Πάτρα: Η πόλη που ζει σε… δύο ορόφους – Κάτω η κίνηση και ο θόρυβος, πάνω η μνήμη και ένας άλλος ρυθμός ζωής
Η Πάτρα δεν αλλάζει μόνο από γειτονιά σε γειτονιά. Αλλάζει και από υψόμετρο σε υψόμετρο. Κάτω, το κέντρο της κίνησης και της αγοράς. Πάνω, η Άνω Πόλη της μνήμης, της θέας και ενός πιο αργού ρυθμού.
Στην Κάτω Πόλη, η μέρα μετριέται σε δουλειές. Ρήγα Φεραίου, Μαιζώνος, Κορίνθου, Αγίου Νικολάου, Γεροκωστοπούλου. Καφέδες στο χέρι, βιτρίνες, γραφεία, μηχανάκια, φορτηγάκια ανεφοδιασμού, τραπεζάκια, πεζοί που περνούν χωρίς να κοιτάζουν πολύ γύρω τους. Είναι η Πάτρα της χρήσης: πας κάπου, ψωνίζεις κάτι, συναντάς κάποιον, τελειώνεις μια εκκρεμότητα, συνεχίζεις.
Αν όμως πάρεις την ανηφόρα, ο ρυθμός κόβει απότομα. Όχι επειδή η Άνω Πόλη είναι κάποιο ειδυλλιακό καταφύγιο. Έχει εγκαταλείψεις, σπασμένα πεζοδρόμια, δύσκολες προσβάσεις, σπίτια που χρειάζονται φροντίδα. Έχει όμως και κάτι που στο κέντρο λιγοστεύει: παύση. Λιγότερη βιτρίνα, λιγότερη κατανάλωση, περισσότερη θέα, στενά, αυλές, σκιές, μνήμη.
Τα σκαλιά δεν κάνουν την Πάτρα πιο γραφική. Την κάνουν πιο ευανάγνωστη. Δείχνουν πού τρέχει η πόλη, πού επιβραδύνει, ποιοι χώροι καταναλώνονται καθημερινά και ποιοι επιμένουν να λειτουργούν ακόμη σαν γειτονιά.
Η Κάτω Πόλη της ταχύτητας
Η Κάτω Πόλη είναι το πιο εκτεθειμένο κομμάτι της Πάτρας. Εκεί φαίνονται πρώτα οι αλλαγές: ποια πιάτσα ανέβηκε, ποιο μαγαζί έκλεισε, ποιος δρόμος έγινε πιο ακριβός, πού συγκεντρώνεται η βραδινή ζωή, πού μεταφέρεται το ενδιαφέρον.
Είναι το κομμάτι της πόλης που ζει περισσότερο με όρους αγοράς. Όχι μόνο εμπορικής αγοράς, αλλά και εικόνας. Το κέντρο πρέπει να φαίνεται ζωντανό, να γεμίζει, να φωτογραφίζεται, να κρατάει κόσμο, να παράγει κίνηση.
Διαβάστε επίσης: Τα μπαλκόνια της Πάτρας: Φρουροί, κρατούμενοι και αυτοκράτειρες στα ίδια σημεία θέας
Ακόμη και η βόλτα έχει συχνά έναν ρυθμό κατανάλωσης: καφές, ψώνια, φαγητό, ποτό, πέρασμα. Δεν είναι απαραίτητα κακό. Κάπως έτσι λειτουργούν τα κέντρα των πόλεων. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτή η χρήση καταπίνει όλες τις άλλες. Όταν η πόλη μοιάζει να σου ζητά διαρκώς να κάνεις κάτι: να αγοράσεις, να κάτσεις, να προλάβεις, να περάσεις, να φύγεις.
Η Κάτω Πόλη κουράζει με τον τρόπο που κουράζουν τα κέντρα όταν δεν αφήνουν κενό. Θόρυβος, διπλοπαρκαρίσματα, κόρνες, πεζοδρόμια που στενεύουν, τραπεζοκαθίσματα, μηχανάκια, άνθρωποι που σπάνια κοιτάζουν ψηλά. Η κίνηση δίνει ζωή, αλλά όταν γίνεται ο μόνος ρυθμός, η πόλη αρχίζει να χάνει την αναπνοή της. Και μετά αρχίζει η ανηφόρα.
