Τσίλλερ: Ο κλειστός Απόλλων της Πάτρας και τα ίχνη του στην Αχαΐα
Σαν σήμερα, στις 22 Ιουνίου 1837, γεννήθηκε ο Ερνέστος Τσίλλερ, ο αρχιτέκτονας που σφράγισε τη νεοκλασική εικόνα της νεότερης Ελλάδας. Στην Αχαΐα, η διαδρομή του περνά από τον Απόλλωνα της Πάτρας, που σήμερα παραμένει κλειστός λόγω εργασιών, μέχρι τη Φανερωμένη του Αιγίου και τα κτίρια που θυμίζουν την αστική φιλοδοξία μιας άλλης εποχής.
Ο Απόλλων της Πάτρας στέκει στην πλατεία Γεωργίου σαν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημεία της πόλης, αλλά σήμερα απουσιάζει από την πολιτιστική της ζωή. Το ιστορικό θέατρο, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ, παραμένει κλειστό λόγω εργασιών, την ώρα που η επέτειος γέννησης του αρχιτέκτονα δίνει αφορμή να ξαναδούμε όχι μόνο το εμβληματικό κτίριο της Πάτρας, αλλά και το ευρύτερο αποτύπωμά του στην Αχαΐα.
Ο Ερνέστος Τσίλλερ γεννήθηκε στις 22 Ιουνίου 1837 στη Σαξονία και ήρθε στην Ελλάδα νέος, για να εργαστεί αρχικά δίπλα στον Θεόφιλο Χάνσεν. Σταδιακά, το όνομά του συνδέθηκε με εκατοντάδες δημόσια και ιδιωτικά κτίρια, σε μια χώρα που προσπαθούσε να αποκτήσει μορφή, ρυθμό και αστική ταυτότητα. Η Αθήνα κράτησε τα πιο γνωστά έργα του, όμως η υπογραφή και η επιρροή του πέρασαν και από τη Δυτική Ελλάδα.
Στην Πάτρα, ο Τσίλλερ συναντά μια πόλη που τον 19ο αιώνα μεγαλώνει, εμπορεύεται, πλουτίζει και θέλει να δείξει τη δύναμή της. Το Δημοτικό Θέατρο Απόλλων, στην καρδιά της πλατείας Γεωργίου, είναι το πιο εμβληματικό αποτύπωμα αυτής της εποχής.
Διαβάστε επίσης: Ένας ακόμα θρύλος στο Δημοτικό Θέατρο «Απόλλων»: Το μυστήριο με το δαχτυλίδι και τον αυτόχειρα
Το θέατρο που έγινε πρόσωπο της Πάτρας
Το Δημοτικό Θέατρο Απόλλων θεμελιώθηκε το 1871 και ολοκληρώθηκε το 1872, σε σχέδια του Ερνέστου Τσίλλερ. Η πρώτη παράσταση που ανέβηκε στη σκηνή του ήταν το έργο του Τζουζέπε Βέρντι Un ballo in Maschera, στις 10 Οκτωβρίου 1872, από ιταλικό θίασο.
Από τότε, το θέατρο πέρασε στη μνήμη της πόλης ως χώρος παραστάσεων, τελετών, συναντήσεων και δημόσιας ζωής. Οι Πατρινοί το έμαθαν σαν φυσικό κομμάτι της πλατείας. Σαν φόντο σε βόλτες, ραντεβού, πολιτικές συγκεντρώσεις, καρναβαλικές στιγμές, βραδινές εξόδους. Ένα κτίριο τόσο οικείο, που πολλές φορές η καθημερινότητα το κάνει να μοιάζει αυτονόητο.
Κι όμως, ο Απόλλων δεν υπήρξε ποτέ απλώς ένα ωραίο κτίριο στο κέντρο. Η αρχιτεκτονική του, η θέση του και η ιστορία του συμπυκνώνουν την εικόνα μιας Πάτρας που είχε αυτοπεποίθηση και ήθελε να σταθεί ως μεγάλη αστική πόλη. Δεν είναι τυχαίο ότι συχνά περιγράφεται ως μικρογραφία της Σκάλας του Μιλάνου, ενώ ανήκει στα παλαιότερα σωζόμενα κλειστά θέατρα των νεότερων χρόνων στην Ελλάδα.
