Μονή Ομπλού: Όταν οι μοναχοί πέρασαν στα Επτάνησα με όσα έσωσαν από τη φωτιά

Στα Εισόδια της Θεοτόκου γιορτάζει το μοναστήρι πάνω από την Πάτρα. Ένα παλιό πατρινό βιβλίο διασώζει την ιστορία των γυναικόπαιδων που βρήκαν καταφύγιο στα Καλύβια πριν φύγουν οι μοναχοί

Η καμάρα στην πύλη της Μονής Ομπλού πλαισιώνει την εσωτερική αυλή και τους ανθρώπους που στέκονται μπροστά της Η πύλη της Μονής Ομπλού, μέσα από την οποία διακρίνεται η αυλή

Όταν οι μοναχοί του Ομπλού πέρασαν στα Επτάνησα, πήραν μαζί τους ό,τι πολύτιμο είχαν σώσει από τη φωτιά. Εικόνες, έγγραφα και κειμήλια είχαν χαθεί στη φωτιά του Ιουνίου του 1821. Στα νησιά του Ιονίου, που βρίσκονταν τότε υπό βρετανική διοίκηση, τους δέχθηκαν άλλες μοναστικές κοινότητες. Το 1828 γύρισαν στην Πάτρα. Ανάμεσα στη φωτιά και στη φυγή τους, όμως, μεσολάβησε κάτι που εύκολα χάνεται σε μια σύντομη αφήγηση. Για ένα διάστημα οι μοναχοί έμειναν κοντά στα ερείπια. Υπήρχαν γυναίκες και παιδιά που χρειάζονταν στέγη.

Αυτή τη λεπτομέρεια διέσωσε ο Πατρινός ιστορικός Στέφανος Ν. Θωμόπουλος. Το βιβλίο του για τη Μονή Ομπλού τυπώθηκε στην Πάτρα το 1903 και ξανατυπώθηκε το 1956. Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου, στα Εισόδια της Θεοτόκου, η μονή πανηγυρίζει. Για όποιον ανέβει τα δεκαπέντε χιλιόμετρα από την πόλη ή θελήσει να διαβάσει την ιστορία της από το σπίτι του, η Δημοτική Βιβλιοθήκη Πατρών διαθέτει ψηφιοποιημένη τη μονογραφία. Και μέσα στις σελίδες της βρίσκει κανείς τον Ομπλό όπως τον πλησίαζε ένας επισκέπτης στις αρχές του περασμένου αιώνα. Ο Θωμόπουλος μετρούσε την απόσταση από την Πάτρα σε ώρες. Ήθελε τρεις.

Τα καταλύματα που έστησαν στα Καλύβια

Η Μητρόπολη Πατρών συνδέει την πυρπόληση του 1821 με τη βοήθεια που είχε δώσει η μονή στην προετοιμασία της Επανάστασης. Στην ιστορική της αναδρομή περιγράφει την καταστροφή, τη συγκέντρωση των πολύτιμων αντικειμένων που γλίτωσαν και την καταφυγή των μοναχών στα Επτάνησα. Ο Θωμόπουλος ακολουθεί τον ηγούμενο και τους μοναχούς μέχρι μια τοποθεσία κοντά στη μονή που την κατονομάζει, τα Καλύβια.

Εκεί, γράφει, ο ηγούμενος και οι μοναχοί κατασκεύασαν πρόχειρα παραπήγματα για να περιθάλψουν τα γυναικόπαιδα. Το μοναστήρι είχε καεί, η αδελφότητα όμως εξακολουθούσε να φροντίζει κόσμο στο βουνό. Ο ιστορικός τοποθετεί στον Μάρτιο του 1822 την επίθεση κατά την οποία κάηκαν και αυτά τα καταλύματα. Τότε, σύμφωνα με τη δική του αφήγηση, οι μοναχοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή. Η διάκριση έχει σημασία. Άλλο ο Ιούνιος του 1821, όταν πυρπολήθηκε η μονή, και άλλο η στιγμή που, έχοντας χάσει και το δεύτερο καταφύγιο, έφυγαν οι άνθρωποί της.

Οι δύο αφηγήσεις συναντιούνται στο 1828, τη χρονιά της επιστροφής. Ο ναός και τα κελιά χρειάζονταν επισκευή. Το καμπαναριό που βλέπει ο σημερινός προσκυνητής προστέθηκε μόλις το 1865. Είναι από τα μέρη του μοναστηριού που οι άνθρωποι εκείνης της επιστροφής δεν θα αναγνώριζαν στην αυλή τους.

