Μπαμπ Ελ Μαντέμπ: Η «Πύλη των Δακρύων» που μπορεί να στείλει τα πλοία γύρω από την Αφρική

Γιώτα Δημητρίου

Στον παγκόσμιο χάρτη μοιάζει με μία λεπτή θαλάσσια λωρίδα. Στην πραγματικότητα, το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα γεωπολιτικά και οικονομικά περάσματα του πλανήτη.

Το στενό βρίσκεται ανάμεσα στην Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής, συνδέοντας την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό. Από τη λειτουργία του εξαρτάται η συντομότερη θαλάσσια διαδρομή που ενώνει την Ασία και τη Μέση Ανατολή με τη Μεσόγειο και την Ευρώπη μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό

Όταν το πέρασμα γίνεται επικίνδυνο, τα πλοία έχουν μία βασική εναλλακτική: να παρακάμψουν την Ερυθρά Θάλασσα και να κινηθούν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, στο νότιο άκρο της Αφρικής. Η διαδρομή γίνεται πολύ μεγαλύτερη, αυξάνοντας τον χρόνο του ταξιδιού, την κατανάλωση καυσίμων, τα ασφάλιστρα και το συνολικό κόστος μεταφοράς.

Το στενό των περίπου 30 χιλιομέτρων

Το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ έχει πλάτος περίπου 30 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο του. Στην ανατολική πλευρά βρίσκεται η Υεμένη, ενώ στα δυτικά απλώνονται οι ακτές του Τζιμπουτί και της Ερυθραίας.

Το νησί Περίμ, το οποίο βρίσκεται μέσα στο στενό, χωρίζει τη δίοδο σε δύο διαφορετικά περάσματα και ενισχύει τη στρατηγική σημασία της περιοχής.

Η ονομασία Μπαμπ Ελ Μαντέμπ αποδίδεται συνήθως στα ελληνικά ως «Πύλη των Δακρύων» ή «Πύλη του Θρήνου». Έχει συνδεθεί με τους κινδύνους που αντιμετώπιζαν επί αιώνες οι ναυτικοί, αλλά και με παλαιότερες αραβικές παραδόσεις για τον γεωλογικό διαχωρισμό της Αραβίας από την Αφρική.

Το Σουέζ άλλαξε για πάντα τη σημασία του

Η περιοχή αποτελούσε εμπορικό πέρασμα ήδη από την αρχαιότητα, καθώς συνέδεε τις αγορές της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής με την Ανατολική Αφρική και την Ασία.

Η πραγματική μεταμόρφωση ήρθε στις 17 Νοεμβρίου 1869, όταν άνοιξε η Διώρυγα του Σουέζ. Για πρώτη φορά δημιουργήθηκε απευθείας θαλάσσια σύνδεση ανάμεσα στη Μεσόγειο και την Ερυθρά Θάλασσα.

Τα πλοία που ταξίδευαν από την Ευρώπη προς την Ινδία και την Ανατολική Ασία δεν χρειαζόταν πλέον να κάνουν τον γύρο της Αφρικής. Το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ μετατράπηκε έτσι από περιφερειακή θαλάσσια δίοδο σε υποχρεωτικό κρίκο μίας από τις σημαντικότερες εμπορικές διαδρομές του κόσμου.

Η αποικιοκρατική μάχη για τον έλεγχο της περιοχής

Η Βρετανία είχε καταλάβει το Άντεν το 1839, εξασφαλίζοντας μία κρίσιμη βάση στον θαλάσσιο δρόμο προς την Ινδία. Μετά το άνοιγμα του Σουέζ, η κατοχή του λιμανιού και η παρουσία στο νησί Περίμ απέκτησαν ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία.

Στην απέναντι αφρικανική ακτή, η Γαλλία δημιούργησε από τη δεκαετία του 1880 τη Γαλλική Σομαλιλάνδη, στην περιοχή του σημερινού Τζιμπουτί. Η Γαλλία απέκτησε με αυτόν τον τρόπο ναυτικό και εμπορικό σταθμό ακριβώς απέναντι από την αραβική πλευρά του περάσματος.

Στην ίδια γεωγραφική ζώνη κινήθηκε και η Ιταλία, αρχικά με την απόκτηση του λιμανιού Ασσάμπ και στη συνέχεια με την επέκτασή της στην Ερυθραία και τη Σομαλία. Η περιοχή γύρω από το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ εξελίχθηκε σε πεδίο ανταγωνισμού ανάμεσα στις ευρωπαϊκές δυνάμεις που διεκδικούσαν τον έλεγχο της διαδρομής προς την Ασία.

Οι αριθμοί πίσω από τη στρατηγική του αξία

Το 2023, μέσω του Μπαμπ Ελ Μαντέμπ διακινήθηκε περίπου το 8,7% του συνολικού όγκου του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, κατά τα στοιχεία της UNCTAD.

Την ίδια χρονιά, το παγκόσμιο θαλάσσιο εμπόριο έφθασε τους 12,292 δισ. τόνους. Το ποσοστό που συνδεόταν με τη διαδρομή του στενού αντιστοιχούσε, επομένως, σε περίπου 1,07 δισ. τόνους εμπορευμάτων. Η UNCTAD έχει επισημάνει ότι οι διαταραχές στην Ερυθρά Θάλασσα επιμηκύνουν τις αποστάσεις, αυξάνουν τα ναύλα και επιβαρύνουν τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

Πριν από τη μεγάλη ανατροπή στις θαλάσσιες ροές, αναλύσεις με βάση τα δεδομένα αυτόματου εντοπισμού πλοίων κατέγραφαν περισσότερες από 20.000 διελεύσεις τον χρόνο, αριθμός που αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε πάνω από 50 πλοία την ημέρα.

