Απόλλων: Η Πάτρα μετρά χρόνια μακριά από το θέατρό της
Η επαναλειτουργία εκτιμάται μετά το καλοκαίρι του 2030, στην καλύτερη περίπτωση. Οι τελευταίες παραστάσεις του 2023, η εποχή της όπερας, τα μπουρμπούλια και το ξεκίνημα του ΔΗΠΕΘΕ στη διαδρομή ενός θεάτρου που συνδέθηκε με γενιές Πατρινών
Ένα παιδί που ήταν έξι ετών όταν έκλεισε ο Απόλλων, το 2023, μπορεί να τελειώσει ολόκληρο το δημοτικό χωρίς να παρακολουθήσει παράσταση στη σκηνή του. Αν επιβεβαιωθεί το ευνοϊκότερο σενάριο για επαναλειτουργία μετά το καλοκαίρι του 2030, θα έχει φτάσει στο γυμνάσιο. Η αναμονή θα έχει διαρκέσει περίπου επτά χρόνια.
Ο διαγωνισμός για την αποκατάσταση του Δημοτικού Θεάτρου δημοσιεύθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2026, τρία χρόνια μετά τη διακοπή της λειτουργίας του. Η σκηνή της πλατείας Γεωργίου δεν έχει ακόμη ημερομηνία επιστροφής. Οι 36 μήνες των εργασιών θα αρχίσουν να μετρούν από την υπογραφή της σύμβασης.
Όταν εγκαταστάθηκε το ΔΗΠΕΘΕ, ο Απόλλων είχε ήδη περισσότερο από έναν αιώνα ιστορίας. Η Πάτρα είχε παρακολουθήσει εκεί ιταλική όπερα και κινηματογράφο, ενώ στα μπουρμπούλια οι γυναίκες με το μαύρο ντόμινο διάλεγαν καβαλιέρο. Τον Ιούνιο του 2023, ανάμεσα στους τελευταίους που ανέβηκαν στη σκηνή ήταν οι ερασιτέχνες των ΚΑΠΗ της πόλης.
Διαβάστε επίσης: Ιδού τι θα αλλάξει στο «Απόλλων»: 20,8 εκατ. ευρώ για την αναγέννηση του ιστορικού μνημείου της Πάτρας
Οι παραστάσεις έφτασαν μέχρι τον Ιούνιο του 2023
Στις 17 και 18 Ιουνίου, η θεατρική ομάδα των ΚΑΠΗ παρουσίασε τους «Αειθαλείς έρωτες» του Λάζαρου Μαυρομμάτη, σε σκηνοθεσία Δέσποινας Στάμου, μπροστά σε μια κατάμεστη αίθουσα. Ήταν μια ιστορία για τον έρωτα στην τρίτη ηλικία, γραμμένη από έναν άνθρωπο που ανήκε και ο ίδιος σε αυτήν. Οι δύο βραδιές συγκαταλέγονται στις τελευταίες επιβεβαιωμένες παραστάσεις του Απόλλωνα πριν από τη μακρά διακοπή.
Την ίδια χρονιά είχαν προηγηθεί παραγωγές του ΔΗΠΕΘΕ και φιλοξενούμενες παραστάσεις. Τον Ιανουάριο ολοκληρώθηκε ο χειμερινός κύκλος της «Προδοσίας» του Χάρολντ Πίντερ, που είχε κάνει πρεμιέρα στις 2 Δεκεμβρίου 2022 και έφτασε έως τις 15 Ιανουαρίου 2023. Τη σκηνοθεσία υπέγραφε ο Γιώργος Ζαμπουλάκης και έπαιζαν η Aurora Marion, ο Μάνος Βαβαδάκης, ο Παναγιώτης Γαβρέλας και ο Μάριος Μάνθος. Στις 8 Ιανουαρίου ολοκληρώνονταν, σύμφωνα με την ανακοίνωση εκείνων των ημερών, οι εορταστικές παραστάσεις του «Μότσαρτ», σε σκηνοθεσία και χορογραφία Λουκά Θάνου.
