90 χρόνια μετά τη δολοφονία του Λόρκα, ανοίγει το αρχείο του τελευταίου του έρωτα

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Σχεδόν επτά δεκαετίες χρειάστηκε ο Χουάν Ραμίρεθ ντε Λούκας για να αρχίσει να γράφει όσα είχε κρατήσει κρυφά για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του.

Στις σελίδες δύο τετραδίων επέστρεψε στους πρώτους μήνες του 1936, όταν ήταν νεαρός φοιτητής και ερασιτέχνης ηθοποιός και έζησε μια μυστική σχέση με τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Η Seix Barral τον παρουσιάζει σήμερα ως τον τελευταίο έρωτα του Ισπανού ποιητή, τον νεαρό που ο Λόρκα αποκαλούσε «rubio de Albacete» – «τον ξανθό από το Αλμπαθέτε». Η επίσημη παρουσίαση του βιβλίου βρίσκεται εδώ.

Ενενήντα χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις ημέρες από τη δολοφονία του Λόρκα, τη νύχτα του Αυγούστου του 1936. Και η επέτειος του 2026 συμπίπτει με κάτι πολύ περισσότερο από έναν ακόμη κύκλο εκδηλώσεων μνήμης: ένα από τα πιο προσωπικά αρχεία που συνδέονται με τους τελευταίους μήνες της ζωής του ετοιμάζεται να φτάσει για πρώτη φορά ολοκληρωμένα σε ένα ευρύτερο κοινό.

Ο «ξανθός από το Αλμπαθέτε»

Ο Ραμίρεθ ντε Λούκας και ο Λόρκα διατηρούσαν τη σχέση τους κρυφή στους πρώτους μήνες του 1936. Η Ισπανία βρισκόταν λίγο πριν από τη διάλυση της πολιτικής και κοινωνικής της ισορροπίας και ένας έρωτας ανάμεσα σε δύο άνδρες δεν ήταν κάτι που μπορούσε να υπάρξει ανοικτά.

Οι δυο τους σχεδίαζαν να φύγουν από την Ισπανία. Δεν πρόλαβαν. Η στρατιωτική εξέγερση του Ιουλίου οδήγησε στον Εμφύλιο Πόλεμο και λίγες εβδομάδες αργότερα ο Λόρκα δολοφονήθηκε κοντά στη Γρανάδα.

Ο Ραμίρεθ ντε Λούκας συνέχισε τη ζωή του, έγινε δημοσιογράφος και κριτικός τέχνης και πέθανε το 2010. Δημόσια, όμως, δεν αφηγήθηκε ποτέ ολόκληρη την ιστορία της σχέσης του με τον ποιητή. Τα τετράδιά του γράφτηκαν δεκαετίες μετά τα γεγονότα, όταν ο ίδιος είχε πλέον αποφασίσει ότι όσα γνώριζε δεν αφορούσαν μόνο την προσωπική του μνήμη αλλά και την ιστορία του Λόρκα.

Διαβάστε επίσης: «Ματωμένος Γάμος» στην Πάτρα: Ο απαγορευμένος έρωτας του Λόρκα στη σκηνή του Φεστιβάλ

Μέλη του πανεπιστημιακού θεάτρου La Barraca σε φωτογραφία του 1933 / Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía – Public Domain

Μια επιστολή της 18ης Ιουλίου 1936

Ένα μέρος αυτής της ιστορίας είχε εμφανιστεί ήδη το 2012, όταν το EL PAÍS αποκάλυψε προσωπικά τεκμήρια που είχε κρατήσει ο Ραμίρεθ ντε Λούκας.

Ανάμεσά τους βρισκόταν η τελευταία γνωστή επιστολή του Λόρκα προς εκείνον, με ημερομηνία 18 Ιουλίου 1936, τη στιγμή που η στρατιωτική εξέγερση που είχε ξεκινήσει στο ισπανικό Μαρόκο εξαπλωνόταν στην ηπειρωτική Ισπανία. Στην επιστολή ο ποιητής προσπαθούσε να ενθαρρύνει τον νεαρό σύντροφό του και να τον πείσει να μη σταματήσει να διεκδικεί τις επιλογές του απέναντι στην οικογένειά του. Το αρχείο και η ιστορία των τετραδίων παρουσιάστηκαν αναλυτικά από το EL PAÍS τον Ιούλιο του 2026.

Την ίδια χρονιά, η Επιτροπή Πολιτισμού του ισπανικού Κογκρέσου αναγνώρισε την ιστορική σημασία του ιδιωτικού αρχείου και ενέκρινε πρόταση ώστε να προωθηθεί η ψηφιοποίησή του και να γίνει προσβάσιμο στους ερευνητές. Η διαδικασία δεν προχώρησε τότε.

Χρειάστηκε να περάσουν άλλα δεκατέσσερα χρόνια για να αρχίσει το υλικό να βγαίνει συστηματικά στο φως.

Τα τετράδια γίνονται βιβλίο

Στις 21 Οκτωβρίου 2026, η Seix Barral θα κυκλοφορήσει το «Recuerdos. Breve historia de un amor», με το ανέκδοτο κείμενο του Χουάν Ραμίρεθ ντε Λούκας.

