Bruce Springsteen στα 77: Τι μάθαμε για τη ζωή από το Αφεντικό

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Το «Thunder Road» ακούγεται διαφορετικά στα είκοσι και διαφορετικά αρκετά χρόνια αργότερα.

Στα είκοσι υπάρχει κυρίως το αυτοκίνητο που περιμένει, η πόρτα που μπορεί να ανοίξει, η μικρή πόλη που πρέπει να μείνει πίσω. Η ιδέα ότι αρκεί να φύγεις για να αρχίσει επιτέλους η πραγματική ζωή.

Αργότερα ακούς και κάτι άλλο. Την αβεβαιότητα. Κανείς δεν υπόσχεται ότι ο δρόμος θα οδηγήσει εκεί που θέλεις. Το μόνο βέβαιο είναι ότι κάποια στιγμή πρέπει να αποφασίσεις αν θα μπεις στο αυτοκίνητο.

Ο Bruce Springsteen γίνεται στις 23 Σεπτεμβρίου 77 ετών. Γεννήθηκε το 1949 και περισσότερο από μισό αιώνα μετά την πρώτη του εμφάνιση στη δισκογραφία εξακολουθεί να ανεβαίνει στη σκηνή με την E Street Band. Μόλις τον περασμένο Μάιο, στη Φιλαδέλφεια, έκλεισε συναυλία της περιοδείας Land of Hope and Dreams με πρόγραμμα 27 τραγουδιών, ενώ από τον Σεπτέμβριο κυκλοφορεί σταδιακά και το κινηματογραφημένο υλικό εκείνης της βραδιάς.

Τα γενέθλια, όμως, είναι περισσότερο αφορμή παρά θέμα.

Γιατί στα τραγούδια του Springsteen μεγαλώσαμε μαζί με ανθρώπους που έφευγαν, παντρεύονταν, δούλευαν, έχαναν τη δουλειά τους, ερωτεύονταν, απογοητεύονταν, γερνούσαν, έθαβαν δικούς τους ανθρώπους και επέστρεφαν σε σπίτια από τα οποία κάποτε ήθελαν απεγνωσμένα να δραπετεύσουν.

Και κάπου εκεί βρίσκεται μεγάλο μέρος όσων μάθαμε από το Αφεντικό για τη ζωή.

Δεν αρκεί πάντα να φύγεις

Το Born to Run του 1975 είναι γεμάτο δρόμους.

Στο «Thunder Road» η φυγή διατηρεί ακόμη τον ρομαντισμό της. Στο «Born to Run» γίνεται σχεδόν επείγουσα. Ο Springsteen ήταν 25 ετών όταν κυκλοφόρησε ο δίσκος που άλλαξε την καριέρα του, και η νεότητα εκεί μέσα ακούγεται ολόκληρη: αυτοκίνητα, νύχτα, ταχύτητα, έρωτας και η βεβαιότητα ότι αυτή η πόλη είναι πολύ μικρή για όσα έχεις σκοπό να ζήσεις. Το ίδιο το επίσημο αρχείο του περιγράφει το άλμπουμ μέσα από τη νεότητα, τη φυγή και τον ρομαντισμό της.

Με τα χρόνια, όμως, καταλαβαίνεις γιατί αυτά τα τραγούδια δεν έχουν μείνει απλώς νεανικοί ύμνοι.

Η επιθυμία να φύγεις είναι εύκολο να αναγνωριστεί. Πιο δύσκολο είναι το επόμενο κεφάλαιο: τι γίνεται όταν έχεις φύγει και ανακαλύπτεις ότι δεν μπορούν όλα να μείνουν πίσω.

Ο Springsteen θα επέστρεφε πολλές φορές σ’ αυτή την ιδέα. Οι δρόμοι του προσφέρουν πιθανότητες, όχι εγγυήσεις.

Αυτό είναι πολύ πιο χρήσιμο από ένα τραγούδι που υπόσχεται ότι όλα θα πάνε καλά.

Διαβάστε επίσης: Springsteen: Deliver Me From Nowhere:Ταξίδι ανάμεσα στις νότες του «Nebraska»

Κάποια όνειρα δεν καταστρέφονται. Απλώς μικραίνουν

Πέντε χρόνια μετά το Born to Run ήρθε το «The River».

Ο νεαρός άνδρας του τραγουδιού έχει ήδη περάσει στην άλλη πλευρά. Μια εγκυμοσύνη, ένας γάμος, μια δουλειά στις κατασκευές και ύστερα η οικονομική δυσκολία αλλάζουν τη ζωή που φανταζόταν. Ο ίδιος ο δίσκος του 1980 κινήθηκε ανάμεσα στα μεγάλα rock τραγούδια και στις σκοτεινότερες ιστορίες της καθημερινής ζωής.

Είναι από τα σημεία όπου ο Springsteen αποδεικνύεται πολύ πιο ενδιαφέρων από τη στερεοτυπική εικόνα του Αμερικανού rocker με την κιθάρα και το τζιν.