Το ανοιξιάτικο πρόγραμμα δείχνει ότι η δραστηριότητα συνεχίστηκε και μετά τον Ιανουάριο. Για τις 29 Απριλίου είχε προγραμματιστεί η πρεμιέρα της παραγωγής του Άρματος Θέσπιδος «Του Κουτρούλη ο γάμος», του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή, σε σκηνοθεσία Χρήστου Στρέπκου. Περιλάμβανε επίσης το «Αυτός, ο Άλλος και το Παντελόνι του», με τους Χρήστο Χατζηπαναγιώτη και Μάνο Καρατζογιάννη, ενώ στις 27 Μαΐου είχε ανακοινωθεί «Ο μύθος του λευκού φιδιού», σε συνεργασία με τη Sino-Hellenic Performing Arts Alliance.
Για τις 10 και 11 Ιουνίου είχε ανακοινωθεί η «Ολεάννα» του Ντέιβιντ Μάμετ, με τον Φίλιππο Σοφιανό, που υπέγραφε και τη σκηνοθεσία, και τη Δένια Μιμερίνη. Μία εβδομάδα μετά ήρθαν οι δύο βραδιές των ΚΑΠΗ.
Η σαφής εντολή για τη διακοπή χρήσης του ήρθε τον Σεπτέμβριο. Σε ανακοίνωσή του, το ΔΗΠΕΘΕ γνωστοποίησε επιστολή του Υπουργείου Πολιτισμού με ημερομηνία 12 Σεπτεμβρίου 2023, η οποία προέβλεπε συμπληρωματικές ερευνητικές εργασίες από τις 14 του μήνα. Το Υπουργείο ζητούσε να μη σχεδιαστεί καμία χρήση του θεάτρου μέχρι να ολοκληρωθεί η αποκατάσταση, καθώς ο χώρος είχε καταστεί «μη λειτουργικός», με επικίνδυνα σημεία για την υποδοχή κοινού.
Η μελέτη είχε τότε ως προθεσμία ολοκλήρωσης την 31η Οκτωβρίου 2023. Στην ίδια ανακοίνωση, το ΔΗΠΕΘΕ εξέφραζε την προσδοκία ότι οι εργασίες θα προχωρούσαν γρήγορα. Η δημοσίευση του διαγωνισμού για την κύρια αποκατάσταση ήρθε τελικά τρία χρόνια αργότερα.
Σήμερα ο προϋπολογισμός δημοπράτησης ανέρχεται σε 20.839.903 ευρώ, με ΦΠΑ, και η προθεσμία εκτέλεσης είναι 36 μήνες από την υπογραφή της σύμβασης. Αυτή η τριετία αρχίζει με την υπογραφή, επομένως η πορεία του διαγωνισμού θα καθορίσει και την αφετηρία των εργασιών. Εφόσον η σύμβαση υπογραφεί πριν από το καλοκαίρι του 2027 και το έργο εξελιχθεί χωρίς παρατάσεις, η ολοκλήρωση τοποθετείται περίπου στο καλοκαίρι του 2030. Η εκτίμηση για επιστροφή των παραστάσεων μετά το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς παραμένει ένα ευνοϊκό σενάριο, όχι ανακοινωμένη ημερομηνία εγκαινίων.
Η Αλέκα Κατσέλη μπροστά από το Δημοτικό Θέατρο Απόλλων, με αφορμή την παράσταση της κωμωδίας Ταρτούφος του Μολιέρου (Μάρτιος, 1968)
Η πόλη της σταφίδας ήθελε τη δική της όπερα
Ο Απόλλων είχε ήδη διανύσει περισσότερο από έναν αιώνα ζωής όταν ήρθε το ΔΗΠΕΘΕ. Θεμελιώθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 1871, σε σχέδια Ερνέστου Τσίλλερ, σε μια Πάτρα που αντλούσε πλούτο από το εμπόριο της σταφίδας και διατηρούσε στενές σχέσεις με την Ευρώπη. Η ανέγερσή του κόστισε 148.542 δραχμές, με τον Δήμο να συμμετέχει περίπου κατά το ένα τρίτο. Η επιθυμία για ένα λυρικό θέατρο είχε μετατραπεί σε συλλογικό εγχείρημα της αστικής κοινωνίας της πόλης.
