε το 1872, σε οικόπεδο που παραχωρήθηκε στην αγγλική κοινότητα της Πάτρας. Η εμφανής λιθοδομή και τα επεξεργασμένα πέτρινα μέλη παραπέμπουν στα αγγλικά εκκλησιαστικά πρότυπα της εποχής.

Στάσου στην είσοδο και παρατήρησε το τόξο που καταλήγει σε αιχμή. Το οξυκόρυφο τόξο αποτελεί βασικό γνώρισμα της γοτθικής παράδοσης, την οποία επαναφέρει ο νεογοτθικός ρυθμός τον 19ο αιώνα. Η διαφορά από τα στρογγυλεμένα τόξα του «Απόλλωνα» γίνεται αμέσως ορατή. Μια τόσο μικρή σύγκριση αρκεί για να ξεχωρίσουν δύο διαφορετικές αναφορές στην αρχιτεκτονική της ίδιας περιόδου.

Η Αγγλικανική εκκλησία του Αγίου Ανδρέα στη συμβολή Αγίου Ανδρέου και Καρόλου

Ο εκλεκτικισμός στην οικία Πραπόπουλου

Επιστρέφοντας στην Αγίου Νικολάου και Κορίνθου, η οικία Πραπόπουλου, των τελών του 19ου αιώνα, ζητά προσοχή πάνω από τις ισόγειες στοές. Τα πλαίσια των παραθύρων και οι διακοσμητικές απολήξεις τους δίνουν στην όψη μεγαλύτερη πλαστικότητα, με εναλλαγές ανάγλυφων και επίπεδων επιφανειών.

Οι νεομπαρόκ επιρροές εντάσσονται εδώ σε εκλεκτικιστική σύνθεση. Ο πιο εκφραστικός διάκοσμος συνδυάζεται με οργανωμένα ανοίγματα και με τη στοά που συνδέει το σπίτι με τον εμπορικό δρόμο. Για να το διαβάσουμε, αξίζει να ακολουθήσουμε τα περιγράμματα γύρω από τα παράθυρα, αντί να μείνουμε μόνο στο γενικό σχήμα του.

Η οικία Πραπόπουλου στη συμβολή Κορίνθου και Αγίου Νικολάου, σε αρχειακή φωτογραφία που το Μουσείο ΟΤΕ χρονολογεί το 1979 και καταγράφει ως το πρώην κτίριο των ΤΤΤ

Ο 20ός αιώνας δοκιμάζει νέες μορφές

Το αρ νουβό στο εμπορικό κτίριο Μαραγκόπουλου

Στην Αγίου Ανδρέου, στο μέτωπο ανάμεσα στη Δημητρίου Βότση και τη Φιλοποίμενος, το εμπορικό κτίριο Μαραγκόπουλου ξεχωρίζει από τη στρογγυλεμένη γωνία του. Ο μεταλλικός θόλος της είναι το πιο εύκολο σημείο για να το αναγνωρίσεις. Το κτίριο χρονολογείται γύρω στο 1915 και συνδυάζει εκλεκτικιστική αρχιτεκτονική με στοιχεία αρ νουβό.

Το αρ νουβό αναζήτησε νέες μορφές στις ρευστές γραμμές και στη φύση, φέρνοντας τη διακόσμηση σε στενή σχέση με την κατασκευή. Η καμπύλη, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνη της για την κατάταξη ενός κτιρίου. Εδώ ο χαρακτηρισμός αφορά το σύνολο των μορφολογικών επιρροών. Κοίτα τη γωνία και έπειτα τα μεγάλα ανοίγματα: η εμπορική χρήση αποκτά μια πρόσοψη σχεδιασμένη να τραβά το βλέμμα.

ο εμπορικό κτίριο Μαραγκόπουλου στην Αγίου Ανδρέου συνδυάζει εκλεκτικιστικό σχεδιασμό με επιρροές αρ νουβό

Οι επιρροές του αρ ντεκό στην οικία Γαλανόπουλου

Στην Παλαιών Πατρών Γερμανού, απέναντι από την πλατεία Αγίου Γεωργίου, η οικία Γαλανόπουλου δείχνει πόσο σύνθετη μπορεί να είναι η ιστορία μιας πρόσοψης. Η τεκμηρίωση της αποκατάστασης καταγράφει σχέδια του Αλέξανδρου Χατζηλιάκου το 1924, ενώ οι αρχιτέκτονες που ανέλαβαν τη μετατροπή της σε ξενοδοχείο περιγράφουν προγενέστερες οικοδομικές φάσεις.

Ο εκλεκτικιστικός χαρακτήρας της περιλαμβάνει στοιχεία αρ ντεκό. Το ρεύμα συνδέεται με τη γεωμετρική οργάνωση, τα καθαρά περιγράμματα και έναν διάκοσμο που εκφράζει τη νεωτερικότητα του Μεσοπολέμου. Στο μέγαρο, οι επιρροές αυτές συνυπάρχουν με παλαιότερες αναφορές. Παρατηρώντας τα ανάγλυφα και τη διάταξη των όψεων, βλέπουμε μια μετάβαση που έγινε με προσθήκες και επεξεργασίες πάνω σε ένα σύνθετο κτίριο.

Ο μπρουταλισμός στο παλιό κτίριο του ΟΛΠΑ

Στο παλιό κτίριο Υπηρεσιών Λιμένα, το βλέμμα μετακινείται από τον πρόσθετο διάκοσμο στους ίδιους τους όγκους. Το έργο του Αλέξη Συριόπουλου προέκυψε από πρώτο βραβείο πανελλήνιου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού και εγκαινιάστηκε το 1971. Το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών το εντάσσει στον ελληνικό μοντερνισμό και στο ρεύμα του μπρουταλισμού.

Παρατήρησε το εμφανές σκυρόδεμα, τις βαθιές υποχωρήσεις και τις σκιές που σχηματίζονται ανάμεσα στις προεξοχές. Η αρχιτεκτονική έκφραση προκύπτει από τον τρόπο που οργανώνονται οι λειτουργίες και οι χώροι. Το υλικό συμμετέχει άμεσα στη μορφή του κτιρίου.

Διαβάστε επίσης: Πάτρα: Τα δύο σενάρια για το Παλαιό Κτίριο Λιμένα – Γιατί είναι η απόφαση της κατεδάφισης για την ανάπλαση

Το να μένει ακάλυπτο το μπετόν δεν αρκεί για να ονομάσουμε κάθε κατασκευή μπρουταλιστική. Στον ΟΛΠΑ, η σύνθεση των όγκων, οι ημιυπαίθριοι χώροι και η σχέση φωτός και σκιάς δίνουν περιεχόμενο στον χαρακτηρισμό. Εδώ χρειάζεται να κάνουμε λίγα βήματα πίσω και να παρακολουθήσουμε πώς συνδέονται τα επιμέρους τμήματα σε ένα σύνολο.

Το παλιό κτίριο Υπηρεσιών Λιμένα Πατρών, έργο του Αλέξη Συριόπουλου

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News