Φρανκενστάιν: Το τέρας που γεννήθηκε σε καταιγίδα και δεν έφυγε ποτέ από την οθόνη
Με αφορμή τη 16η Ιουνίου και τη θρυλική νύχτα στη Villa Diodati, η ιστορία του Φρανκενστάιν επιστρέφει εκεί από όπου ξεκίνησε: σε μια καταιγίδα, σε μια παρέα ανήσυχων δημιουργών και σε έναν φόβο που ο κινηματογράφος δεν σταμάτησε ποτέ να ξαναφτιάχνει.
Μια καταιγίδα στη Γενεύη, μια βίλα δίπλα στη λίμνη, ο Λόρδος Βύρων, ο Πέρσι Σέλεϊ, ο Τζον Πολιντόρι και μια νεαρή γυναίκα που ακόμη δεν είχε γίνει «η Μέρι Σέλεϊ» της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η 16η Ιουνίου λειτουργεί συχνά ως αφορμή για να επιστρέψει κανείς στη νύχτα που ο Φρανκενστάιν άρχισε να παίρνει μορφή. Η ακριβής ημερομηνία ανήκει περισσότερο στον μύθο της λογοτεχνίας, η ουσία όμως παραμένει ακαταμάχητη: το καλοκαίρι του 1816, μέσα σε μια ατμόσφαιρα βροχής, σκοταδιού και ιστοριών τρόμου, γεννήθηκε ένας από τους πιο ανθεκτικούς μύθους της νεωτερικότητας.
Η τότε 18χρονη Μέρι Γκόντγουιν, που λίγο αργότερα θα γινόταν Μέρι Σέλεϊ, δεν επινόησε απλώς ένα τέρας. Έγραψε την ιστορία ενός δημιουργού που δεν αντέχει την ευθύνη του δημιουργήματός του. Κι αυτός είναι ο λόγος που ο Φρανκενστάιν δεν έμεινε κλεισμένος στις σελίδες ενός γοτθικού μυθιστορήματος του 19ου αιώνα. Πέρασε στο θέατρο, στον κινηματογράφο, στην pop culture, στα κόμικς, στην τηλεόραση, στα εργαστήρια της επιστημονικής φαντασίας και σήμερα επιστρέφει κάθε φορά που ο άνθρωπος αναρωτιέται μέχρι πού μπορεί να φτάσει η φιλοδοξία του.
Διαβάστε επίσης: Από τον ET στα UFO του Πενταγώνου: Γιατί κάθε εποχή φτιάχνει τους δικούς της εξωγήινους
Η βίλα του Βύρωνα και το καλοκαίρι που έγινε εφιάλτης
Το καλοκαίρι του 1816 έμεινε στην ιστορία ως ένα παράξενο, σκοτεινό καλοκαίρι. Στη Villa Diodati, κοντά στη Γενεύη, ο Βύρων και η παρέα του περνούσαν βράδια διαβάζοντας και επινοώντας ιστορίες τρόμου. Σύμφωνα με τη Britannica, ο Βύρων πρότεινε έναν διαγωνισμό ιστοριών φαντασμάτων, από τον οποίο προέκυψαν δύο μεγάλοι λογοτεχνικοί απόγονοι: ο «Φρανκενστάιν» της Μέρι Σέλεϊ και ο «Βρικόλακας» του Πολιντόρι, πρόδρομος της σύγχρονης βαμπιρικής λογοτεχνίας.
Η Μέρι Σέλεϊ θα δημοσιεύσει τον «Φρανκενστάιν ή ο Σύγχρονος Προμηθέας» το 1818. Η εικόνα που την καταδιώκει είναι απλή και τρομακτική: ένας φοιτητής, ένας άνθρωπος της επιστήμης, αντικρίζει με φρίκη το πλάσμα που ο ίδιος έφερε στη ζωή. Το τέρας, από την αρχή, δεν είναι μόνο το σώμα που συναρμολογήθηκε. Είναι η στιγμή που ο δημιουργός βλέπει μπροστά του το αποτέλεσμα της αλαζονείας του.
Ο Φρανκενστάιν στην οθόνη
Ο κινηματογράφος κατάλαβε πολύ νωρίς τη δύναμη αυτής της ιστορίας. Η πρώτη κινηματογραφική μεταφορά του «Frankenstein» έγινε το 1910 από την Edison Manufacturing Company, σε σκηνοθεσία και σενάριο του J. Searle Dawley. Η Library of Congress διασώζει την ταινία ως ένα από τα πρώτα δείγματα κινηματογραφικής συνάντησης με τον μύθο του Σέλεϊ: μικρή σε διάρκεια, βουβή, αλλά ήδη γεμάτη από την ιδέα του επιστήμονα που προσπαθεί να φτιάξει τον «τέλειο άνθρωπο».