Στις 10 Οκτωβρίου 1872, ένας ιταλικός θίασος παρουσίασε τον «Χορό των μεταμφιεσμένων» του Βέρντι. Η όπερα έγινε για δεκαετίες σταθερή συνήθεια της Πάτρας.
Στη σκηνή έφταναν ιταλικοί θίασοι με Βέρντι, Ντονιτσέτι και Μπιζέ, αλλά και ελληνικά σχήματα με έργα του Παύλου Καρρέρ, όπως η «Δέσπω» και ο «Μπότσαρης». Χώρο βρήκε και η οπερέτα. Η σταφιδική κρίση επηρέασε αργότερα αυτή τη ζωή και στις αρχές του 20ού αιώνα οι ελληνικοί δραματικοί θίασοι απέκτησαν μεγαλύτερη παρουσία στο πρόγραμμα.
Το 1907 ο θίασος της Μαρίκας Κοτοπούλη παρουσίαζε την κωμωδία «Έξω φρενών». Στα μεταπολεμικά τεκμήρια συναντά κανείς τον θίασο του Αδαμάντιου Λεμού για την «Απαγωγή της Σμαράγδως» το 1950 και την επίσκεψη της Εθνικής Λυρικής Σκηνής το 1957. Τον Μάρτιο του 1968 η Αλέκα Κατσέλη φωτογραφιζόταν μπροστά στο θέατρο με αφορμή τον «Ταρτούφο» του Εθνικού. Το αρχείο του Εθνικού καταγράφει την παραγωγή, σε σκηνοθεσία Σωκράτη Καραντινού, στην Πάτρα από τις 8 έως τις 10 Μαρτίου.
Ανάμεσα στις παραστάσεις, η αίθουσα είχε γνωρίσει και το πανί του κινηματογράφου. Στην καταγραφή του Γιάννη Μουγγολιά για τους κινηματογράφους της Πάτρας, το Δημοτικό Θέατρο εμφανίζεται ως στέγη περιοδεύοντος κινηματογράφου τον Μάιο του 1899 και ξανά κινηματογραφικού θεάματος τον Φεβρουάριο του 1907, ενώ ο Απόλλων φιλοξενούσε και δημόσιους εορτασμούς.
Το ίδιο το θέατρο είχε ήδη περάσει από μεγάλες επεμβάσεις. Το 1899 η εισαγωγή του ηλεκτρισμού συνοδεύτηκε από αλλαγές στη σκηνή και την πλατεία. Στην ανακαίνιση του 1969–1972, αφού είχε αποτραπεί ακόμη και η κατεδάφισή του, ο ζωγράφος Θανάσης Στεφόπουλος αποκάλυψε παλαιότερα χρώματα του εσωτερικού διακόσμου, κρυμμένα κάτω από διαδοχικές επεμβάσεις. Η σημερινή αποκατάσταση προστίθεται σε μια μακρά ιστορία επισκευών και αλλαγών χρήσης.
Φωτογραφία από τους Αειθαλείς έρωτες στην απολογιστική ανακοίνωση του Δήμου. Προτεινόμενη λεζάντα: Οι Αειθαλείς έρωτες της θεατρικής ομάδας των ΚΑΠΗ παρουσιάστηκαν στον Απόλλωνα στις 17 και 18 Ιουνίου 2023
Όταν οι γυναίκες με το ντόμινο διάλεγαν καβαλιέρο
Στα μπουρμπούλια οι κανόνες της συνάντησης άλλαζαν. Οι γυναίκες έμπαιναν με μαύρο ντόμινο και μάσκα, χωρίς συνοδό και χωρίς εισιτήριο, και επέλεγαν οι ίδιες με ποιον θα χορέψουν. Οι άνδρες προσέρχονταν χωρίς μεταμφίεση. Σε μια εποχή αυστηρής επιτήρησης των σχέσεων ανάμεσα στα δύο φύλα, η ανωνυμία έδινε στις γυναίκες μια ελευθερία που έξω από την αίθουσα ήταν πολύ πιο περιορισμένη.
