Λουκιανός Κηλαηδόνης: Η Πάτρα που έγινε σκηνή του – Από την «Ισμήνη» στον «Μώμο»

Η πιο δυνατή πατρινή εικόνα του Λουκιανού Κηλαηδόνη έχει θάλασσα, κόσμο και μουσική. Είναι καλοκαίρι του 1987, η «Ισμήνη» φτάνει στο λιμάνι της Πάτρας και πάνω στο σκάφος βρίσκεται ο ίδιος με την ορχήστρα του. Στις προβλήτες, χιλιάδες άνθρωποι παρακολουθούν, τραγουδούν, χορεύουν. Η πόλη δεν είναι θεατής. Είναι μέρος της βραδιάς.

Ο Λουκιανός γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 15 Ιουλίου 1943, στην Αθήνα. Η Νέα Κυψέλη, οι παρέες, τα θερινά σινεμά, η σάτιρα, η τρυφερή ειρωνεία, το θέατρο και το τραγούδι έγιναν τα υλικά του. Δεν έφτιαξε έναν βαρύ μύθο γύρω από τον εαυτό του. Έφτιαξε σκηνές. Μικρές, αναγνωρίσιμες, καθημερινές. Και γι’ αυτό κράτησαν.

Στην Πάτρα, αυτή η πλευρά του βρήκε φυσικό χώρο. Η πόλη τον υποδέχθηκε σε σημεία που έχουν από μόνα τους μνήμη και χαρακτήρα: στο λιμάνι, στην πλατεία Γεωργίου, στο Αρχαίο Ωδείο, στο θέατρο «Απόλλων». Κάθε εμφάνιση είχε άλλο πλαίσιο, αλλά κοινό πυρήνα: τον Λουκιανό μπροστά σε κοινό που δεν ήθελε απόσταση, αλλά συμμετοχή.

Η «Ισμήνη» στο λιμάνι της Πάτρας

Στις 26 Ιουλίου 1987, ο Λουκιανός Κηλαηδόνης έφτασε στην Πάτρα με την «Ισμήνη», στο πλαίσιο της θαλασσινής περιοδείας «Στα Πάρτυ Ναι!». Τότε διευθυντής του Φεστιβάλ Πάτρας ήταν ο Θάνος Μικρούτσικος, ο οποίος τον είχε καλέσει για μια συναυλία στο λιμάνι.

Το σκηνικό είχε κάτι από εκείνη την απλότητα που χαρακτήριζε τον Κηλαηδόνη, αλλά και κάτι απολύτως θεατρικό. Ένα σκάφος αντί για σκηνή. Η θάλασσα αντί για φόντο. Οι προβλήτες αντί για πλατεία θεάτρου. Πάνω από 10.000 άνθρωποι, σύμφωνα με το επίσημο χρονολόγιο του καλλιτέχνη, βρέθηκαν εκείνη τη βραδιά στο λιμάνι.

Η συναυλία δεν έμεινε μόνο επειδή είχε κόσμο. Έμεινε επειδή ταίριαξε με την Πάτρα. Με μια πόλη εξωστρεφή, λιμανίσια, συνηθισμένη να βγαίνει έξω, να μαζεύεται, να κάνει τον δημόσιο χώρο δικό της. Ο Λουκιανός δεν χρειάστηκε να επιβάλει ατμόσφαιρα. Τη βρήκε έτοιμη και την έκανε τραγούδι.

Η Άννα Βαγενά θυμάται: «Επιβιβαστήκαμε στην “Ισμήνη” στις 25 Ιουνίου 1987. Ο Λουκιανός, οι τραγουδιστές, η ορχήστρα, οι ηχολήπτες και φυσικά το πλήρωμα.

Περάσαμε τον Ισθμό και την άλλη μέρα 26 Ιουλίου φτάσαμε στην Πάτρα.

Διευθυντής τότε, στο Φεστιβάλ της Πάτρας, ήταν ο Θάνος Μικρούτσικος. Είχε καλέσει τον Λουκιανό να δώσει συναυλία στο λιμάνι της Πάτρας. Φοβερή βραδιά, θα πρέπει να μαζεύτηκαν στο λιμάνι πάνω από 10.000 άνθρωποι. Το σκάφος με τον Λουκιανό και την ορχήστρα στη θάλασσα και ο κόσμος στις προβλήτες να χορεύει και να διασκεδάζει με την ψυχή του.

