Το χειρόγραφο που ακύρωσε όλα τα σχέδια ενός εκδότη

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Το άλογο περίμενε στην πόρτα και ο George Murray Smith είχε κανονίσει να συναντήσει έναν φίλο του για βόλτα στην εξοχή. Ο 23χρονος εκδότης, όμως, κρατούσε στα χέρια του ένα χειρόγραφο 824 σελίδων που δεν τον άφηνε να σηκωθεί από την καρέκλα. Έστειλε μήνυμα ακυρώνοντας τη συνάντηση, ζήτησε ένα σάντουιτς και ένα ποτήρι κρασί αντί για γεύμα και συνέχισε να διαβάζει μέχρι το βράδυ. Το χειρόγραφο ήταν το Jane Eyre.

Δεν πρόκειται για έναν θρύλο που δημιουργήθηκε αργότερα γύρω από το βιβλίο. Την ιστορία αφηγήθηκε ο ίδιος ο Smith στα απομνημονεύματά του και σήμερα καταγράφεται στο αρχείο αναγνωστικών εμπειριών του Open University. Την επόμενη ημέρα, ο εκδοτικός οίκος έγραψε στον άγνωστο «Currer Bell» ότι δεχόταν το μυθιστόρημα για έκδοση.

Ένα χειρόγραφο φθάνει στο Λονδίνο

Η επιστολή με την οποία η Σαρλότ Μπροντέ συνόδευσε το έργο της είχε ημερομηνία 24 Αυγούστου 1847. Η συγγραφέας δεν χρησιμοποίησε το πραγματικό της όνομα. Παρουσίασε το βιβλίο ως έργο του Currer Bell και περίμενε την απάντηση από τον εκδοτικό οίκο Smith, Elder & Co. του Λονδίνου.

Το χειρόγραφο διάβασε πρώτος ο William Smith Williams, ο άνθρωπος που αξιολογούσε τα λογοτεχνικά έργα για τον οίκο. Εντυπωσιάστηκε τόσο, ώστε το παρέδωσε στον George Smith ένα Σάββατο και του ζήτησε να το διαβάσει.

Ο Smith το άνοιξε μετά το πρωινό της Κυριακής. Λίγες ώρες αργότερα είχε ξεχάσει τη βόλτα, το γεύμα και οτιδήποτε άλλο είχε προγραμματίσει. Όπως θυμόταν αργότερα, η ιστορία τον «αιχμαλώτισε» σχεδόν αμέσως.

Μέχρι να πάει για ύπνο είχε φθάσει στην τελευταία σελίδα.

Το Jane Eyre κυκλοφόρησε το 1847 ως «αυτοβιογραφία», με τον Currer Bell να εμφανίζεται στη σελίδα τίτλου ως επιμελητής

Πριν από το Jane Eyre είχε προηγηθεί μια απόρριψη

Η Σαρλότ Μπροντέ δεν είχε εμφανιστεί ξαφνικά με ένα αριστούργημα που όλοι περίμεναν να εκδώσουν. Λίγο νωρίτερα είχε στείλει στον ίδιο οίκο το πρώτο της μυθιστόρημα, The Professor.

Το βιβλίο απορρίφθηκε. Η απάντηση, ωστόσο, δεν ήταν εντελώς αρνητική. Οι εκδότες τής έγραψαν ότι θα εξέταζαν με ενδιαφέρον ένα μεγαλύτερο έργο της. Η Μπροντέ πήρε αυτή τη μικρή χαραμάδα ενθάρρυνσης και έστειλε το επόμενο χειρόγραφό της.

Σύμφωνα με το Open University, το Jane Eyre: An Autobiography ήταν το δεύτερο έργο της που έφθασε στη Smith, Elder & Co. Η καθαρογραμμένη μορφή του αριθμούσε 824 χειρόγραφες σελίδες και αποτελεί σήμερα το μοναδικό σωζόμενο αντίγραφο, όπως αναφέρει το αφιέρωμα του Guardian στο χειρόγραφο.

Ποιος ήταν ο μυστηριώδης Currer Bell

Η Σαρλότ, η Έμιλι και η Αν Μπροντέ είχαν επιλέξει τα ονόματα Currer, Ellis και Acton Bell. Διατήρησαν τα αρχικά των πραγματικών τους ονομάτων, αλλά χρησιμοποίησαν ψευδώνυμα που ακούγονταν ανδρικά και δεν αποκάλυπταν την ταυτότητά τους.