Το πέρασμα αποτελεί μέρος της συντομότερης θαλάσσιας διαδρομής ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη

Τα 9,3 εκατ. βαρέλια που έγιναν 4,1 εκατ.

Η ενεργειακή διάσταση κάνει τη σημασία του περάσματος ακόμη πιο καθαρή.

Το 2023 περνούσαν καθημερινά από το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ περίπου 9,3 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου, συμπυκνωμάτων και πετρελαϊκών προϊόντων. Από αυτά, τα 4,7 εκατ. βαρέλια αφορούσαν αργό και συμπυκνώματα και τα 4,6 εκατ. πετρελαϊκά προϊόντα.

Το 2024, οι συγκεκριμένες ροές μειώθηκαν στα 4,1 εκατ. βαρέλια την ημέρα, καθώς πολλές ναυτιλιακές επέλεξαν να αποφεύγουν την Ερυθρά Θάλασσα. Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στην ανάλυση της αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών.

Η πτώση αποτυπώνει τη μετακίνηση μεγάλου όγκου φορτίων προς τη μακρύτερη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.

Οι επιθέσεις των Χούθι άλλαξαν τον χάρτη

Από τα τέλη του 2023, οι επιθέσεις των Χούθι εναντίον εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν οδήγησαν μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες στην προσωρινή αναστολή των διελεύσεων.

Η παράκαμψη της Ερυθράς Θάλασσας δεν αφορά μόνο τα πλοία που βρίσκονται στην περιοχή. Μεγαλύτερες αποστάσεις σημαίνουν περισσότερες ημέρες ταξιδιού, υψηλότερη κατανάλωση καυσίμων, αυξημένο κόστος ασφάλισης και μικρότερη διαθεσιμότητα πλοίων για τις υπόλοιπες εμπορικές γραμμές.

Στα μέσα του 2024, η χωρητικότητα των πλοίων που διέσχιζαν τον Κόλπο του Άντεν είχε μειωθεί κατά 76%, ενώ οι αφίξεις γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας είχαν αυξηθεί κατά 89%, σύμφωνα με την UNCTAD.

Οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα οδήγησαν πολλές ναυτιλιακές στην παράκαμψη του περάσματος

Η διαιρεμένη Υεμένη και η ευάλωτη αφρικανική ακτή

Η γεωγραφική θέση του περάσματος γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη λόγω της πολιτικής και στρατιωτικής αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή.

Η Βόρεια και η Νότια Υεμένη ενώθηκαν το 1990, όμως ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε αργότερα άφησε τη χώρα βαθιά διαιρεμένη. Οι Χούθι ελέγχουν την πρωτεύουσα Σαναά, μεγάλο μέρος της βορειοδυτικής Υεμένης και τμήμα της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας, ενώ άλλες περιοχές βρίσκονται υπό τον έλεγχο της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης και διαφορετικών ένοπλων σχηματισμών.

Στην απέναντι πλευρά βρίσκονται το Τζιμπουτί και η Ερυθραία, ενώ νοτιότερα εκτείνεται η Σομαλία, η οποία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα ασφάλειας και πολιτικού κατακερματισμού.

Η απειλή της πειρατείας στον Κόλπο του Άντεν

Πριν από τις επιθέσεις των Χούθι, η πειρατεία αποτελούσε τον πιο αναγνωρίσιμο κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 έως τις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι επιθέσεις Σομαλών πειρατών σε εμπορικά πλοία και δεξαμενόπλοια είχαν οδηγήσει σε διεθνείς ναυτικές αποστολές, ένοπλη φύλαξη και αυξημένα μέτρα ασφαλείας.

Οι επιθέσεις περιορίστηκαν σημαντικά τα επόμενα χρόνια, χωρίς όμως να εξαλειφθεί πλήρως ο κίνδυνος στον Κόλπο του Άντεν και στις γειτονικές θαλάσσιες ζώνες.

Γιατί η Ευρώπη εξαρτάται από το πέρασμα

Για την Ευρώπη, το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ αποτελεί μέρος μίας αλυσίδας στρατηγικών περασμάτων.

Τα φορτία που ξεκινούν από τον Περσικό Κόλπο με προορισμό τη Μεσόγειο περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, τον Κόλπο του Άντεν, το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, την Ερυθρά Θάλασσα και τελικά τη Διώρυγα του Σουέζ.

Η διατάραξη ενός μόνο κρίκου αρκεί για να αλλάξει ολόκληρη τη διαδρομή. Η υποχώρηση των πετρελαϊκών ροών από 9,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα το 2023 σε 4,1 εκατ. το 2024 αποτυπώνει το μέγεθος αυτής της μεταβολής.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Συρία: Το μυστικό «Site 99» που άναψε συναγερμό σε Ισραήλ και ΗΠΑ – Στο κάδρο και η Τουρκία
• Φάουτσι: Ανοίγει το «αρχείο» των 34.000 μηνυμάτων – Τι έγραφε το 2021 για τις εγκύους
• Περσείδες 2026: Η νύχτα που αξίζει να ξενυχτήσουμε – Ο Αύγουστος ετοιμάζει το μεγάλο του θέαμα
• Ρουμανία: Κίνδυνος μπλακ-άουτ πυρηνικού σταθμού λόγω ξηρασίας

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News