Οι αρχαίες «κατάρες» των Ρωμαίων βγαίνουν στο φως – «Να μην μπορεί να φάει, να πιει ή να κοιμηθεί»
Σπάνια ευρήματα από τη ρωμαϊκή Βρετανία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό, αποκαλύπτοντας πώς οι άνθρωποι ζητούσαν υπερφυσική τιμωρία για όσους τους είχαν κλέψει ή αδικήσει
Κατάρες χαραγμένες σε μικρές πινακίδες, κρυμμένες για αιώνες και προορισμένες να τιμωρήσουν κλέφτες και άλλους εχθρούς, αποκαλύπτουν μια λιγότερο γνωστή πλευρά της καθημερινότητας στην αρχαία Ρώμη. Μια σπάνια συλλογή τέτοιων αντικειμένων πρόκειται να παρουσιαστεί για πρώτη φορά στο κοινό στη Βρετανία, φέρνοντας στο φως τις αντιλήψεις των Ρωμαίων για την εκδίκηση και τις υπερφυσικές δυνάμεις.
Οι πινακίδες, γνωστές ως κατάδεσμοι (defixiones), εντοπίστηκαν στην περιοχή Κότσγουολντς και θα εκτεθούν στο Μουσείο Corinium, στο Σάιρενσεστερ, κατά τη διάρκεια του τοπικού Φεστιβάλ Ιστορίας, από τις 23 Οκτωβρίου έως την 1η Νοεμβρίου 2026.
Η συλλογή παραχωρήθηκε στο μουσείο για πέντε χρόνια από την αμερικανική Research I Library, στην κατοχή της οποίας βρίσκονταν τα ευρήματα.
Οι κατάρες που έκρυβαν οι Ρωμαίοι για να εκδικηθούν τους εχθρούς τους
Οι αρχαίοι κατάδεσμοι ήταν μικρές επιγραφές στις οποίες οι άνθρωποι κατέγραφαν κατάρες, επικαλούμενοι θεότητες ή άλλες υπερφυσικές δυνάμεις εναντίον προσώπων που θεωρούσαν ότι τους είχαν αδικήσει.
Η ονομασία defixiones προέρχεται από το λατινικό ρήμα defigere, που σημαίνει «καρφώνω» ή «καθηλώνω», και παραπέμπει στην επιθυμία να περιοριστεί συμβολικά η δράση του προσώπου στο οποίο απευθυνόταν η κατάρα.
Τα μηνύματα χαράσσονταν συνήθως σε λεπτά φύλλα μολύβδου, τα οποία στη συνέχεια δίπλωναν ή τύλιγαν και έκρυβαν σε τάφους, στο έδαφος, σε πηγάδια, πηγές και άλλους χώρους με θρησκευτική σημασία.
Όσοι χρησιμοποιούσαν τους καταδέσμους πίστευαν ότι η κατάρα εξακολουθούσε να δρα όσο το αντικείμενο παρέμενε κρυμμένο.
Ανάλογες επιγραφές κατασκευάζονταν και από πέτρα ή άλλα υλικά.
«Να μην μπορεί να φάει, να πιει ή να καθίσει» – Τι έγραφαν οι αρχαίες κατάρες
Το περιεχόμενο των καταδέσμων αποκαλύπτει πόσο μακριά μπορούσαν να φτάσουν οι άνθρωποι της εποχής για να εκδικηθούν ακόμη και μια συνηθισμένη κλοπή.
Σε μία από τις πινακίδες που έχουν βρεθεί στο Τάρλτον, χρονολογημένη μεταξύ 150 και 300 μ.Χ., ο συντάκτης επικαλείται τον θεό Ερμή, ζητώντας να τιμωρήσει εκείνον που του έκλεψε έναν μανδύα και μία κουκούλα.