Η απόφαση δεν ήταν τυχαία. Η Σαρλότ γνώριζε ότι τα βιβλία των γυναικών αντιμετωπίζονταν συχνά με προκατάληψη και ήθελε το έργο της να κριθεί χωρίς να προηγηθεί η ταμπέλα της «γυναίκας συγγραφέα». Η ίδια οικογένεια θα έδινε στη λογοτεχνία και τα Ανεμοδαρμένα Ύψη της Έμιλι, της αδελφής γύρω από την οποία δημιουργήθηκε ένας διαρκής μύθος που πέρασε και στον κινηματογράφο.

Ο George Smith είχε υποψιαστεί από τον γραφικό χαρακτήρα ότι πίσω από το όνομα Currer Bell πιθανότατα βρισκόταν γυναίκα. Το αναγνωστικό κοινό, όμως, δεν γνώριζε τίποτα. Μετά την έκδοση, η ταυτότητα και ακόμη και το φύλο του συγγραφέα έγιναν μέρος του μυστηρίου που συνόδευε το βιβλίο.

Σελίδα από το χειρόγραφο του The Professor, του μυθιστορήματος που απορρίφθηκε πριν η Σαρλότ Μπροντέ στείλει το Jane Eyre

Γιατί δεν μπορούσε να κλείσει το βιβλίο

Στο κέντρο του Jane Eyre βρίσκεται ένα ορφανό κορίτσι που μεγαλώνει χωρίς χρήματα, κοινωνική θέση ή προστασία. Υφίσταται την κακομεταχείριση συγγενών, περνά από ένα σκληρό σχολείο και τελικά εργάζεται ως γκουβερνάντα στο απομονωμένο Θόρνφιλντ Χολ.

Εκεί συναντά τον μυστηριώδη κύριο Ρότσεστερ. Η ιστορία εξελίσσεται σε έρωτα, αλλά δεν περιορίζεται σε αυτόν. Η Τζέιν διεκδικεί το δικαίωμα να αποφασίζει για τη ζωή της, να εργάζεται, να αγαπά χωρίς να υποτάσσεται και να απαιτεί σεβασμό ακόμη και από τον άνθρωπο που επιθυμεί.

Το αρχείο της British Library δείχνει ότι αρκετές από τις διορθώσεις της Μπροντέ στο χειρόγραφο ενίσχυσαν ακριβώς αυτή την πλευρά της ηρωίδας. Αφαίρεσε φράσεις που την παρουσίαζαν πιο υποχωρητική και δυνάμωσε τις στιγμές στις οποίες αντιστέκεται στον Ρότσεστερ.

Για τους αναγνώστες της εποχής, αυτή η φωνή ήταν ασυνήθιστα άμεση. Ορισμένοι κριτικοί κατηγόρησαν το βιβλίο για ανηθικότητα και εξέγερση απέναντι στην κοινωνική τάξη. Η ίδια προκατάληψη απέναντι σε έργα που μιλούν για τη γυναικεία επιθυμία και ανεξαρτησία δεν εξαφανίστηκε εντελώς· εμφανίζεται με διαφορετικό λεξιλόγιο ακόμη και στη σημερινή συζήτηση γύρω από τα υποτιμημένα «ένοχα» αναγνώσματα και το romance.

Από την κυριακάτικη ανάγνωση στο μπεστ σέλερ

Το Jane Eyre κυκλοφόρησε σε τρεις τόμους στις 19 Οκτωβρίου 1847 και έγινε γρήγορα εκδοτική επιτυχία. Η ιστορία της Τζέιν, το μυστήριο του Θόρνφιλντ και η άγνωστη ταυτότητα του Currer Bell έκαναν το βιβλίο ένα από τα μεγάλα λογοτεχνικά γεγονότα της εποχής.

Το χειρόγραφο που διάβασε εκείνη την Κυριακή ο George Smith φυλάσσεται σήμερα στη British Library. Είναι γραμμένο με προσεγμένο, καθαρό γραφικό χαρακτήρα και με πολύ λιγότερες διορθώσεις από όσες θα περίμενε κανείς σε ένα κείμενο εκατοντάδων σελίδων.

Η πρώτη απόρριψη της Σαρλότ Μπροντέ δεν εξαφανίστηκε από την ιστορία. Το The Professor εκδόθηκε μετά τον θάνατό της και δεν απέκτησε ποτέ τη φήμη του βιβλίου που ακολούθησε. Η ενθαρρυντική φράση, όμως, στο τέλος εκείνης της απόρριψης ήταν αρκετή για να σταλεί ένα δεύτερο πακέτο στο Λονδίνο.

Ο George Smith έχασε μια κυριακάτικη βόλτα και έφαγε βιαστικά ένα σάντουιτς. Τη Δευτέρα είχε στα χέρια του ένα από τα μυθιστορήματα που θα σημάδευαν ολόκληρο τον 19ο αιώνα.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News