Είδα την παράσταση «Βάχκες» του Ευριπίδη
Της Σοφίας Χριστοπούλου*
Μπορεί ένας άνθρωπος να ευτυχήσει, αν αρνείται να αποδεχτεί τον ίδιο του τον εαυτό;
Αυτά και πολλά ακόμα ενδιαφέροντα ερωτήματα θέτει η παράσταση «Βάκχες» σε σκηνοθεσία του Βούλγαρου Javor Gardev, μια συμπαραγωγή του Εθνικού Θέατρου Βουλγαρίας, του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και του ΚΘΒΕ.
407 π. Χ. Ο Ευριπίδης γράφει την τραγωδία «Βάκχες», στη Μακεδονία. Στον ελλαδικό χώρο μαίνεται ο Πελοποννησιακός πόλεμος που θα λήξει το 404 π.Χ. με την καταστροφή της Αθήνας. Τη δημοκρατία διαδέχεται η τυραννία των Τριάκοντα και ο αθηναϊκός πολιτισμός καταστρέφεται, από αυτούς που τον οραματίστηκαν. Ο παλιός κόσμος χάνεται…
Η λατρεία του θεού Διόνυσου, σύμφωνα με την υπόθεση του έργου, είναι διαδεδομένη στη Μακεδονία όχι όμως και στη Θήβα, όπου ο βασιλιάς Πενθέας με αλαζονεία και αυταρχισμό εναντιώνεται στο νέο θεό. Τον εμπαίζει και αμφισβητεί τη θεϊκή του υπόσταση διαπράττοντας «ύβρι». Σε αντίθεση με τη στάση του Πενθέα, οι πολίτες της Θήβας έχουν ήδη δεχτεί το νέο θεό. Η ανυποχώρητη στάση του Πενθέα και η ύβρις θα τον οδηγήσουν σε ένα φρικιαστικό τελετουργικό θάνατο από το χέρι της μητέρας του, η οποία μόλις απελευθερώνεται από τη μαγεία αντιλαμβάνεται με φρίκη και τρόμο ότι έχει κατασπαράξει το παιδί της.
Ο θάνατος του Πενθέα θα οδηγήσει στην πλήρη αποδοχή της λατρείας του Διόνυσου και στην αλλαγή πολιτεύματος. Ο βασιλικός οίκος θα εκπέσει. Οι πολίτες θεωρούν πως ο Διόνυσος έχει τη δύναμη να διαλύσει τις αριστοκρατικές δομές και να εγκαθιδρύσει δημοκρατικότητα.
Οι «Βάκχες» έφεραν στην Ελλάδα μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες προσωπικότητες του ευρωπαϊκού θεάτρου, τον Βούλγαρο σκηνοθέτη Javor Gardev. Σκηνοθέτης, δάσκαλος αλλά και σημαντικός θεωρητικός της σκηνής, με σπουδές φιλοσοφίας και πλήθος αναγνωρισμένων παραστάσεων στο ενεργητικό του επιχείρησε φέτος για πρώτη φορά την κάθοδό του στο αρχαίο δράμα. Μαζί του και οι «Tiger Lillies», το γνωστό συγκρότημα βρετανικής προέλευσης και βερολινέζικου χαρακτήρα. Γνωστοί για τη θεατρικότητα του καμπαρέ, την ειρωνική νύξη και το μαύρο χιούμορ στο μουσικό τους έργο, συναντούν κι αυτοί για πρώτη φορά τον Ευριπίδη, αλλά είναι σαν να τον γνωρίζουν από παλιά. Στο αίμα τους κυλάνε αναμφίβολα κάποια κοινά στοιχεία της ποιητικής τους αντίληψης των πραγμάτων.
Ο Gardev δεν αντιμετωπίζει το αρχαίο κείμενο μουσειακά, αλλά ζωντανά, σαν ένα έργο που αγγίζει τα όρια της εξουσίας, την απόρριψη των κοινωνικών τάξεων και την έκρηξη του μη λογικού. Η αποσταθερο-ποίηση της κοινωνίας, η κατάρρευση των κανόνων και των θεσμών είναι τα κρυφά όπλα του νέου θεού.
Πρόκειται για μια τραγωδία πολύπλοκη και ακραία που προκαλεί τρόμο, γιατί ο Διόνυσος «σκηνοθετεί» ο ίδιος τα σκηνικά δρώμενα με αποτέλεσμα ο θεατής να βιώνει μια εμπειρία παρακολούθησης θεάτρου «εν θεάτρω». Επιτυγχάνει δε τον σκοπό της μόνον αν, και ο θεατής βιώσει τα γεγονότα σαν σε καλειδοσκόπιο.
Αυτό ακριβώς είναι που κατορθώνει ο Γκάρντεφ… «μια ανάγνωση σαν από καλειδοσκόπιο», μια πρόταση που ακουμπάει όλα τα διακυβεύματα, όπως αλλοεθνείς συντελεστές, χρήση μιας μη μητρικής γλώσσας, της αγγλικής, από όλους, την ανατρεπτική παρουσία των Tiger Lillies στο σκηνικό, αλλά και στην ουσία της συγκεκριμένης αρχαίας τραγωδίας.
Η παράσταση αρχίζει με την εμφάνιση του Διόνυσου, Λεονίντ Γιόβτσεφ, σε μια εισαγωγή που προκαλεί ανατριχίλα. Απόκοσμος, αλλά και γήινος, ένας πραγματικός δαίμονας, οργώνει με ορμή και δύναμη και τα δύο διαζώματα, σκαρφαλώνει στα τέσσερα με ταχύτητα αλλά και χάρη, σαν ένας πάνθηρας που βρίσκεται πολύ κοντά στο θήραμά του.