Στους ανθρώπους του η οικονομία δεν είναι γράφημα. Είναι η δουλειά που λιγοστεύει, ο μισθός που δεν φτάνει, η απόφαση που πάρθηκε επειδή δεν υπήρχε περιθώριο για καλύτερη.

Το «The River» μιλά για κάτι που σπάνια χωράει στα τραγούδια αγάπης: τι συμβαίνει όταν ανάμεσα σε δύο ανθρώπους μπαίνει ολόκληρη η υπόλοιπη ζωή.

Δεν παύουν απαραίτητα να αγαπιούνται. Παύουν όμως να είναι εκείνοι που ήταν όταν γνωρίστηκαν.

Και αυτό πονάει διαφορετικά.

Ο Bruce Springsteen στο Σαν Σίρο του Μιλάνου, τον Ιούνιο του 2025.

Οι άνθρωποι κάνουν κακές επιλογές και μερικές φορές ξέρουμε γιατί

Στο Nebraska του 1982 η Αμερική του Springsteen σκοτεινιάζει περισσότερο.

Ο δίσκος ηχογραφήθηκε αρχικά σε τετρακάναλο κασετόφωνο στο σπίτι του στο Νιου Τζέρσεϊ και γέμισε με ανθρώπους που βρίσκονται στην άκρη: εγκληματίες, άνεργους, απελπισμένους, ανθρώπους που ψάχνουν έναν λόγο να πιστέψουν ότι κάτι μπορεί ακόμη να αλλάξει.

Στο «Atlantic City» υπάρχει ένας άνδρας με χρέη που δεν μπορεί να πληρώσει. Εχει προσπαθήσει να δουλέψει, ψάχνει ξανά για δουλειά και τελικά δέχεται να κάνει μια «χάρη» σε κάποιον.

Ο Springsteen δεν ζητά να θεωρήσουμε σωστή την επιλογή του. Κάνει κάτι δυσκολότερο: μας βάζει αρκετά κοντά ώστε να καταλάβουμε πώς έφτασε μέχρι εκεί.

Αυτό είναι ένα από τα πιο σταθερά χαρακτηριστικά της γραφής του. Δεν χωρίζει εύκολα τους ανθρώπους σε αξιοπρεπείς και ανάξιους, νικητές και αποτυχημένους. Τον ενδιαφέρει τι προηγήθηκε.

Και, στην πραγματική ζωή, αυτή δεν είναι καθόλου άχρηστη συνήθεια.

Μεγαλώνοντας, ο έρωτας αποκτά δεύτερες σκέψεις

Ο Springsteen του Tunnel of Love δεν είναι ο Springsteen του Born to Run.

Το 1987, μετά την εκρηκτική επιτυχία του Born in the U.S.A., αντί να γράψει έναν ακόμη δίσκο σταδίων, έστρεψε το βλέμμα προς τα μέσα. Το επίσημο αρχείο του περιγράφει το Tunnel of Love ως δίσκο μιας «εσωτερικής ζωής και άλυτων συναισθημάτων», σε μια περίοδο κατά την οποία κατέρρεε και ο πρώτος του γάμος.

Το «Brilliant Disguise» είναι από εκείνα τα τραγούδια που γίνονται καλύτερα όσο απομακρύνεσαι από την ηλικία στην οποία πίστευες ότι ο έρωτας λύνει από μόνος του τα δύσκολα.

Η υποψία του τραγουδιού δεν αφορά μόνο τον άλλον. Αφορά και τον ίδιο τον άνθρωπο που ρωτά. Πόσο καλά γνωρίζουμε τελικά κάποιον; Και πόσο καλά γνωρίζουμε τον εαυτό μας όταν αγαπάμε;

Δίπλα του βρίσκεται το «Tougher Than the Rest», ένα πολύ διαφορετικό ερωτικό τραγούδι. Δεν εμφανίζεται κανείς αψεγάδιαστος. Υπάρχουν απογοητεύσεις, αποσκευές και άνθρωποι που ξέρουν ήδη ότι μια σχέση μπορεί να αποτύχει.

Αυτό δεν κάνει την αγάπη μικρότερη. Την κάνει περισσότερο συνειδητή.

Στα είκοσι αγαπάς συχνά με τη βεβαιότητα ότι αυτή τη φορά όλα θα γίνουν σωστά. Αργότερα το «είμαι εδώ» μπορεί να έχει μεγαλύτερο βάρος από οποιαδήποτε μεγάλη υπόσχεση.

Ο τόπος από τον οποίο ερχόμαστε δεν είναι πάντα αυτός που θυμόμαστε

Στο «My Hometown» ο Springsteen γυρίζει πίσω.

Υπάρχει η παιδική ανάμνηση του πατέρα και του γιου μέσα στο αυτοκίνητο. Υπάρχουν όμως και φυλετικές συγκρούσεις, άδεια καταστήματα και ένα εργοστάσιο που κλείνει, παίρνοντας μαζί του τις δουλειές μιας πόλης. Το τραγούδι κυκλοφόρησε στο Born in the U.S.A. το 1984.