Την έκδοση των 232 σελίδων έχουν επιμεληθεί οι Christopher Maurer και Víctor Fernández. Η ίδια η εκδοτική περιγραφή το χαρακτηρίζει ως την ανέκδοτη μαρτυρία του τελευταίου έρωτα του Λόρκα και τοποθετεί τη σχέση τους στους πρώτους μήνες του 1936.

Το ενδιαφέρον των τετραδίων δεν βρίσκεται μόνο στις λεπτομέρειες μιας άγνωστης μέχρι πρόσφατα σχέσης. Βρίσκεται και στην απόσταση ανάμεσα στα γεγονότα και στη στιγμή που καταγράφηκαν.

Ο Ραμίρεθ ντε Λούκας έγραφε έχοντας περάσει σχεδόν ολόκληρη ζωή από εκείνο το καλοκαίρι. Το αποτέλεσμα είναι η αναδρομή ενός ανθρώπου σε έναν έρωτα που έζησε σε μια εποχή όπου η ίδια του η ύπαρξη έπρεπε να παραμείνει κρυφή.

Η ίδια ιστορία περνά στη μεγάλη οθόνη

Πέντε ημέρες πριν κυκλοφορήσει το βιβλίο, στις 16 Οκτωβρίου, έχει προγραμματιστεί η έξοδος στις ισπανικές αίθουσες του ντοκιμαντέρ «La voz quebrada / Lorca: Broken Voices» του Manuel Menchón.

Η ταινία θα παρουσιαστεί προηγουμένως στο 74ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Σαν Σεμπαστιάν, που διεξάγεται από τις 18 έως τις 26 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Φεστιβάλ, το ντοκιμαντέρ στηρίζεται στις αναμνήσεις, στα προσωπικά αντικείμενα και στο υλικό που διατήρησε κρυφό ο Ραμίρεθ ντε Λούκας. Ο Álvaro Morte, γνωστός διεθνώς από το «La Casa de Papel», δίνει τη φωνή και την παρουσία του στον Λόρκα.

Η προετοιμασία της ταινίας οδήγησε όμως και σε ένα ακόμη εύρημα.

Ο Λόρκα κινείται ξανά σε φιλμ του 1932

Κατά την πενταετή έρευνα για το ντοκιμαντέρ, η ομάδα του Menchón έψαξε δημόσια και ιδιωτικά αρχεία στην Ισπανία και στο εξωτερικό.

Σε υλικό που είχε διατηρηθεί από την οικογένεια του ιστορικού και κινηματογραφιστή Gonzalo Menéndez Pidal βρέθηκαν άγνωστες μέχρι σήμερα κινούμενες εικόνες του Λόρκα, τραβηγμένες το 1932, όταν περιόδευε με το πανεπιστημιακό θέατρο La Barraca. Το παλιό φιλμ είχε παραμείνει για δεκαετίες μέσα σε ένα μεταλλικό κουτί. Μετά την αποκατάστασή του, οι ερευνητές αναγνώρισαν τον ποιητή χαμογελαστό μέσα σε αυτοκίνητο. Το υλικό θα περιλαμβάνεται στο «La voz quebrada».

Στο soundtrack της ταινίας έχει ενταχθεί επίσης μουσική που είχε συνθέσει ο ίδιος ο Λόρκα στα νεανικά του χρόνια.

Διαβάστε επίσης: Μέσα στο «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα»: Οι γυναίκες του Λόρκα μιλούν για την καταπίεση, το πάθος και την ανάγκη για ελευθερία

Ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και ο Eduardo Ugarte με τη στολή της La Barraca στο Βίγο, τον Αύγουστο του 1932 / Wikimedia Commons – Public Domain

Ενενήντα χρόνια και μια ιστορία που δεν είχε ειπωθεί ολόκληρη

Η επέτειος συνοδεύεται φέτος στην Ισπανία από εκδηλώσεις μνήμης. Το ισπανικό Υπουργείο Ισότητας ενέταξε στο πρόγραμμα «Cultura Orgullosa» τη «Saca nocturna», μια νυχτερινή δράση για τη νύχτα της 17ης προς τη 18η Αυγούστου, κατά την οποία γλυπτό του Λόρκα σχεδιάστηκε να μεταφερθεί σε σημεία της Μαδρίτης που συνδέονται με τη ζωή και τη μνήμη του.

Ομως το πιο ενδιαφέρον υλικό της φετινής επετείου δεν κοιτάζει μόνο στον θάνατο του Λόρκα. Κοιτάζει στους τελευταίους μήνες της ζωής του.

Ενα βιβλίο, ένα ντοκιμαντέρ, παλιές επιστολές και λίγα δευτερόλεπτα φιλμ προσθέτουν κομμάτια σε μια βιογραφία που έχει μελετηθεί όσο λίγες. Και αυτή τη φορά στο κέντρο βρίσκεται ένας άνθρωπος που έζησε επί δεκαετίες με μια ιστορία που δεν μπορούσε να πει δημόσια.

Ο Λόρκα έγραψε ξανά και ξανά για τον πόθο, την καταπίεση και το ασφυκτικό βάρος των κοινωνικών κανόνων. Ενενήντα χρόνια μετά τη δολοφονία του, τα τετράδια του Χουάν Ραμίρεθ ντε Λούκας φωτίζουν πόσο κοντά βρίσκονταν όλα αυτά και στη δική του ζωή.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News