Ο Μπόρις Καρλόφ ως «Frankenstein»
Η εικόνα όμως που σφράγισε το συλλογικό φαντασιακό ήρθε το 1931, με τον «Frankenstein» του Τζέιμς Γουέιλ και τον Μπόρις Καρλόφ στον ρόλο του Πλάσματος. Από εκεί και μετά, το τετράγωνο κεφάλι, οι βίδες στον λαιμό, το βαρύ περπάτημα και το βλέμμα του τραυματισμένου «τέρατος» έγιναν σχεδόν πιο διάσημα από το ίδιο το βιβλίο. Η ταινία εντάχθηκε το 1991 στο National Film Registry της Library of Congress, ενώ η «Νύφη του Φρανκενστάιν» του 1935 μπήκε στο ίδιο μητρώο το 1998.
Κάθε εποχή φτιάχνει τον δικό της Φρανκενστάιν
Ο Φρανκενστάιν άλλαξε πρόσωπα πολλές φορές. Άλλοτε έγινε καθαρό γοτθικό τέρας, άλλοτε σχεδόν τραγικό παιδί, άλλοτε αφορμή για ειρωνεία και παρωδία. Το «Young Frankenstein» του Μελ Μπρουκς, το 1974, έδειξε ότι ο μύθος μπορούσε να αντέξει και το χιούμορ χωρίς να χάσει τη δύναμή του· δεν είναι τυχαίο ότι και αυτή η ταινία έχει ενταχθεί στο National Film Registry.
Young Frankenstein
Από τη Hammer και τις πιο αιματοβαμμένες εκδοχές του τρόμου μέχρι τις πιο πιστές ή πιο ελεύθερες αναγνώσεις, ο Φρανκενστάιν έγινε κάτι περισσότερο από κινηματογραφικός χαρακτήρας. Έγινε καθρέφτης. Άλλοτε δείχνει τον φόβο για την επιστήμη, άλλοτε την αγωνία για το σώμα, άλλοτε τη μοναξιά του διαφορετικού, άλλοτε την ενοχή του δημιουργού που φεύγει τη στιγμή που θα έπρεπε να μείνει.
Γιατί δεν γερνά ποτέ
Η δύναμη του Φρανκενστάιν βρίσκεται στο ότι δεν απαντά εύκολα στο ερώτημα ποιος είναι το τέρας. Είναι το Πλάσμα, που γεννήθηκε χωρίς να το ζητήσει και βρέθηκε μόνο του σε έναν εχθρικό κόσμο; Ή ο Βίκτορ Φρανκενστάιν, που θέλησε να νικήσει τη φύση και εγκατέλειψε αμέσως αυτό που δημιούργησε;
Γι’ αυτό και ο μύθος επιστρέφει τόσο επίμονα σήμερα. Σε μια εποχή τεχνητής νοημοσύνης, βιοτεχνολογίας, ψηφιακών σωμάτων και ανθρώπινης φιλοδοξίας που συχνά προχωρά πιο γρήγορα από την ηθική της, ο Φρανκενστάιν μοιάζει λιγότερο με παλιά ιστορία τρόμου και περισσότερο με προειδοποίηση που δεν τελείωσε ποτέ.
«Frankenstein» του 2025
Η πιο πρόσφατη μεγάλη επιστροφή του μύθου ήρθε και από τον Γκιγιέρμο ντελ Τόρο, με το «Frankenstein» του 2025 στο Netflix, όπου ο Όσκαρ Άιζακ, ο Τζέικομπ Ελόρντι και η Μία Γκοθ μπαίνουν σε μια ακόμη ανάγνωση της κλασικής ιστορίας της Μέρι Σέλεϊ. Το Netflix περιγράφει την ταινία ως επανερμηνεία της ιστορίας ενός λαμπρού επιστήμονα και του πλάσματος που γεννά η τερατώδης φιλοδοξία του.
Το τέρας που μας κοιτάζει ακόμη
Περισσότερα από 200 χρόνια μετά, ο Φρανκενστάιν δεν επιβιώνει επειδή τρομάζει. Επιβιώνει επειδή ρωτάει. Τι σημαίνει να δημιουργείς; Πότε η γνώση γίνεται ύβρις; Τι χρωστά ένας δημιουργός στο δημιούργημά του; Και πόσο εύκολα βαφτίζουμε «τέρας» αυτό που δεν θέλουμε να αναγνωρίσουμε ως δική μας ευθύνη;
Από εκείνη τη βροχερή νύχτα στη Γενεύη μέχρι τις σύγχρονες οθόνες, ο Φρανκενστάιν αλλάζει πρόσωπα, εποχές και αισθητικές. Το ερώτημα όμως μένει ίδιο. Δεν αφορά το πλάσμα που σηκώνεται από το τραπέζι του εργαστηρίου. Αφορά τον άνθρωπο που στέκεται απέναντί του και τρομάζει με αυτό που κατάφερε.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