Ο Γκάρντεφ οδηγεί ολόκληρο το θέατρο, τα διαζώματα, την ορχήστρα, τους θεατές, τους ηθοποιούς και τους τραγουδιστές σε μια συμμετοχική τελετουργία, σε μια εκτός ορίων διονυσιακή γιορτή, που στην ουσία αυτό είναι και η τέχνη του θεάτρου. Όλοι συμμετέχουν, στην σκηνική δράση εκόντες άκοντες, αλλά κυρίως ο Χορός των Βακχών και τα υπόλοιπα δραματικά πρόσωπα που μπαινοβγαίνουν από την ορχήστρα ανεβοκατεβαίνοντας τις σκάλες των δύο διαζωμάτων ανάμεσα από τους θεατές, σε μια προσπάθεια να ενταχθούν όλοι στην πλοκή του δρώμενου.
Η μουσική των Tiger Lillies συνομιλεί με τα χορικά του Ευριπίδη και η σκηνική τους παρουσία δίνει μοναδική ταυτότητα στο έργο. Αφαιρεί το κοστούμι του τραγικού βάθους που μας είναι περισσότερο οικείο. Αξιοσημείωτο το γεγονός ότι οι Tiger Lillies έγραψαν έναν μεγάλο όγκο τραγουδιών πάνω στην πλοκή των Βακχών. Συμμετοχή πολύ δουλεμένη και εξαιρετικά γοητευτική, αναπόσπαστο μέρος της παράστασης και σημαντικό στοιχείο για την επιτυχία της.
Μια συναρπαστική εμπειρία.
Τα σκηνικά του Nikola Toromanov ευρηματικά και με έντονο συμβολισμό. Τα λευκά μεταλλικά κιγκλιδώματα, φράχτες και όρια, φτιάχνουν έναν κόσμο ασφυκτικά οργανωμένο, όπου κυριαρχεί ο έλεγχος και ο περιορισμός. Ένας χώρος αποσταθεροποίησης.
Εντυπωσιακά και ακριβή τα κοστούμια της Ηλένια Δουλαδίρη. Τόσο του Χορού των Βακχών, όσο και των υπόλοιπων πρωταγωνιστών ξεχωρίζουν για την αισθητική τους αρτιότητα και για τον τρόπο που εντάσσονται οργανικά στο ιδιαίτερο σύμπαν που δημιουργεί η σκηνοθεσία. Με προσοχή στη λεπτομέρεια, ισχυρή εικαστική ταυτότητα και σαφή δραματουργική λειτουργία, κερδίζουν τις εντυπώσεις. Τα κοστούμια του Χορού των Βακχών άγρια, με σεξουαλικότητα ζωώδη, από μαύρη γούνα και δέρμα, με κέρατα και τσαμπιά σταφυλιών πάνω στα πύρινα μαλλιά τους -εντυπωσιακό το μακιγιάζ της Όλγα Φαλέιτσικ-θυμίζουν . περισσότερο ηρωίδες της γκόθικ αρτ.
Η χορογραφία της Ursula Terzan υπηρετεί με ακρίβεια τη διονυσιακή φύση του έργου, μετατρέποντας το σώμα σε βασικό φορέα έκφρασης της θεϊκής μανίας. Οι κινήσεις του χορού λειτουργούν ως συμβολισμός της μετάβασης από την ατομικότητα στη συλλογική έκσταση και στην έκρηξη. Η σωματικότητα του χορού αλλά και των υπόλοιπων ηθοποιών γίνεται ένα ισχυρό εργαλείο της παράστασης. Η συνεχής κίνηση, η άνεση με την οποία διασχίζουν τον χώρο του θεάτρου, που πηγαίνουν ανάμεσα στους θεατές, πηδούν πάνω από τα καθίσματα και τραγουδούν, καταργεί ουσιαστικά τα όρια ανάμεσα στη σκηνή και την πλατεία. Ο θεατής δεν παρακολουθεί απλώς τον Χορό, αλλά αισθάνεται ότι τον περικυκλώνει και τον συμπαρασύρει στη διονυσιακή τελετουργία.
Οι Βάκχες του Javor Gardev δεν ζητούν από τον θεατή να επιλέξει, ποιον θεό θα λατρεύει: τον Απόλλωνα ή τον Διόνυσο. Του ζητούν κάτι πολύ πιο δύσκολο: να αναγνωρίσει πως και οι δύο κατοικούν μέσα του.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο γενναία πράξη που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος: όχι να νικήσει τη σκοτεινή πλευρά του, αλλά να την βάλει απέναντί του χωρίς να της παραδοθεί.
*Η Σοφία Χριστοπούλου είναι φιλόλογος, επίτιμη προϊσταμένη Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας, συγγραφέας.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
Από το Δίκτυο
ΑΕΚ Άρης Κανάλι: Ποιο δείχνει ζωντανά τον αγώνα και τι ώρα το Σάββατο
Ο Γιώργος Θεοφάνους σε συναυλία με την Πολυφωνική Χορωδία Πάτρας
Windows: Πώς να δείτε τι καταναλώνει τον χώρο στον υπολογιστή σας
Κλάδεμα και λίπανση το φθινόπωρο: Τι απαγορεύεται να ρίξεις στα φυτά
Η Ηρώ Τσιμπρή στο W Costa Navarino «Από το Αμπέλι στον Πολιτισμό: Συνδέοντας Τόπους, Ανθρώπους & Εμπειρίες» ΦΩΤΟ
