Κι αν την πιο διάσημη φωτογραφία του Robert Capa την τράβηξε η Gerda Taro;

Πελοπόννησος Newsroom

Ο στρατιώτης έχει αρχίσει να πέφτει προς τα πίσω, το δεξί του χέρι έχει ανοίξει και το τουφέκι γλιστρά καθώς το σώμα του χάνει την ισορροπία του. Το καρέ διαρκεί ένα κλάσμα του δευτερολέπτου και από το 1936 συνοδεύεται από μία από τις διασημότερες υπογραφές στην ιστορία της φωτογραφίας: Robert Capa.

Το Falling Soldier, ή Death of a Loyalist Militiaman, έγινε εμβληματική εικόνα του Ισπανικού Εμφυλίου και καθοριστικό κομμάτι του μύθου του Capa. Η συζήτηση γύρω του δεν σταμάτησε ποτέ εντελώς. Ερευνητές αμφισβήτησαν κατά καιρούς αν η εικόνα καταγράφει πράγματι έναν στρατιώτη τη στιγμή που δέχεται πυρά ή αν η σκηνή είχε στηθεί. Σχεδόν εννέα δεκαετίες αργότερα, ένα διαφορετικό ερώτημα επιστρέφει με νέα στοιχεία: μήπως τη φωτογραφία δεν την τράβηξε ο Capa;

Το όνομα που βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο είναι της Gerda Taro, της Γερμανίδας φωτογράφου που βρισκόταν μαζί του στην Ισπανία και της οποίας το έργο χρειάστηκε δεκαετίες έρευνας για να αποδεσμευτεί πλήρως από τη σκιά του διάσημου συντρόφου της.

Το τετράγωνο καρέ που άνοιξε ξανά τον φάκελο

Η νέα συζήτηση αφορά μεταξύ άλλων ένα στοιχείο που μπορεί να φαίνεται τεχνικό, αλλά έχει ιδιαίτερη σημασία: το φορμά της φωτογραφίας.

Το Falling Soldier είναι γνωστό από τετράγωνο αρνητικό. Η Taro χρησιμοποιούσε εκείνη την περίοδο μια Reflex-Korelle μεσαίου φορμά, ενώ ο Capa είχε συνδεθεί κυρίως με τη Leica των 35mm. Η εξέταση του φωτογραφικού υλικού από την ίδια περίοδο έχει οδηγήσει ερευνητές να επανεξετάσουν ποιος από τους δύο μπορεί να κρατούσε τη μηχανή όταν δημιουργήθηκε το συγκεκριμένο καρέ.

Η υπόθεση απέχει από το να θεωρείται λυμένη. Υπάρχουν αντικρουόμενες έρευνες για τον εξοπλισμό, τα αρνητικά και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες τραβήχτηκε η φωτογραφία, ενώ η επίσημη απόδοσή της παραμένει στον Robert Capa. Η πιθανότητα της Taro, ωστόσο, δεν εμφανίζεται σε ένα ιστορικό κενό. Συνδέεται με τον εξαιρετικά ασυνήθιστο τρόπο με τον οποίο οι δυο τους εργάζονταν και, κυρίως, με το πώς δημιουργήθηκε εξαρχής το όνομα «Robert Capa».

Το «Falling Soldier» αποδίδεται στον Robert Capa, όμως νεότερη έρευνα έχει ξαναφέρει στο τραπέζι το ερώτημα αν πίσω από τον φακό βρισκόταν η Gerda Taro

Ένα όνομα που στην αρχή ήταν επιχειρηματικό τέχνασμα

Ο άνθρωπος που έμεινε στην ιστορία ως Robert Capa γεννήθηκε Endre Friedmann στη Βουδαπέστη. Η Gerda Taro λεγόταν Gerta Pohorylle, είχε γεννηθεί στη Στουτγάρδη σε οικογένεια εβραϊκής καταγωγής και εγκατέλειψε τη Γερμανία μετά την άνοδο των Ναζί.

Γνωρίστηκαν στο Παρίσι τη δεκαετία του 1930, όταν και οι δύο προσπαθούσαν να επιβιώσουν ως νέοι φωτογράφοι. Οι δουλειές δεν πληρώνονταν καλά και η καταγωγή τους δεν τους βοηθούσε σε μια ιδιαίτερα ανταγωνιστική αγορά.

Η λύση που επινόησαν ήταν ευφυής: δημιούργησαν έναν φανταστικό, επιτυχημένο Αμερικανό φωτογράφο που ονομαζόταν Robert Capa. Οι φωτογραφίες του υποτιθέμενου Αμερικανού μπορούσαν να πουληθούν ακριβότερα και το τέχνασμα λειτούργησε. Ο Friedmann υιοθέτησε τελικά την ταυτότητα του Capa, ενώ η Pohorylle άλλαξε και εκείνη το όνομά της σε Gerda Taro.