Ο Ομπλός όπως φαίνεται από την Πάτρα. Στο βουνό βρίσκεται η μονή που πανηγυρίζει στα Εισόδια της Θεοτόκου

Ο Ομπλός όπως φαίνεται από την Πάτρα. Στο βουνό βρίσκεται η μονή που πανηγυρίζει στα Εισόδια της Θεοτόκου

Δύο κελιά, ένας παλιός σταυρός και μια διαφωνία για την αρχή

Στο ιστορικό της Μητρόπολης, η ίδρυση της μονής χρονολογείται το 1315. Ο ιερομόναχος Ιωακείμ και οι μαθητές του, Ιωάσαφ και Παρθένιος, βρήκαν στο βουνό ένα εκκλησάκι και έχτισαν πλάι του δύο κελιά. Εκεί τοποθετεί η εκκλησιαστική παράδοση την αρχή της κοινής ζωής των μοναχών. Στην εικόνα της Παναγίας που υπήρχε στο εκκλησάκι αποδίδει και το όνομα του τόπου. Οι αρβανιτόφωνοι κάτοικοι την αποκαλούσαν «Όμπιλε», γλυκιά Παναγιά.

Ο Θωμόπουλος είχε διαφορετική γνώμη για τη χρονολογία. Διάβασε τη διήγηση της ίδρυσης σε σημείωμα ηγουμένου του 18ου αιώνα, το οποίο είχε αντιγραφεί στον κώδικα της μονής. Κατέγραψε όμως και μια επιγραφή στη βάση ασημένιου σταυρού αγιασμού, με το όνομα του ιερομονάχου Αρσενίου και χρονολογία που ο ίδιος διάβαζε ως 1189. Τη θεώρησε ένδειξη ότι η ιστορία του Ομπλού πήγαινε πιο πίσω. Η παλιά επιγραφή εξηγεί την άποψη του ιστορικού. Το 1315 παραμένει η χρονολογία που δίνει η Μητρόπολη.

Πιο εύκολα ξεχωρίζουν οι ηλικίες των κτισμάτων. Ο σημερινός κεντρικός ναός χτίστηκε ανάμεσα στο 1601 και το 1612, στη θέση της παλιάς εκκλησίας. Η βόρεια πτέρυγα προστέθηκε το 1754. Δεκαέξι χρόνια αργότερα, το 1770, οθωμανικά στρατεύματα έβαλαν φωτιά στη μονή σε αντίποινα για την αποτυχημένη εξέγερση. Μισό αιώνα αργότερα, όταν το μοναστήρι κάηκε ξανά, χάθηκε μαζί του και μεγάλο μέρος από τη δουλειά εκείνης της πρώτης επισκευής.

Το ίδιο το βιβλίο του Θωμόπουλου σώζει και μια μικρή ιστορία για τους επισκέπτες του Ομπλού. Στις 12 Οκτωβρίου 1900 ο τότε αρχιεπίσκοπος Πατρών Ιερόθεος ζήτησε να φυλαχθεί το χειρόγραφο στο αρχείο της μονής. Ένας καλλιγράφος θα περνούσε ακριβές αντίγραφο στον κώδικά της, και η μελέτη θα τυπωνόταν για όσους ανέβαιναν στο μοναστήρι και ρωτούσαν για το παρελθόν του. Η έκδοση του 1956, που συμπληρώνει φέτος 70 χρόνια, διασώζει στην αρχή της εκείνη την επιστολή.

Οι φωτιές που θυμούνται τα αρχεία και οι άνθρωποι

Στις 4 Δεκεμβρίου 1943, στη διάρκεια της γερμανικής «Επιχείρησης Καλάβρυτα», οι Γερμανοί έκαψαν την πτέρυγα των κελιών όπου είχαν κρυφτεί Έλληνες αντάρτες. Το καθολικό και οι άλλες πτέρυγες σώθηκαν. Την ημερομηνία διασώζει το Δημοτικό Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος, που έχει στις ψηφιακές συλλογές του και φωτογραφία της μονής από το αρχείο του Christopher Riley. Την έκταση της ζημιάς περιγράφει η Μητρόπολη.

Για τη φωτιά της 5ης Αυγούστου 1998 υπάρχει η μαρτυρία ενός ανθρώπου που ανέβηκε στο βουνό εκείνο το απόγευμα. Ο μετέπειτα πατήρ Βενέδικτος ήταν ακόμη λαϊκός και βοηθούσε το μοναστήρι στα ηλεκτρολογικά. Πήγε με τη θεία του, πέρασαν με δυσκολία από την Πυροσβεστική και έφτασαν ενώ ο αέρας ήταν κιόλας αποπνικτικός. «Γύρω μας έπεφτε μια βροχή από αποκαΐδια», είπε στον Κωνσταντίνο Λαμπρόπουλο, μιλώντας στην «Πελοπόννησο» το 2023.

Θυμόταν τον ηγούμενο και τον πατέρα Γαβριήλ να βγαίνουν με την εικόνα της Ομπλίτισσας προς τη νοτιοανατολική πλευρά. Θυμόταν όμως και τη θεία του, που του ζήτησε να την κατεβάσει στην πόλη γιατί δυσκολευόταν να μείνει μέσα στον καπνό. Όταν την άφησε και πήρε ξανά τον δρόμο για τον Ομπλό, είχε πια σκοτεινιάσει. Εκεί έμαθε πως η φωτιά είχε αλλάξει πορεία. Εκείνη τη φορά οι άνθρωποι της μονής μπορούσαν να μείνουν στο σπίτι τους.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Από το Δίκτυο