Η ακριβής αρχή του εθίμου δεν έχει τεκμηριωθεί οριστικά. Η επίσημη ιστοσελίδα του Πατρινού Καρναβαλιού το συνδέει με τα πρώτα χρόνια μετά την κατασκευή του Απόλλωνα. Στον Μεσοπόλεμο ο θεατρώνης Ανδρέας Λοβέρδος έδωσε στους χορούς το όνομα «μπουρμπούλια», παραπέμποντας στον γρήγορο μεζέ που δεν απαιτούσε ιδιαίτερη προετοιμασία. Ο αυθόρμητος χαρακτήρας της συνάντησης πέρασε και στην ονομασία της.
Από το 1925 έως το 2008 οι καρναβαλικοί χοροί αποτελούσαν μέρος της ζωής του Απόλλωνα. Η πλατεία και τα θεωρεία συνδέθηκαν με γνωριμίες, χορό και την ελευθερία της μεταμφίεσης. Το 2008 η χρήση αυτή σταμάτησε για την προστασία του κτιρίου.
Ο Απόλλωνας αποτέλεσε το… ορίτζιναλ σπίτι των Μπουρμπουλιών
Η Λυμπεροπούλου και ο Αρδίττης στο ξεκίνημα του ΔΗΠΕΘΕ
Το 1988, στον Απόλλωνα άρχισε να δημιουργείται μια νέα σχέση με το κοινό. Η Μάγια Λυμπεροπούλου και ο Βίκτωρ Αρδίττης ανέλαβαν την καλλιτεχνική διεύθυνση του Δημοτικού Θεάτρου Πάτρας. Ήταν το ξεκίνημα της προσπάθειας που θα εξελισσόταν σε ΔΗΠΕΘΕ. Η επίσημη ίδρυσή του με προγραμματική σύμβαση Υπουργείου Πολιτισμού και Δήμου έγινε το 1989, αφού είχε προηγηθεί η συνεργασία του Δήμου με τη μη κερδοσκοπική «Εταιρία για τη Δημιουργία Θεάτρου στην Πάτρα».
Στην υποστήριξη εκείνης της πρωτοβουλίας συνέβαλε και ο τότε αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ορέστης Σκαλτσάς. Στο κείμενό του για τον Σκαλτσά, ο Βαγγέλης Πολίτης Στεργίου συνδέει τη δημιουργία του θεάτρου με την πρόταση της Λυμπεροπούλου και του Αρδίττη και τη συμβολή του αντιδημάρχου στην υλοποίησή της.
Το πρώτο καλοκαίρι είχε ήδη δώσει το στίγμα της προσπάθειας. Το 1988 παρουσιάστηκε η «Μαρκησία ντε Σαντ» του Γιούκιο Μισίμα, σε μετάφραση και σκηνοθεσία Λυμπεροπούλου, ως θεατρικό αναλόγιο στο Κάστρο, σε συνεργασία με το Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας. Στην ομάδα βρίσκονταν η Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου, η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, η Βαρβάρα Μαυρομάτη, η Όλια Λαζαρίδου και η ίδια η Λυμπεροπούλου.
Στο ίδιο πρώτο καλοκαίρι συναντά κανείς το «Μπλε βαθύ σχεδόν μαύρο» του Θανάση Βαλτινού, με την Κάτια Γέρου, την Καραμπέτη, τη Λαζαρίδου και τη Μαυρομάτη ανάμεσα στις ερμηνεύτριες. Στον «Πρωτέα» του Πολ Κλοντέλ, ο Αρδίττης συνεργαζόταν με τον Θάνο Μικρούτσικο στη μουσική και τον Κωστή Σκαλιόρα στη μετάφραση. Στην «Οδυσσέως σχεδία», ο Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης και η Λυμπεροπούλου μοιράζονταν την αφήγηση. Όλες αυτές οι πρώτες δουλειές παρουσιάστηκαν στο Κάστρο, διαμορφώνοντας τη φυσιογνωμία της ομάδας που θα έδινε στη συνέχεια τις παραστάσεις της στον Απόλλωνα.