Ο τόπος δεν γίνεται εξιδανικευμένη παιδική φωτογραφία.

Αυτό είναι σημαντικό.

Μπορείς να αγαπάς μια πόλη και να βλέπεις όσα δεν λειτουργούν σε αυτήν. Μπορείς να θέλεις να φύγεις και παρ’ όλα αυτά να συνεχίζει να σε ορίζει. Μπορείς να θυμάσαι αυτό που υπήρχε και ταυτόχρονα να γνωρίζεις ότι δεν πρόκειται να επιστρέψει.

Στα τραγούδια του Springsteen, η καταγωγή δεν είναι τουριστικό φυλλάδιο. Είναι οικογένεια, τάξη, δουλειά, μνήμη και πράγματα που κληρονόμησες πριν προλάβεις να αποφασίσεις αν τα θέλεις.

Μερικές φορές το μόνο που χρειάζεται ένας άνθρωπος είναι να μην κοιτάξεις αλλού

Το «Streets of Philadelphia» ήρθε το 1993, γραμμένο για την ταινία Philadelphia, και κέρδισε το Οσκαρ πρωτότυπου τραγουδιού.

Είναι ίσως ένα από τα πιο ήσυχα τραγούδια του.

Δεν έχει τον όγκο της E Street Band, δεν έχει δρόμους προς κατάκτηση, δεν έχει πλήθος. Εχει έναν άρρωστο άνθρωπο που περπατά μόνος σε μια πόλη και αισθάνεται να απομακρύνεται από τον κόσμο γύρω του.

Στην εποχή της επιδημίας του AIDS, αυτή η οπτική είχε ειδικό βάρος. Το τραγούδι δεν προσπαθεί να κάνει τον ήρωά του σύμβολο. Τον κρατά άνθρωπο.

Και σε μεγάλο μέρος της δουλειάς του Springsteen αυτό επαναλαμβάνεται: η επιλογή να κοιτάζει εκείνους που είναι εύκολο να προσπεράσεις.

Τον άνεργο. Τον εργάτη. Τον άρρωστο. Τον άνθρωπο που πήρε λάθος δρόμο. Εκείνον που δεν έγινε αυτό που υποσχόταν η νεότητά του.

Δεν τους χαρίζει νίκες για να αισθανθούμε καλύτερα,  τους χαρίζει χώρο.

Ο νεαρός Bruce Springsteen στο New Haven Coliseum, στα τέλη της δεκαετίας του 1970

Και στο τέλος, κάπως συνεχίζεις

Το 2002, με το The Rising, ο Springsteen και η E Street Band επέστρεψαν σε έναν δίσκο βαθιά επηρεασμένο από την 11η Σεπτεμβρίου. Δεν χρειάζεται να ξέρει κανείς το ιστορικό για να αναγνωρίσει το βασικό συναίσθημα: άνθρωποι προσπαθούν να βρουν τρόπο να ζήσουν έχοντας ήδη χάσει κάτι που δεν επιστρέφει.

Χρόνια αργότερα, το «Land of Hope and Dreams» εξακολουθεί να έχει κεντρική θέση στο ρεπερτόριό του. Το 2026 έδωσε μάλιστα το όνομά του στην αμερικανική περιοδεία με την E Street Band.

Είναι ενδιαφέρον ότι ο νεαρός Springsteen έγραφε τόσο πολύ για τη φυγή και ο μεγαλύτερος Springsteen έχει γράψει τόσο πολύ για την επιστροφή, την απώλεια, τη μνήμη και τους δεσμούς που τελικά δεν κόβονται τόσο εύκολα.

Στα 77 του, εξακολουθεί να παίζει το «Born to Run». Αλλά πλέον κουβαλά μαζί του πενήντα χρόνια τραγουδιών που γνωρίζουν ότι δεν φτάνουν όλοι εκεί όπου έτρεχαν.

Αυτό δεν ακυρώνει την ανάγκη να τρέξεις, απλώς την κάνει πιο αληθινή.

Ο Bruce Springsteen απέκτησε το παρατσούκλι «The Boss», αλλά οι άνθρωποι που κατοικούν στα καλύτερα τραγούδια του έχουν συνήθως ελάχιστο έλεγχο πάνω στη ζωή τους. Δεν είναι αφεντικά ούτε της δουλειάς τους ούτε της οικονομίας ούτε πολλές φορές της ίδιας τους της τύχης. Το Rock & Roll Hall of Fame περιγράφει ακριβώς αυτή τη διαδρομή: έναν δημιουργό που έκανε τις συνηθισμένες ζωές κεντρικό θέμα του αμερικανικού rock.

Γι’ αυτό και τα τραγούδια του αντέχουν τόσο καλά μακριά από το Νιου Τζέρσεϊ που τα γέννησε. Οχι επειδή μας δίδαξαν έναν τρόπο να ζούμε, αλλά επειδή, όταν η ζωή πήγαινε στραβά, είχαν ήδη γράψει ένα τραγούδι και γι’ αυτό.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News