Ασυμβίβαστο υπουργού – βουλευτή: Τι ισχύει σε Κύπρο και Ευρώπη μετά την πρόταση Μητσοτάκη
Νέο κύκλο συζήτησης άνοιξε η πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη για ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή μετά τις εκλογές του 2027, επαναφέροντας στο προσκήνιο ένα θεσμικό μοντέλο που εφαρμόζεται ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Από την Κύπρο και τη Γαλλία έως την Ολλανδία και τη Νορβηγία, η σχέση ανάμεσα στην εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία ρυθμίζεται με διαφορετικούς τρόπους, ενώ σε άλλες χώρες, όπως η Βρετανία και η Γερμανία, οι δύο ιδιότητες μπορούν να συνυπάρχουν.
Η πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη να ανοίξει, μετά τις εκλογές του 2027, η συζήτηση για ασυμβίβαστο ανάμεσα στην ιδιότητα του υπουργού και του βουλευτή έφερε ξανά στην πρώτη γραμμή ένα παλιό θεσμικό ερώτημα: πρέπει τα μέλη της κυβέρνησης να διατηρούν ταυτόχρονα και κοινοβουλευτική έδρα ή να υπάρχει πιο καθαρός διαχωρισμός ανάμεσα στην εκτελεστική και τη νομοθετική λειτουργία; Η τοποθέτηση αυτή συνδέεται με το ευρύτερο πακέτο θεσμικών αλλαγών που έχει ήδη προαναγγείλει ο πρωθυπουργός στο πλαίσιο της συνταγματικής συζήτησης που ανοίγει ενόψει της επόμενης περιόδου.
Το μοντέλο αυτό δεν είναι άγνωστο στην Ευρώπη. Στην Κύπρο, λόγω του προεδρικού συστήματος και του αυστηρότερου διαχωρισμού εξουσιών, οι υπουργοί δεν μπορούν να είναι ταυτόχρονα μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων. Η ίδια η Βουλή της Κύπρου αναφέρει ρητά ότι το αξίωμα του βουλευτή είναι ασυμβίβαστο με εκείνο του υπουργού, ενώ σχετική ευρωπαϊκή κοινοβουλευτική ανάλυση σημειώνει επίσης ότι ο Πρόεδρος και οι υπουργοί δεν μπορούν να είναι μέλη του Κοινοβουλίου.
Αντίστοιχη λογική ισχύει και στη Γαλλία. Το άρθρο 23 του γαλλικού Συντάγματος προβλέπει ότι η συμμετοχή στην κυβέρνηση είναι ασυμβίβαστη με την κατοχή κοινοβουλευτικής έδρας. Αυτό σημαίνει ότι όποιος αναλαμβάνει υπουργός δεν μπορεί να συνεχίσει να ασκεί ταυτόχρονα και βουλευτικά καθήκοντα, ενώ η αντικατάστασή του γίνεται σύμφωνα με τις διαδικασίες που ορίζονται στο θεσμικό πλαίσιο.
Στην Ολλανδία, το άρθρο 57 του Συντάγματος είναι επίσης σαφές: μέλος του Κοινοβουλίου δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα υπουργός ή υφυπουργός. Υπάρχει μόνο μια ειδική εξαίρεση για μεταβατική περίοδο, όταν ένας υπουργός ή υφυπουργός έχει ήδη προσφερθεί να παραιτηθεί και αναμένεται η τελική απόφαση επί της παραίτησής του.
Στο Βέλγιο, το Σύνταγμα προβλέπει ένα διαφορετικό αλλά συγγενές σύστημα. Σύμφωνα με το άρθρο 50, όποιος βουλευτής ή γερουσιαστής διορίζεται υπουργός παύει να συμμετέχει στο Κοινοβούλιο όσο ασκεί τα υπουργικά του καθήκοντα. Αν όμως αποχωρήσει από την κυβέρνηση, ανακτά τη βουλευτική του έδρα, κάτι που επισημαίνεται τόσο στο ίδιο το κείμενο του βελγικού Συντάγματος όσο και στις επεξηγήσεις της βελγικής Γερουσίας.
Η Νορβηγία ακολουθεί επίσης μια λογική σαφούς διαχωρισμού. Το συνταγματικό της πλαίσιο προβλέπει ότι τα μέλη του Συμβουλίου της Επικρατείας, δηλαδή της κυβέρνησης, δεν μπορούν να συμμετέχουν στο κοινοβούλιο ως αντιπρόσωποι όσο διατηρούν υπουργικό χαρτοφυλάκιο, ενώ τη θέση τους καλύπτουν αναπληρωτές.
Στον αντίποδα βρίσκονται χώρες με πιο κλασική κοινοβουλευτική παράδοση, όπου η συμμετοχή στην κυβέρνηση και στο Κοινοβούλιο όχι μόνο επιτρέπεται, αλλά θεωρείται σχεδόν οργανικό χαρακτηριστικό του συστήματος. Στη Βρετανία, οι υπουργοί επιλέγονται από τον πρωθυπουργό ανάμεσα στα μέλη της Βουλής των Κοινοτήτων ή της Βουλής των Λόρδων και λογοδοτούν κοινοβουλευτικά μέσα από αυτή ακριβώς τη διπλή ιδιότητα.
Κάτι ανάλογο ισχύει και στη Γερμανία, όπου οι ομοσπονδιακοί υπουργοί επιτρέπεται να είναι και μέλη της Bundestag, αν και δεν είναι υποχρεωτικό. Το γερμανικό κυβερνητικό σύστημα, δηλαδή, δεν επιβάλλει ασυμβίβαστο ανάμεσα στις δύο ιδιότητες.
Έτσι, η συζήτηση που ανοίγει πλέον και στην Ελλάδα δεν αφορά μια παράδοξη ή άγνωστη ευρωπαϊκή πρακτική, αλλά μια υπαρκτή θεσμική επιλογή με διαφορετικές εκδοχές. Σε ορισμένα κράτη προκρίνεται η καθαρότερη διάκριση ρόλων, ώστε να ενισχύεται η αυτονομία του Κοινοβουλίου και να περιορίζονται οι επικαλύψεις με την κυβέρνηση. Σε άλλα, αντιθέτως, θεωρείται ότι η κοινοβουλευτική δημοκρατία λειτουργεί ακριβώς μέσα από τη στενή σύνδεση κυβέρνησης και κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Το ποιο μοντέλο θα επιλεγεί τελικά στην Ελλάδα είναι ζήτημα που, όπως έχει ήδη προαναγγείλει ο πρωθυπουργός, μετατίθεται για τον δημόσιο διάλογο της επόμενης περιόδου και για την εφαρμογή του μετά το 2027.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