Στις 14 Οκτωβρίου 1988 ήρθαν οι «Μικροαστοί» του Μαξίμ Γκόρκι, σε σκηνοθεσία Λυμπεροπούλου, με μουσική Ελένης Καραΐνδρου και σκηνικά και κοστούμια Δαμιανού Ζαρίφη. Στη διανομή συναντούσε κανείς την Όλια Λαζαρίδου, την Αλεξάνδρα Παντελάκη, τη Μαρία Κατσανδρή και τον Άρη Λεμπεσόπουλο. Τον Δεκέμβριο ακολούθησε ο «Γυάλινος κόσμος» του Τενεσί Ουίλιαμς, σε σκηνοθεσία Αρδίττη, με τη Λυμπεροπούλου ως Αμάντα και τον Λεμπεσόπουλο ως Τομ.
Σε κείμενο του αρχείου εκείνης της περιόδου, η Λυμπεροπούλου σχολίαζε την ανταπόκριση στους «Μικροαστούς» και σημείωνε ότι «τα δυο τρίτα του κοινού είναι νέοι».
Το 1989 παρουσιάστηκε το «Αγάπης αγώνας άγονος» του Σαίξπηρ, με τη Λυμπεροπούλου στη μετάφραση και τη σκηνοθεσία, την Καραΐνδρου στη μουσική και τον Ζαρίφη στα σκηνικά και τα κοστούμια. Το 1990, στην «Τριλογία του παραθερισμού» του Γκολντόνι, επίσης σε σκηνοθεσία της, συμμετείχαν ο Λεωνίδας Κακούρης, ο Θοδωρής Γκόνης, η Βαρβάρα Μαυρομάτη, η Αλεξάνδρα Παντελάκη και η Χριστίνα Αλεξανιάν. Γύρω από τις παραγωγές αναπτύσσονταν αναλόγια και παράλληλες δράσεις, με τη λογοτεχνία και τη μουσική να αποτελούν μέρος της θεατρικής δουλειάς.
Τον Μάιο του 1989, η ίδια η Λυμπεροπούλου έθετε σε κείμενό της το ερώτημα «η αντίσταση ή η παράδοση στην ευκολία;».
Φωτογραφία των Μικροαστών του 1988 από το αρχείο του ΔΗΠΕΘΕ
Οι παραστάσεις που έφεραν την πόλη στο θέατρο
Το 2002, η Λυμπεροπούλου βρισκόταν στη σκηνή του Απόλλωνα μαζί με τον Μηνά Χατζησάββα στον «Φάουστ» του Θέμη Μουμουλίδη. Η παράσταση συνέθετε κείμενα διαφορετικών συγγραφέων γύρω από τον ίδιο μύθο, με σκηνικά και κοστούμια Γιώργου Πάτσα.
Τον Δεκέμβριο του 2005, ο Μουμουλίδης παρουσίασε την «Όπερα της πεντάρας» των Μπρεχτ και Βάιλ, με τον Πάτσα στον σκηνικό και ενδυματολογικό σχεδιασμό και τον Φωκά Ευαγγελινό στη χορογραφία.
Οι «Μικροαστοί» επέστρεψαν το 2016, αυτή τη φορά με σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή τον Κώστα Καζάκο. Το ίδιο έργο συνέδεε δύο διαφορετικές περιόδους του ΔΗΠΕΘΕ, με απόσταση 28 χρόνων. Στον επίσημο απολογισμό της θητείας Καζάκου, για το 2015–2017, καταγράφονται 5.000 θεατές σε 38 παραστάσεις των «Μικροαστών» και 11.000 θεατές σε 70 παραστάσεις της «Ζωής του Γαλιλαίου», στην οποία επίσης σκηνοθετούσε και πρωταγωνιστούσε.
Στις 10 Οκτωβρίου 2022, η Εθνική Λυρική Σκηνή και το ΔΗΠΕΘΕ γιόρτασαν τα 150 χρόνια του θεάτρου με ένα gala όπερας. Στη σκηνή βρέθηκαν η Βασιλική Καραγιάννη, ο Γιάννης Χριστόπουλος και ο Τάσος Αποστόλου, με τη Σοφία Ταμβακοπούλου στο πιάνο. Η επέτειος επανέφερε τη λυρική αφετηρία του Απόλλωνα, λίγους μήνες πριν από την τελευταία χρονιά που θα υποδεχόταν παραστάσεις.