Διαβάστε επίσης: Πάτρα: «Ξεμπλοκάρει» η αποκατάσταση του «Απόλλωνα» – Ανοίγει ο δρόμος για τη δημοπράτηση του Δημοτικού Θεάτρου
Σήμερα, αυτή η ιστορία βρίσκεται σε αναμονή. Ο Απόλλων παραμένει εκτός λειτουργίας λόγω των εργασιών αποκατάστασης και επανάχρησης, με την πόλη να στερείται την ιστορική του σκηνή. Η εικόνα του κλειστού θεάτρου στην πλατεία Γεωργίου δίνει στην επέτειο του Τσίλλερ έναν πιο σημερινό τόνο. Η μνήμη υπάρχει. Το κτίριο υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η ζωντανή του λειτουργία.
Η επιστροφή που περιμένει η πόλη
Η αποκατάσταση του Απόλλωνα αφορά ένα δύσκολο και απαιτητικό έργο. Δεν μιλάμε για μια απλή επισκευή, αλλά για παρεμβάσεις που πρέπει να συνδυάσουν τη συντήρηση του μνημείου με τις ανάγκες ενός σύγχρονου θεάτρου.
Οι εργασίες συνδέονται με τη συντήρηση του διακόσμου, την προστασία του κτιρίου, τον εκσυγχρονισμό συστημάτων και υποδομών, καθώς και τη λειτουργική επανάχρησή του ως ενεργής θεατρικής σκηνής της πόλης. Το λεπτό σημείο είναι γνωστό: ο Απόλλων πρέπει να επιστρέψει ασφαλής και σύγχρονος, χωρίς να χάσει τη φυσιογνωμία που τον έκανε σύμβολο.
Για την Πάτρα, η απουσία του είναι αισθητή. Το ΔΗΠΕΘΕ έχει μάθει να ζει χωρίς την ιστορική του σκηνή, το κοινό έχει μετακινηθεί σε άλλους χώρους, η πλατεία Γεωργίου κρατά ένα κτίριο που κοιτάζει την πόλη χωρίς να μπορεί ακόμη να την υποδεχθεί. Αυτή η συνθήκη κάνει τον Τσίλλερ ξανά επίκαιρο, με έναν τρόπο που ξεπερνά την απλή ιστορική αναφορά.
Ο Απόλλων δεν χρειάζεται μόνο να σωθεί ως μνημείο. Χρειάζεται να ξανακουστεί μέσα του βήμα, φωνή, μουσική, χειροκρότημα. Ένα θέατρο που μένει κλειστό για καιρό αρχίζει να λείπει όχι μόνο από τους ανθρώπους του πολιτισμού, αλλά από την ίδια την εικόνα της πόλης.
Πέρα από τον Απόλλωνα
Ο Τσίλλερ, βέβαια, δεν άφησε στην Πάτρα μόνο τον Απόλλωνα. Η νεοκλασική Πάτρα της οικονομικής άνθησης κράτησε αρκετά σημάδια από τη δική του αρχιτεκτονική γλώσσα ή από την επιρροή της.
Στην πλατεία Γεωργίου και γύρω από αυτήν αναφέρονται, μεταξύ άλλων, η Οικία Θωμόπουλου, σημερινό κτίριο της Εθνικής Τράπεζας, και η Οικία Παπαγιάννη, όπου στεγάζεται ο Σύλλογος «Ερμής». Στην ίδια διαδρομή εντάσσονται η Οικία Μπογδάνου, στην οδό Ρήγα Φεραίου και Αράτου, η Οικία Περιβολαρόπουλου, στη συμβολή Μαιζώνος και Αγίου Νικολάου, αλλά και στοιχεία που συνδέονται με τον Ιερό Ναό Ευαγγελιστρίας.