Η Άνω Πόλη της ανάσας
Η Άνω Πόλη δεν σε κερδίζει με την ευκολία του θεάματος. Δεν είναι σκηνικό έτοιμο για τουριστική κατανάλωση. Θέλει περπάτημα. Θέλει να δεχτείς ότι η Πάτρα έχει υψόμετρο, ιστορία και γειτονιές που δεν μπαίνουν εύκολα στη λογική του γρήγορου περάσματος.
Εκεί βρίσκονται το Κάστρο, το Ρωμαϊκό Ωδείο, στενά που κρατούν ακόμη κάτι από παλιά γειτονιά, σπίτια χαμηλότερα, αυλές, μάντρες, σκιές, σημεία όπου η θέα προς τη θάλασσα εμφανίζεται ξαφνικά ανάμεσα σε κτίρια. Η διαφορά δεν είναι μόνο αρχιτεκτονική. Είναι σωματική.
Στο κέντρο περπατάς για να φτάσεις. Στα σκαλιά περπατάς επειδή δεν γίνεται αλλιώς. Η ανάβαση σε αναγκάζει να κόψεις ταχύτητα. Να σταματήσεις. Να πάρεις ανάσα. Να γυρίσεις το κεφάλι πίσω και να δεις την πόλη από απόσταση.
Εκεί η γεωγραφία αρχίζει να επηρεάζει τη διάθεση. Η ίδια πόλη, λίγα λεπτά πιο πάνω, δεν ακούγεται το ίδιο. Δεν κινείται το ίδιο. Δεν σε σπρώχνει με τον ίδιο τρόπο.
Το σώμα ως σύνορο
Τα σκαλιά μοιάζουν δημοκρατικά, αλλά δεν είναι ίδια για όλους. Για έναν νέο άνθρωπο μπορεί να είναι βόλτα. Για έναν ηλικιωμένο μπορεί να είναι καθημερινή δυσκολία. Για έναν γονιό με καρότσι είναι εμπόδιο. Για έναν άνθρωπο με κινητικό πρόβλημα μπορεί να είναι αποκλεισμός. Για έναν κάτοικο που ανεβοκατεβαίνει με σακούλες, δεν είναι ρομαντική διαδρομή, είναι κούραση.
Εδώ βρίσκεται η πιο ενδιαφέρουσα κοινωνική πλευρά της Άνω Πόλης. Όχι σε ένα εύκολο σύνθημα ότι τα σκαλιά είναι «ταξικό τείχος». Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Στην Άνω Πόλη συνυπάρχουν παλιά σπίτια, φοιτητές, οικογένειες, ιδιοκτήτες, ενοικιαστές, άνθρωποι που έμειναν επειδή είχαν ρίζες εκεί και άνθρωποι που την ανακάλυψαν αργότερα ως πιο ήσυχη επιλογή.
Υπάρχει όμως ένα φίλτρο. Και το φίλτρο είναι η ανηφόρα. Όποιος μπορεί να την κάνει επιλογή, τη βλέπει ως προνόμιο. Όποιος είναι υποχρεωμένος να τη ζει καθημερινά χωρίς υποδομές, τη βλέπει αλλιώς. Η ίδια σκάλα μπορεί να είναι για κάποιον περίπατος και για κάποιον όριο.
Αυτή η διπλή ανάγνωση κάνει την Άνω Πόλη πιο ενδιαφέρουσα από ένα απλό «γραφικό» κομμάτι της Πάτρας. Δεν είναι μόνο όμορφη διαδρομή. Είναι και μια περιοχή που θυμίζει πόσο διαφορετικά βιώνεται η ίδια πόλη, ανάλογα με το σώμα, την ηλικία, την καθημερινότητα και τις ανάγκες του καθενός.
Η πόλη που δεν έγινε ακόμη προϊόν
Η Άνω Πόλη έχει ακόμη κάτι πολύτιμο: δεν έχει μετατραπεί πλήρως σε προϊόν. Δεν έχει γίνει ενιαίο αφήγημα για κατανάλωση. Δεν είναι μόνο «παλιά Πάτρα», ούτε μόνο «θέα», ούτε μόνο «πολιτιστική διαδρομή». Είναι πιο ακατάστατη από αυτό.