Την άλλη μέρα βγήκαμε στο Ιόνιο, ακολούθησαν συναυλίες-πάρτυ στην Ζάκυνθο και την Κέρκυρα. Φυσικά μέναμε μέσα στο πλοίο όλοι εμείς μαζί με το πλήρωμα, περίπου 20 άτομα. Ο μάγειρας κι εγώ μαγειρεύαμε για όλους. Ταξιδεύαμε, κολυμπούσαμε και το βράδυ τραγουδούσαμε στις συναυλίες-πάρτυ που διοργανώναμε. Μοναδική εμπειρία.
Όλα αυτά υπέροχα όσο είμασταν στο Ιόνιο με τα ήσυχα νερά του. Όταν όμως η “Ισμήνη” βγήκε στο Αιγαίο με το μελτέμι του, τα πράγματα δυσκόλεψαν.

Έξω από τη Μύκονο, έπεσε σε τρικυμία. Άναψε φωτιά στο μηχανοστάσιο και παρ’ ολίγο να βουλιάξει. Τον Λουκιανό, τους τραγουδιστές και την ορχήστρα, ήρθε μια “λάντζα” και τους μάζεψε και έτσι σταμάτησε αυτή η όμορφη “περιπέτεια”.
Έμεινε όμως, η ιδέα του Λουκιανού και πολλά χρόνια μετά, έγιναν συναυλίες και παραστάσεις σε καράβια.»

Η πλατεία Γεωργίου και το Πατρινό Καρναβάλι

Έναν χρόνο μετά, το 1988, ο Κηλαηδόνης επέστρεψε στην Πάτρα για την τελετή λήξης του Πατρινού Καρναβαλιού, στην πλατεία Γεωργίου. Η επιλογή είχε νόημα. Αν το λιμάνι τού έδωσε το θαλασσινό σκηνικό, το Καρναβάλι τού έδωσε το πιο πατρινό περιβάλλον: δρόμο, πλατεία, πλήθος, κίνηση, χιούμορ.

Ο Λουκιανός είχε πάντα σχέση με τη γιορτή, αλλά όχι με την επιφανειακή έννοια. Στα τραγούδια του η γιορτή κουβαλά και μοναξιά, και αμηχανία, και αυτοσαρκασμό. Δεν είναι διαφυγή από την πραγματικότητα. Είναι ένας τρόπος να την αντέχεις χωρίς να την παριστάνεις πιο όμορφη απ’ όσο είναι.

Γι’ αυτό η παρουσία του στην καρναβαλική Πάτρα δεν μοιάζει με τυπική εμφάνιση σε εκδήλωση. Μοιάζει με συνάντηση δύο κόσμων που καταλάβαιναν ο ένας τον άλλον: ενός δημιουργού με έντονη σκηνική αίσθηση και μιας πόλης που ξέρει να μετατρέπει τον δρόμο σε παράσταση.

Η Κυψέλη συνάντησε τη Νέα Ορλεάνη στο Αρχαίο Ωδείο

Το 1997, ο Λουκιανός Κηλαηδόνης επέστρεψε στο Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας με το project «Νέα Κυψέλη – Νέα Ορλεάνη», μαζί με τους Preservation Hall Jazz Band. Η παράσταση παρουσιάστηκε στο Αρχαίο Ωδείο, φέρνοντας σε επαφή δύο φαινομενικά μακρινούς κόσμους.

Η Κυψέλη του Λουκιανού δεν ήταν απλώς γειτονιά καταγωγής. Ήταν τρόπος να βλέπει τους ανθρώπους: από κοντά, χωρίς πόζα, με χιούμορ και παρατήρηση. Η Νέα Ορλεάνη, από την άλλη, έφερνε μια μουσική παράδοση δρόμου, μπάντας, ρυθμού και συλλογικής έκφρασης. Η συνάντηση δεν είχε χαρακτήρα εντυπωσιασμού. Είχε χαρακτήρα συνομιλίας.

Στο Αρχαίο Ωδείο της Πάτρας, αυτή η μουσική σύμπραξη έδειξε κάτι βασικό για τον Κηλαηδόνη: μπορούσε να ανοίγει το έργο του σε άλλους ήχους χωρίς να χάνει τη γλώσσα του. Δεν χρειαζόταν να μεταμφιεστεί. Έμενε ο ίδιος, ακόμη κι όταν άλλαζε σκηνικό.

Η συνάντηση με τον Σαββόπουλο

Το 2011, η Πάτρα τον είδε ξανά στο Διεθνές Φεστιβάλ, αυτή τη φορά δίπλα στον Διονύση Σαββόπουλο, στη μουσική παράσταση «Πού βαδίζωμεν κύριοι;». Η συνύπαρξη των δύο τραγουδοποιών είχε βάρος, όχι επειδή ήταν απλώς δύο μεγάλα ονόματα, αλλά επειδή αντιπροσώπευαν δύο διαφορετικούς τρόπους να αφηγείσαι την Ελλάδα.