Αυτή η κοινή επαγγελματική αρχή άφησε πίσω της ένα δύσκολο αρχειακό πρόβλημα. Φωτογραφίες κυκλοφόρησαν με κοινές ή λανθασμένες αποδόσεις, ενώ η τεράστια μεταγενέστερη φήμη του Capa συνέβαλε ώστε το δικό του όνομα να καλύψει για χρόνια ένα μέρος της δουλειάς της Taro.

Η Gerda Taro βγήκε γρήγορα από τη σκιά του

Η σχέση τους δεν παρέμεινε για πολύ σχέση δασκάλου και μαθήτριας, όπως συχνά παρουσιάστηκε εκ των υστέρων. Στην Ισπανία η Taro ανέπτυξε δική της φωτογραφική ματιά, άρχισε να δημοσιεύει με το όνομά της και κινήθηκε όλο και περισσότερο ως ανεξάρτητη φωτορεπόρτερ.

Οι φωτογραφίες της από τον Ισπανικό Εμφύλιο βρίσκονται κοντά στους ανθρώπους και στη δράση: στρατιώτες στα χαρακώματα, τραυματίες, άμαχοι, στιγμές ανάπαυλας και εικόνες από ένα μέτωπο στο οποίο η ίδια επέλεγε να πλησιάζει όλο και περισσότερο. Το International Center of Photography έχει συμβάλει αποφασιστικά στην επανεκτίμηση αυτού του έργου και στην αποκατάσταση της Taro ως αυτόνομης δημιουργού.

Δεν πρόλαβε, όμως, να δει πού θα οδηγούσε αυτή η ανεξαρτησία.

Τον Ιούλιο του 1937, στη μάχη του Brunete, βρέθηκε πάνω σε όχημα που μετέφερε τραυματίες όταν ένα άρμα μάχης έπεσε επάνω του μέσα στη σύγχυση της υποχώρησης. Τραυματίστηκε σοβαρά και πέθανε την επόμενη ημέρα. Ήταν 26 ετών.

Ο Capa συνέχισε να φωτογραφίζει για άλλα δεκαεπτά χρόνια. Κάλυψε την απόβαση στη Νορμανδία, συνίδρυσε το Magnum Photos και το όνομά του πέρασε οριστικά στην ιστορία της φωτοδημοσιογραφίας. Η Taro έμεινε για πολύ περισσότερο χρόνο γνωστή κυρίως ως η σύντροφός του.

Gerda Taro και Robert Capa το 1936, όταν το όνομα «Robert Capa» ήταν ακόμη μέρος μιας επαγγελματικής στρατηγικής που είχαν δημιουργήσει μαζί

Μια ταινία φέρνει ξανά το όνομά της μπροστά

Η Gerda Taro βρίσκεται τώρα ξανά στο προσκήνιο χάρη στο La ragazza con la Leica της Alina Marazzi, που παρουσιάστηκε στο τμήμα Orizzonti του Φεστιβάλ Βενετίας. Η Emilia Schüle υποδύεται την Taro και ο Aaron Altaras τον Capa, σε μια ταινία βασισμένη ελεύθερα στο βραβευμένο με Strega μυθιστόρημα της Helena Janeczek.

Η επιλογή της Marazzi είναι να κοιτάξει την Taro έξω από τον στενό ρόλο της γυναίκας δίπλα στον Capa. Η φωτογραφική της δουλειά, η πολιτική της στράτευση, η σχέση της με τον πόλεμο και η επιθυμία της να αποκτήσει ανεξάρτητη ταυτότητα βρίσκονται στον πυρήνα της ιστορίας.

Η νέα κινηματογραφική ματιά συμπίπτει με την επανεξέταση του Falling Soldier και δίνει στην υπόθεση μια πολύ ισχυρή σημερινή αφορμή. Η συζήτηση δεν αφορά την αυθαίρετη αντικατάσταση μιας υπογραφής με μια άλλη. Τα στοιχεία δεν επιτρέπουν ακόμη τέτοια βεβαιότητα και η φωτογραφία εξακολουθεί να αποδίδεται στον Capa.

Αυτό που αλλάζει είναι το ίδιο το ερώτημα. Για δεκαετίες η έρευνα γύρω από το Falling Soldier προσπαθούσε κυρίως να διαπιστώσει αν ο θάνατος που βλέπουμε στο καρέ ήταν πραγματικός. Τώρα εξετάζεται ξανά και κάτι ακόμη πιο θεμελιώδες: αν ο άνθρωπος που πιστεύουμε ότι τράβηξε τη φωτογραφία ήταν πράγματι πίσω από τον φακό.

Η απάντηση μπορεί να μη δοθεί ποτέ με απόλυτη βεβαιότητα. Η περίπτωση της Gerda Taro έχει ήδη δείξει, πάντως, ότι οι υπογραφές κάτω από τις ιστορικές φωτογραφίες δεν είναι πάντοτε τόσο ασφαλείς όσο φαίνονται. Και για μια εικόνα που έχει αναπαραχθεί εκατομμύρια φορές επί σχεδόν 90 χρόνια, ακόμη και η σοβαρή πιθανότητα ενός διαφορετικού ονόματος πίσω από το κλείστρο είναι αρκετή για να την κοιτάξουμε ξανά.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News