Σε μια πόλη που συχνά αντιμετωπίζει το κέντρο της με όρους εξόδου, τραπεζοκαθισμάτων, εμπορικότητας και γρήγορης αξιοποίησης, η Άνω Πόλη κρατάει μια άλλη χρήση του αστικού χώρου. Μπορείς να περπατήσεις χωρίς να χρειάζεται να αγοράσεις κάτι. Μπορείς να χαθείς σε στενά χωρίς να σου προτείνεται συνεχώς μια υπηρεσία. Μπορείς να δεις την Πάτρα χωρίς να είσαι μέσα στον θόρυβό της.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μείνει όπως είναι, με τις δυσκολίες και τις φθορές της. Το αντίθετο. Αν η Άνω Πόλη έχει αξία, δεν είναι για να την αφήνουμε στην τύχη της και μετά να τη θυμόμαστε σε φωτογραφικά αφιερώματα.
Χρειάζεται φροντίδα, φωτισμό, καθαριότητα, προσβασιμότητα όπου γίνεται, σεβασμό στους κατοίκους, χρήσεις που να μην την κάνουν ούτε σκηνικό ούτε αποθήκη μνήμης.
Η πόλη πάνω από την πόλη
Η Πάτρα έχει μια ιδιομορφία που συχνά την προσπερνά. Το ιστορικό της βάθος δεν βρίσκεται κρυμμένο σε κάποιο απομακρυσμένο σημείο. Είναι πάνω από το κέντρο. Το βλέπεις αν σηκώσεις το κεφάλι. Το φτάνεις αν αντέξεις την ανάβαση.
Από την Κάτω Πόλη στην Άνω Πόλη, η απόσταση μπορεί να είναι μικρή, η αλλαγή όμως είναι καθαρή. Άλλος ήχος, άλλο φως, άλλο περπάτημα, άλλη σχέση με τον χρόνο. Κάτω η πόλη σε τραβάει μέσα της. Πάνω σου επιτρέπει να την κοιτάξεις.
Τα σκαλιά της Πάτρας έχουν τόση δύναμη στη συλλογική εικόνα της πόλης επειδή δεν είναι απλώς περάσματα. Είναι η πιο απλή απόδειξη ότι η Πάτρα δεν είναι επίπεδη, ούτε γεωγραφικά ούτε κοινωνικά ούτε ψυχολογικά.
Το ζήτημα δεν είναι να ρομαντικοποιηθεί η Άνω Πόλη. Δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί ως «αυθεντική» απέναντι σε ένα δήθεν άψυχο κέντρο. Η Πάτρα χρειάζεται και τα δύο. Χρειάζεται την αγορά, την κίνηση, την έξοδο, το εμπόριο. Χρειάζεται όμως και τα σημεία όπου ο ρυθμός κόβει, όπου η μνήμη δεν γίνεται διακόσμηση, όπου ο κάτοικος μπορεί ακόμη να περπατήσει χωρίς να αισθάνεται ότι η πόλη τον σπρώχνει να καταναλώσει.
Η συζήτηση για την Άνω και την Κάτω Πόλη δεν είναι νοσταλγία για μια πιο παλιά Πάτρα. Είναι συζήτηση για το πώς χρησιμοποιείται σήμερα η πόλη. Ποιοι δρόμοι σηκώνουν το βάρος της αγοράς, ποια σημεία μένουν εκτός, ποιες γειτονιές αντέχουν ακόμη ως κατοίκηση και ποιες κινδυνεύουν να γίνουν απλώς ωραίο πέρασμα.
Η Πάτρα χρειάζεται το κέντρο της, την κίνηση, το εμπόριο, την έξοδο, τη φασαρία της. Χρειάζεται όμως και την Άνω Πόλη όχι σαν καρτ ποστάλ, αλλά σαν ζωντανό κομμάτι της. Με κατοίκους, φροντίδα, πρόσβαση, καθαριότητα, φωτισμό και χρήσεις που δεν θα την κάνουν ούτε σκηνικό ούτε αποθήκη μνήμης.
Οι σκάλες θα συνεχίσουν να ανεβάζουν και να κατεβάζουν κόσμο. Το θέμα είναι αν η πόλη βλέπει πραγματικά τι αλλάζει ανάμεσα στο κάτω και το πάνω μέρος της.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