Ο Σαββόπουλος με τη δική του πολιτική, ποιητική και συχνά αιρετική σκηνική γλώσσα. Ο Κηλαηδόνης με πιο χαμηλόφωνη ειρωνεία, με βλέμμα στραμμένο στους καθημερινούς ανθρώπους, στα μικρά σκηνικά, στις λεπτομέρειες που αποκαλύπτουν περισσότερα από τις μεγάλες διακηρύξεις.

Η εμφάνιση αυτή πρόσθεσε ακόμη μία πατρινή στάση σε μια διαδρομή που είχε ήδη συνδεθεί με το Φεστιβάλ, το λιμάνι και το Αρχαίο Ωδείο.

Ο «Μώμος ο Πατρεύς» και η σάτιρα που του ταίριαζε

 

Την ίδια χρονιά, τον Ιανουάριο του 2011, ο Λουκιανός Κηλαηδόνης βρέθηκε στο θέατρο «Απόλλων» ως επίσημος καλεσμένος στο Πανελλήνιο Φεστιβάλ Σάτιρας Ερασιτεχνικών Θιάσων «Μώμος ο Πατρεύς».

Η διοργάνωση είχε αφιερώσει χώρο σε σατιρικά τραγούδια του, τα οποία δραματοποιήθηκαν από το Ερασιτεχνικό Σχήμα Πάτρας «Ρεφενέ», με τη συγκατάθεσή του. Ο ίδιος παρακολούθησε την παράσταση και συμμετείχε στην απονομή αναμνηστικών στους ερασιτέχνες ηθοποιούς.

Η σχέση αυτή δεν ήταν τυχαία. Ο Κηλαηδόνης είχε πάντα μέσα στο έργο του τη σάτιρα, αλλά όχι σαν εύκολο πείραγμα. Την είχε σαν τρόπο παρατήρησης. Έβλεπε τις κοινωνικές μας χειρονομίες, τις μικρές γελοιότητες, τις αμήχανες επιθυμίες, τις καθημερινές αυταπάτες. Και τις έβαζε σε τραγούδια που μπορούσαν να προκαλούν γέλιο χωρίς να γίνονται ρηχά.

Στον «Μώμο», αυτή η πλευρά του συνάντησε μια πατρινή παράδοση που ξέρει καλά τη σάτιρα, το θέατρο και το παιχνίδι με τους ρόλους.

Μια σχέση χωρίς επιτήδευση

Η Πάτρα για τον Λουκιανό Κηλαηδόνη ήταν μια πόλη που του πρόσφερε διαφορετικά πεδία έκφρασης: τη θάλασσα του λιμανιού, τη μαζικότητα του Καρναβαλιού, την ατμόσφαιρα του Αρχαίου Ωδείου, τη θεατρικότητα του «Απόλλωνα».

Αν κάτι ενώνει αυτές τις στιγμές, είναι ότι ο Κηλαηδόνης δεν λειτουργούσε καλά μέσα στην απόσταση. Ήθελε κοινό που να αναπνέει μαζί του. Ήθελε χώρο που να μην αποστειρώνει το τραγούδι. Ήθελε τη συναυλία να έχει κάτι από συνάντηση.

Γι’ αυτό και οι πατρινές του εμφανίσεις διαβάζονται σήμερα όχι απλώς ως ημερομηνίες, αλλά ως μικρά στιγμιότυπα μιας σχέσης ανάμεσα σε έναν καλλιτέχνη και μια πόλη που ήξερε να γίνεται σκηνή.

Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης έφυγε από τη ζωή το 2017. Τα τραγούδια του, όμως, δεν έμειναν κλεισμένα στην εποχή τους. Κυκλοφορούν ακόμη γιατί δεν στηρίχθηκαν στη μεγαλοστομία. Στηρίχθηκαν στην ακρίβεια του βλέμματος, στο χιούμορ, στη μελωδία, στη σκηνική αίσθηση και σε μια βαθιά γνώση του ανθρώπινου μέτρου.

Σαν σήμερα, η γέννησή του δίνει αφορμή να θυμηθούμε όχι μόνο τον δημιουργό, αλλά και τις στιγμές που η Πάτρα τον είδε να κάνει αυτό που ήξερε καλύτερα: να παίρνει έναν χώρο, ένα κοινό, μια βραδιά και να τα μετατρέπει σε τραγούδι.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News