Κάποια από αυτά τα κτίρια παραμένουν παρόντα στην καθημερινότητα της Πάτρας, με διαφορετικές χρήσεις και διαφορετικό βάρος. Άλλα έχουν χαθεί ή έχουν αλλάξει τόσο, ώστε χρειάζεται πια κάποιος να σταθεί και να τα ξαναδεί. Αυτή είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της υπόθεσης. Η πόλη δεν κρατά τον Τσίλλερ μόνο σε ένα μνημείο. Τον κρατά σε προσόψεις, σε γωνίες, σε ίχνη μιας αστικής Πάτρας που συχνά περνά μπροστά από τα μάτια μας χωρίς να τη διαβάζουμε.
Η Φανερωμένη του Αιγίου
Το αποτύπωμα του Τσίλλερ στην Αχαΐα συνεχίζεται και στο Αίγιο. Η Παναγία Φανερωμένη αποτελεί ένα από τα σημαντικά σημεία αυτής της διαδρομής, με σχέδια του αρχιτέκτονα που συνδέουν τον ναό με την ιστορία της πόλης.
Η Φανερωμένη κουβαλά τη μνήμη μιας περιόδου κατά την οποία το Αίγιο είχε έντονη οικονομική και κοινωνική κίνηση, με τη σταφίδα να διαμορφώνει πλούτο, επαφές και αστική αυτοπεποίθηση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ένας ναός με τη σφραγίδα του Τσίλλερ αποκτά σημασία που ξεπερνά την αρχιτεκτονική του αξία. Λειτουργεί ως σημάδι μιας πόλης που ήθελε να δείξει ποια είναι και πού ανήκει.
Η παρουσία του Τσίλλερ στην Αχαΐα, από την Πάτρα έως το Αίγιο, δείχνει ότι η αρχιτεκτονική του δεν αφορά μόνο τα μεγάλα αθηναϊκά μέγαρα ή τα κτίρια που συναντά κανείς στα εγχειρίδια. Πέρασε και από πόλεις της περιφέρειας που διεκδικούσαν τη δική τους θέση στον χάρτη της νεότερης Ελλάδας.
Τα κτίρια που ζητούν ξανά ζωή
Σήμερα, η επέτειος γέννησης του Τσίλλερ βρίσκει την Αχαΐα με αρκετά από τα ίχνη του ακόμη ορατά. Το πιο δυνατό από αυτά, ο Απόλλων της Πάτρας, βρίσκεται σε μια κρίσιμη αναμονή. Δεν αρκεί να τον δείχνουμε ως στολίδι της πλατείας Γεωργίου. Η αξία του θα φανεί όταν ξαναγίνει θέατρο με κοινό, παραστάσεις και καθημερινή σχέση με την πόλη.
Για την Πάτρα, ο Τσίλλερ δεν είναι μόνο ένα όνομα στην ιστορία της αρχιτεκτονικής. Είναι ο Απόλλων στην πλατεία Γεωργίου, ένα κτίριο που οι Πατρινοί έμαθαν να θεωρούν αυτονόητο μέχρι που έκλεισε. Είναι και τα υπόλοιπα νεοκλασικά ίχνη που θυμίζουν μια πόλη πιο φιλόδοξη, πιο εξωστρεφή, πιο πρόθυμη να επενδύσει στην εικόνα της.
Η επιστροφή του Απόλλωνα δεν θα αφορά μόνο την αποκατάσταση ενός μνημείου. Θα αφορά και το αν η πόλη μπορεί να ξαναδώσει ζωή σε ένα από τα πιο δυνατά της σύμβολα. Γιατί τα κτίρια του Τσίλλερ άντεξαν στον χρόνο, αλλά η πραγματική δοκιμασία τους είναι πάντα η ίδια: να μη μείνουν απλώς ωραίες προσόψεις, αλλά να συνεχίσουν να κατοικούνται από τη ζωή της πόλης.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