Η Πάτρα έβλεπε και τον εαυτό της στη σκηνή
Ο Απόλλων φιλοξενούσε και δουλειές που αντλούσαν το υλικό τους από την ίδια την πόλη. Το 2013, το «Πάτρα–Μπάρι, φορτηγατζής για παράδειγμα» βασίστηκε σε ερευνητική δουλειά πάνω στις εμπειρίες οδηγών φορτηγών που διέσχιζαν την Ευρώπη. Οι προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων της δουλειάς έγιναν θεατρικό υλικό, σε μια παράσταση που έφερνε στο προσκήνιο μια καθημερινότητα συνδεδεμένη με την Πάτρα.
Την περίοδο 2018–2019, η «Τρισεύγενη», το μοναδικό θεατρικό έργο του Κωστή Παλαμά, παρουσιάστηκε σε σκηνοθεσία Κώστα Τσιάνου και με μουσική Σταμάτη Κραουνάκη. Η παραγωγή έφερνε τον Παλαμά στη σκηνή της γενέτειράς του.
Τον Απρίλιο του 2019, στα «Πριμαρόλια» της Αθηνάς Κακούρη, σε σκηνοθεσία Φάνη Δίπλα και δραματουργία Έλενας Αλεξανδράκη, η σύνδεση γινόταν ακόμη πιο άμεση. Η σταφίδα, το εμπόριο, η μεγαλοαστική κοινωνία και η φτώχεια της Πάτρας περνούσαν στη σκηνή ενός θεάτρου που είχε γεννηθεί μέσα στον κόσμο του σταφιδικού πλούτου. Ο ίδιος ο Απόλλων και οι παραστάσεις όπερας ανήκαν στο υλικό της ιστορίας που αφηγούνταν η παραγωγή.
Οι μαθητές που γνώρισαν τον Απόλλωνα
Στην περίοδο της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του Νίκου Αρμάου, ο «Οδυσσεβάχ» της Ξένιας Καλογεροπούλου έκανε πρεμιέρα στις 17 Δεκεμβρίου 1994, σε σκηνοθεσία Περικλή Βασιλόπουλου, με μουσική Φωτεινής Μπαξεβάνη που παιζόταν ζωντανά στη σκηνή. Το ίδιο έργο επέστρεψε πολλά χρόνια αργότερα. Στον απολογισμό του 2015–2017 καταγράφονται περίπου 13.000 θεατές σε 128 παραστάσεις του, ενώ τη «Μόμο», σε διασκευή και σκηνοθεσία Ρουμπίνης Μοσχοχωρίτη, παρακολούθησαν περίπου 12.000 μαθητές σε 96 παραστάσεις.
Οι μικροί θεατές του 1994 είναι σήμερα ενήλικοι. Στο μεταξύ, νέα παιδιά γνώρισαν την ίδια αίθουσα από τις σχολικές παραστάσεις. Αυτή η συνέχεια έχει διακοπεί από το 2023.
Οι προβλεπόμενες παρεμβάσεις αποκατάστασης αφορούν την ασφάλεια του κτιρίου και τη δυνατότητά του να υπηρετεί ξανά αυτή τη χρήση. Περιλαμβάνουν ενίσχυση του φέροντος οργανισμού, σύγχρονες θεατρικές υποδομές, προσβασιμότητα και συντήρηση του διακόσμου. Ο σχεδιασμός προβλέπει επίσης την επιστροφή του χώρου της ορχήστρας και τη λειτουργική σύνδεση με το Μέγαρο Λόγου και Τέχνης.
Η Πάτρα συνεχίζει να βλέπει θέατρο σε άλλες σκηνές. Όταν ανοίξουν ξανά οι πόρτες του Απόλλωνα, δίπλα σε όσους θα επιστρέψουν θα καθίσουν και θεατές που δεν τον έχουν γνωρίσει ποτέ σε λειτουργία. Η πρώτη τους παράσταση εκεί περιμένει ακόμη ημερομηνία.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
