Κάτι έκανε ένα μακρινό άστρο να λάμψει για μία ώρα – Μαύρη τρύπα ή ένα πολύ πιο απλό μυστήριο;

Πελοπόννησος Newsroom

Για περίπου μία ώρα, ένα μακρινό άστρο έγινε ξαφνικά φωτεινότερο και μετά επέστρεψε στην κανονική του κατάσταση. Το συμβάν ήταν τόσο σύντομο και τόσο ασυνήθιστο, ώστε οι αστρονόμοι εξέτασαν μια εντυπωσιακή πιθανότητα: ότι ανάμεσα στη Γη και το άστρο πέρασε ένα αόρατο αντικείμενο, ίσως ακόμη και μια αρχέγονη μαύρη τρύπα.

Το σήμα καταγράφηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2019 κατά την παρατήρηση εκατομμυρίων άστρων στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου, έναν μικρό γειτονικό γαλαξία του Γαλαξία μας. Χρειάστηκαν χρόνια ανάλυσης μέχρι μια ομάδα επιστημόνων να παρουσιάσει, τον Μάιο του 2026, τη δική της εξήγηση για το φαινόμενο.

Το υποθετικό αντικείμενο ονομάστηκε «Phoebe» και, σύμφωνα με την αρχική μελέτη, θα μπορούσε να έχει μάζα περίπου 0,032 φορές τη μάζα της Γης – δηλαδή περίπου τρεις φορές τη μάζα της Σελήνης.

Αν πράγματι ήταν μια αρχέγονη μαύρη τρύπα, το εύρημα θα είχε τεράστια σημασία για ένα από τα μεγαλύτερα άλυτα προβλήματα της φυσικής: τι ακριβώς είναι η σκοτεινή ύλη.

Υπάρχει όμως μια ανατροπή. Νεότερη ανεξάρτητη ανάλυση των ίδιων δεδομένων υποστηρίζει ότι ίσως κανένα μυστηριώδες αντικείμενο δεν πέρασε ποτέ μπροστά από το άστρο.

Το «κόλπο» της βαρυτικής μικροεστίασης

Οι αστρονόμοι δεν είδαν ποτέ την Phoebe απευθείας.

Η αρχική ομάδα θεώρησε ότι παρατήρησε ένα φαινόμενο που ονομάζεται βαρυτική μικροεστίαση. Όταν ένα αντικείμενο με μάζα περάσει ακριβώς ανάμεσα σε εμάς και ένα πολύ πιο μακρινό άστρο, η βαρύτητά του καμπυλώνει προσωρινά το φως του άστρου.

Το αποτέλεσμα, από τη Γη, δεν είναι να «σβήσει» το άστρο. Συμβαίνει το αντίθετο: για λίγο μοιάζει φωτεινότερο, επειδή το ενδιάμεσο σώμα λειτουργεί σαν ένας φυσικός κοσμικός μεγεθυντικός φακός.

Στην περίπτωση της Phoebe η φωτεινότητα αυξήθηκε για περίπου 60 λεπτά. Η εξαιρετικά μικρή διάρκεια έκανε τους ερευνητές να υπολογίσουν ότι, αν πράγματι επρόκειτο για βαρυτική μικροεστίαση, το αντικείμενο που προκάλεσε το φαινόμενο έπρεπε να έχει πολύ μικρή μάζα.

Η ομάδα υπολόγισε μάλιστα ότι ήταν 100.000 φορές πιθανότερο το υποθετικό σώμα να ανήκει στην άλω σκοτεινής ύλης του Γαλαξία μας παρά στους γνωστούς αστρικούς πληθυσμούς του Γαλαξία ή του Μεγάλου Νέφους του Μαγγελάνου.

Μια μαύρη τρύπα από τις πρώτες στιγμές του Σύμπαντος;

Οι λεγόμενες αρχέγονες μαύρες τρύπες δεν είναι οι συνηθισμένες μαύρες τρύπες που δημιουργούνται όταν καταρρέουν μεγάλα άστρα.

Πρόκειται για υποθετικά αντικείμενα που μπορεί να σχηματίστηκαν σε ακραίες πυκνότητες ύλης στις πρώτες στιγμές μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Αν υπάρχουν σε μεγάλους αριθμούς, θα μπορούσαν θεωρητικά να αποτελούν μέρος της μυστηριώδους σκοτεινής ύλης που γνωρίζουμε ότι υπάρχει από τη βαρυτική επίδρασή της, αλλά δεν μπορούμε να τη δούμε.

Γι’ αυτό η Phoebe προκάλεσε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον: μια αρχέγονη μαύρη τρύπα μόλις λίγων σεληνιακών μαζών θα ήταν ένα εξαιρετικά σημαντικό εύρημα.

Μόνο που λίγο αργότερα εμφανίστηκε ένα σοβαρό πρόβλημα.

Η δεύτερη ομάδα ξανακοίταξε τα δεδομένα – και βρήκε κάτι διαφορετικό

Τον Ιούνιο, οι αστρονόμοι Andrzej Udalski και Przemek Mróz επανεξέτασαν τις παρατηρήσεις της Dark Energy Camera, προσθέτοντας και δεδομένα από το 2020 και το 2021.

Η εικόνα που προέκυψε άλλαξε δραματικά την ιστορία.

Οι ερευνητές εντόπισαν τουλάχιστον τρία διαφορετικά επεισόδια αύξησης της φωτεινότητας του ίδιου άστρου, καθώς και μακροχρόνιες μεταβολές στη μέση λαμπρότητά του.

Αυτό έχει κρίσιμη σημασία. Μια τυχαία βαρυτική μικροεστίαση από ένα αντικείμενο που περνά μπροστά από ένα μακρινό άστρο δεν αναμένεται να επαναλαμβάνεται.

Η δεύτερη ομάδα κατέληξε επομένως ότι το άστρο είναι πιθανότατα απλώς μεταβλητό, δηλαδή η φωτεινότητά του μεταβάλλεται από μόνο του, και ότι το επεισόδιο του 2019 παρερμηνεύθηκε ως βαρυτική μικροεστίαση.

Άρα, τι ήταν τελικά η Phoebe;

Προς το παρόν, η πιο εντυπωσιακή απάντηση –μια αρχέγονη μαύρη τρύπα που πέρασε ανάμεσα στη Γη και ένα άστρο– παραμένει αμφισβητούμενη.

Η αρχική ομάδα παρουσίασε την Phoebe ως έναν από τους μικρότερης μάζας και συντομότερης διάρκειας υποψήφιους βαρυτικούς φακούς που έχουν παρατηρηθεί. Η ανεξάρτητη επανεξέταση, όμως, υποστηρίζει ότι δεν υπήρξε καθόλου φακός και ότι το «μυστήριο» δημιουργήθηκε από τη φυσική μεταβλητότητα του ίδιου του άστρου.

Υπάρχει και μια σημαντική λεπτομέρεια: και οι δύο εργασίες έχουν παρουσιαστεί ως επιστημονικά preprints, επομένως η συζήτηση δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί οριστικά κλεισμένη.

Έτσι, το πραγματικό μυστήριο της Phoebe μπορεί τελικά να μην είναι το «ποιο αόρατο αντικείμενο πέρασε μπροστά από το άστρο;», αλλά το αν πέρασε ποτέ κάτι από εκεί.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News