Η κατάρα ζητά από τον θεό να μην επιτρέψει στον κλέφτη «να σταθεί όρθιος ή να καθίσει, να πιει ή να φάει», μέχρι να επανορθώσει για την κλοπή στον ναό του, ακόμη και με το ίδιο του το αίμα.
Ο συντάκτης δεν κατονομάζει τον δράστη, διευκρινίζοντας ότι η τιμωρία πρέπει να ισχύσει είτε πρόκειται για δούλο είτε για ελεύθερο άνθρωπο.
Παρόμοιες επιγραφές από τη ρωμαϊκή Βρετανία περιλαμβάνουν κατάρες για κλοπές χρημάτων, κοσμημάτων, ρούχων και ζώων, με τους ιδιοκτήτες να ζητούν από τις θεότητες την επιστροφή της περιουσίας τους και την τιμωρία των υπευθύνων.
Από την ελληνική Σικελία σε ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία
Η πρακτική των καταδέσμων έχει τις ρίζες της στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, με πρώιμα παραδείγματα που ανάγονται στον 6ο αιώνα π.Χ. και συνδέονται με την ελληνική Σικελία.
Στη συνέχεια εξαπλώθηκε σε διάφορες περιοχές της Μεσογείου και της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ αντίστοιχες πρακτικές μαρτυρούνται και κατά την ύστερη αρχαιότητα, έως τον 7ο και 8ο αιώνα μ.Χ.
Οι κατάρες μπορούσαν να σχετίζονται με κλοπές καθημερινών αντικειμένων, οικονομικές διαφορές ή προσωπικούς ανταγωνισμούς.
Σε χαρακτηριστικές ρωμαϊκές επιγραφές, οι συντάκτες ζητούσαν από τις θεότητες να τιμωρήσουν όσους τους είχαν κλέψει περιουσιακά στοιχεία, πολλές φορές χωρίς να γνωρίζουν την ταυτότητα του δράστη.
Τα σπάνια ευρήματα από το Κότσγουολντς
Οι πινακίδες είναι γνωστές ως Tarlton Curse Tablets, από την περιοχή όπου ανακαλύφθηκαν.
Είχαν παραμείνει σε ιδιωτική κατοχή από την ανακάλυψή τους, μέχρι την παραχώρησή τους στο Μουσείο Corinium.
Η διευθύντρια του μουσείου, Έμα Στιούαρτ, τις χαρακτήρισε «εξαιρετικό παράδειγμα ρωμαϊκής εκδίκησης».
«Δεν είχαμε κανένα δείγμα πινακίδων με κατάρες στη συλλογή μας, μέχρι που έγινε η γενναιόδωρη προσφορά από τη Research I Library», ανέφερε.
Ο Φίλιπ Μπραντ-Σίμονς, μέλος του προσωπικού του μουσείου, επισήμανε τη σπανιότητα των ευρημάτων και τη σημασία της επιστροφής τους στην περιοχή όπου ανακαλύφθηκαν.
Πώς συντηρήθηκαν οι αρχαίες επιγραφές
Οι μολύβδινες πινακίδες υποβλήθηκαν σε εργασίες συντήρησης και σταθεροποίησης από ειδικούς της Conservation and Museums Advisory Service (CMAS).
Για τη φωτογράφισή τους χρησιμοποιήθηκε πλάγιος φωτισμός, ώστε να διακρίνονται καλύτερα τα χαραγμένα γράμματα στην επιφάνειά τους.
Μετά το φεστιβάλ, προβλέπεται η κατασκευή ειδικής εκθεσιακής βάσης για την ένταξή τους στη ρωμαϊκή συλλογή του μουσείου, με επίσημη παρουσίαση το 2027.
Στις 30 Οκτωβρίου, το μουσείο διοργανώνει επίσης εργαστήριο για παιδιά, όπου οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν την πρακτική των ρωμαϊκών καταδέσμων και θα δημιουργήσουν αναπαραστάσεις αρχαίων πινακίδων.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
