Πανεπιστήμιο Πατρών: Οι φοιτητές προσβάλλονται από λιγότερες λέξεις – Τα ταμπού που δεν «συγχωρούν»

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Οι προπτυχιακοί φοιτητές εμφανίστηκαν ως η πιο ανεκτική από τις τέσσερις ομάδες που συμμετείχαν σε πιλοτική έρευνα του Πανεπιστημίου Πατρών για τις βρισιές, τα ταμπού και το ευρύτερο προσβλητικό λεξιλόγιο. Χαρακτήρισαν προσβλητικό το 7,6% των όρων του ερωτηματολογίου τους, ενώ στους συνταξιούχους εκπαιδευτικούς το ποσοστό έφθασε το 15,2%.

Η εικόνα αλλάζει στις λέξεις που οι φοιτητές απέρριψαν. Ηταν λιγότερες, βαθμολογήθηκαν όμως αυστηρότερα από ό,τι στις υπόλοιπες ομάδες και ανήκαν όλες στο λεξιλόγιο των ταμπού. Η νεότερη ηλικία, επομένως, συνδέθηκε στην πρώτη αυτή δοκιμή με μεγαλύτερη ανοχή απέναντι στις βαριές λέξεις, όχι με αδιαφορία απέναντι σε κάθε προσβολή.

Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στη μελέτη της Χρύσας Καζιτόρη «Η προσβλητικότητα των περιθωριακών όρων της νέας ελληνικής: σχεδιασμός και διεξαγωγή έρευνας ερωτηματολογίου», η οποία δημοσιεύθηκε στον νέο τόμο των Patras Working Papers in Linguistics του Τμήματος Φιλολογίας.

Το 15,2% και το 7,6%

Στην πιλοτική φάση συμμετείχαν 40 άτομα, χωρισμένα σε τέσσερις ομάδες των δέκα: συνταξιούχοι καθηγητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ηλικίας 69 έως 79 ετών, αξιωματικοί της Πολεμικής Αεροπορίας ηλικίας 35 έως 46 ετών, εργαζόμενοι ιδιωτικής εταιρείας ηλικίας 27 έως 43 ετών και προπτυχιακοί φοιτητές του Τμήματος Φιλολογίας.

Οι συνταξιούχοι εκπαιδευτικοί κατέγραψαν το υψηλότερο ποσοστό προσβλητικών όρων, 15,2%. Ακολούθησαν οι αξιωματικοί με 10,6%, οι ιδιωτικοί υπάλληλοι με 9,1% και οι φοιτητές με 7,6%.

Οι απαντήσεις δείχνουν και διαφορετικά όρια. Οι μεγαλύτεροι συμπεριέλαβαν στις προσβλητικές λέξεις ακόμη και όρους του γενικού λεξιλογίου, όπως «διαρρήκτης», «όργιο» και «ρυπαρός». Οι φοιτητές επέλεξαν αποκλειστικά όρους-ταμπού, σχετικούς μεταξύ άλλων με το σώμα, τη σεξουαλικότητα, την καταγωγή και κοινωνικά στιγματισμένες συμπεριφορές.

Διαβάστε επίσης: Το «Γωγουλίνι» έγινε μελέτη στο Πανεπιστήμιο Πατρών: Πώς τα γλωσσικά «λάθη» της έγιναν σήμα κατατεθέν

Οταν η «απόλυση» γίνεται προσβολή

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες προέρχεται από την ομάδα των ιδιωτικών υπαλλήλων. Ανάμεσα στις λέξεις που βαθμολόγησαν ως προσβλητικές βρέθηκαν η «απόλυση» και το «πτώμα». Η ερευνήτρια σημειώνει ότι η επιλογή ενδέχεται να συνδέεται με την επαγγελματική τους ιδιότητα και ότι διαφορετική κοινωνική ομάδα ίσως έδινε διαφορετικές βαθμολογίες.

Το παράδειγμα εξηγεί γιατί η έρευνα δεν περιορίζεται σε έναν κατάλογο με τις «χειρότερες βρισιές». Η προσβλητικότητα μεταβάλλεται ανάλογα με την ηλικία, την εκπαίδευση, το επάγγελμα, τη σχέση των συνομιλητών και το περιβάλλον στο οποίο χρησιμοποιείται μια λέξη.

Οι συμμετέχοντες βαθμολογούν κάθε όρο σε κλίμακα από το 1 έως το 9 ως προς τέσσερα στοιχεία: πόσο προσβλητικός είναι, αν προκαλεί ευχάριστα ή δυσάρεστα συναισθήματα, πόσο έντονη αντίδραση δημιουργεί και αν κάνει τον άνθρωπο που τον διαβάζει να αισθάνεται ισχυρός ή ευάλωτος.

Οι 13.397 λέξεις δεν βαθμολογήθηκαν ακόμη

Ο αριθμός 13.397 αφορά το σύνολο των διαφορετικών λέξεων που έχει συγκεντρώσει η ερευνήτρια και όχι λέξεις που έχουν ήδη αξιολογηθεί από τους 40 συμμετέχοντες. Το υλικό προήλθε από τέσσερα γενικά λεξικά της νέας ελληνικής, τρία ειδικά λεξικά αργκό και περιθωριακού λεξιλογίου και δύο ηλεκτρονικές βάσεις.

Για την εξέτασή του σχεδιάστηκαν 101 ερωτηματολόγια, με 131 ή 132 όρους το καθένα. Ο τελικός σχεδιασμός προβλέπει να απαντηθεί κάθε ερωτηματολόγιο από δέκα ενηλίκους, ώστε ο συνολικός αριθμός των συμμετεχόντων να φθάσει περίπου τους 1.010.

Στόχος της διδακτορικής έρευνας είναι να δημιουργηθεί ηλεκτρονική λεξιλογική βάση για τους περιθωριακούς και ταμπού όρους της νέας ελληνικής και να εξεταστεί συστηματικά ο ρόλος παραγόντων όπως η ηλικία, το φύλο και το μορφωτικό επίπεδο.

Τι μπορούμε να συμπεράνουμε

Το δείγμα των 40 ατόμων είναι πιλοτικό και δεν επιτρέπει συμπεράσματα για το σύνολο των Ελλήνων. Οι ομάδες διαφέρουν ταυτόχρονα ως προς την ηλικία, το επάγγελμα, τη μόρφωση και τη σύνθεση φύλου, επομένως η διαφορά ανάμεσα στους φοιτητές και στους συνταξιούχους εκπαιδευτικούς δεν μπορεί ακόμη να αποδοθεί μόνο στη γενιά.

Η τάση, πάντως, είναι καθαρή μέσα στα όρια της πρώτης δοκιμής: οι μεγαλύτεροι χαρακτήρισαν περισσότερες λέξεις προσβλητικές, ενώ οι νεότεροι έδειξαν ανοχή σε ευρύτερο λεξιλόγιο και αντέδρασαν έντονα κυρίως στους καθαρούς όρους-ταμπού.

Το plop.gr είχε αναφερθεί το 2024 στην έναρξη της διδακτορικής έρευνας, η οποία εκπονείται με επόπτη τον καθηγητή Γιώργο Ξυδόπουλο. Η νέα δημοσίευση δίνει τώρα τα πρώτα αποτελέσματα και καταγράφει κάτι που οι καθημερινές συζητήσεις αποκαλύπτουν συχνά: το όριο ανάμεσα στη βαριά κουβέντα και στην προσβολή δεν βρίσκεται στο ίδιο σημείο για όλους.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News