Στρουμφάκια: Από το «Δευτέρα δεν αντέχω» στο «τη στρουμφίσαμε»

Αρκεί να ακουστεί το «Δευτέρα δεν αντέχω» ή να πεταχτεί κάπου το «τη στρουμφίσαμε» και μια ολόκληρη παιδική εποχή σηκώνει κεφάλι. Τα Στρουμφάκια δεν έμειναν μόνο στην τηλεόραση, στα κόμικς, στα παιχνίδια και στα παιδικά δωμάτια. Πέρασαν στη γλώσσα μας. Έγιναν ατάκα, τραγούδι, πείραγμα, μικρό ιδιωτικό αστείο. Ένας μπλε τρόπος να λες ότι κάτι πήγε στραβά, χωρίς να το παίρνεις και τόσο βαριά.

Η Παγκόσμια Ημέρα των Στρουμφ συνδέεται με την 25η Ιουνίου, ημερομηνία γέννησης του Peyo, του Βέλγου δημιουργού τους. Ο Pierre Culliford, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, έπλασε τα μικρά μπλε πλάσματα στα τέλη της δεκαετίας του ’50, πριν αυτά ξεφύγουν από τις σελίδες των κόμικς και γίνουν διεθνές φαινόμενο. Από τότε, τα Στρουμφάκια ταξίδεψαν σε τηλεοπτικές σειρές, ταινίες, κασέτες, παιχνίδια, σχολικές τσάντες, αυτοκόλλητα, γενέθλια και παιδικές Κυριακές.

Στην Ελλάδα, όμως, έκαναν κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: βρήκαν τρόπο να χωθούν στις λέξεις μας.

Η παιδική σειρά που έγινε λεξιλόγιο

Τα Στρουμφάκια είχαν πάντα έναν πολύ απλό μηχανισμό. Ένα χωριό κρυμμένο στο δάσος, σπίτια σαν μανιτάρια, μικρά πλάσματα με άσπρα σκουφιά, ένας Παπαστρούμφ που ήξερε κάτι παραπάνω, ένας Δρακουμέλ που δεν έπαιρνε ποτέ το μάθημά του, ένας Ψιψινέλ που έμοιαζε μονίμως έτοιμος να συμμετάσχει σε κακό σχέδιο χαμηλού προϋπολογισμού.

Κάθε Στρουμφ είχε χαρακτηριστικό. Ο Γκρινιάρης γκρίνιαζε. Ο Σπιρτούλης ήξερε. Ο Προκόπης δούλευε. Η Στρουμφίτα είχε τη δική της θέση σε έναν κόσμο που αρχικά ήταν σχεδόν αποκλειστικά ανδρικός. Οι ρόλοι ήταν καθαροί, η επανάληψη γνώριμη, η περιπέτεια ποτέ τόσο σκοτεινή ώστε να χαλάσει την παιδική ασφάλεια.

Διαβάστε επίσης: Michael Jackson: Από το παπούτσι του Smooth Criminal στο moonwalk – 7 λεπτομέρειες πίσω από τον μύθο

Το πιο πετυχημένο εύρημα, όμως, ήταν η ίδια η λέξη. Το «στρουμφ» μπορούσε να μπει σχεδόν παντού. Στη θέση ρήματος, ουσιαστικού, επιφωνήματος, κατάστασης πανικού. Μπορούσες να «στρουμφίσεις» κάτι, να «τη στρουμφίσεις», να μιλήσεις στρουμφικά χωρίς να εξηγείς ακριβώς τι εννοείς. Και όλοι καταλάβαιναν πάνω-κάτω. Ή, ακόμη καλύτερα, δεν χρειαζόταν να καταλάβουν απολύτως.

Η γλώσσα των Στρουμφ ήταν παιδικό παιχνίδι με νόημα. Έπαιρνε τον κόσμο των μεγάλων και τον έκανε λίγο πιο μαλακό, λίγο πιο αστείο, λίγο πιο μπλε.

Το «Δευτέρα δεν αντέχω» και η μνήμη που δουλεύει με ήχους

Κάθε γενιά έχει τα δικά της παιδικά τραγούδια που δεν φεύγουν ποτέ εντελώς από το κεφάλι. Δεν χρειάζεται να τα θυμάσαι σωστά. Δεν χρειάζεται να θυμάσαι όλους τους στίχους, ούτε σε ποια κασέτα τα άκουγες, ούτε ποιο επεισόδιο έπαιζε τότε στην τηλεόραση. Αρκεί ένα άνοιγμα, μια φράση, ένας ρυθμός.

Το «Δευτέρα δεν αντέχω» λειτουργεί έτσι. Δεν είναι απλώς τραγουδάκι. Είναι ηχητικό κουμπί. Πατάει και βγάζει εικόνες: παιδικό πρόγραμμα, τηλεόραση στο σαλόνι, πρωινά ή απογεύματα χωρίς ειδοποιήσεις, κασέτες που γύριζαν ξανά και ξανά, μικρές φωνές που τραγουδούσαν χωρίς να τις νοιάζει αν το τραγούδι ήταν καλό ή απλώς κολλητικό.

Αυτό είναι το υλικό από το οποίο φτιάχνεται η ποπ νοσταλγία. Όχι πάντα από τα «μεγάλα» έργα. Συχνά από μικρά πράγματα που μπήκαν στη ζωή μας χωρίς καμία επισημότητα και έμειναν εκεί επειδή συνδέθηκαν με μια ηλικία, ένα σπίτι, μια εποχή, έναν τρόπο να περνάει ο χρόνος.

Γιατί «τη στρουμφίσαμε» ακούγεται ακόμη αστείο

Η φράση «τη στρουμφίσαμε» έχει κάτι σχεδόν ιδιοφυές μέσα στην ανοησία της. Δεν σημαίνει ακριβώς «την πατήσαμε», ούτε «μπλέξαμε», ούτε «χαλάσαμε κάτι». Τα σημαίνει όλα αυτά μαζί, αλλά πιο ελαφρά. Παίρνει την αναποδιά και της βάζει άσπρο σκουφάκι.

Και αυτή είναι η δύναμή της. Σε έναν κόσμο ενηλίκων όπου όλα ζητούν σοβαρότητα, εξηγήσεις και σωστή διατύπωση, μια τέτοια φράση επιτρέπει για λίγο να μικρύνεις το πρόβλημα. Να το κάνεις αστείο πριν προλάβει να γίνει βάρος. Να πεις «ναι, πήγε στραβά», αλλά με έναν τρόπο που αφήνει χώρο για γέλιο.

Γι’ αυτό και τέτοιες ατάκες επιβιώνουν. Δεν μένουν επειδή είναι «σημαντικές». Μένουν επειδή είναι εύχρηστες. Μπαίνουν σε παρέες, σε σπίτια, σε μικρά λάθη, σε καθημερινές καταστροφές χαμηλής έντασης. Κάηκε το φαγητό; Τη στρουμφίσαμε. Χάθηκε το πρόγραμμα; Τη στρουμφίσαμε. Άνοιξες λάθος αρχείο στη δουλειά και τώρα κοιτάς την οθόνη σαν Δρακουμέλ που του ξέφυγε το σχέδιο; Τη στρουμφίσαμε.

Η μπλε νοσταλγία δεν είναι μόνο παιδική

Τα Στρουμφάκια επιστρέφουν επειδή ανήκουν σε μια πιο απλή μορφή παιδικής τηλεόρασης. Όχι απαραίτητα καλύτερη. Απλώς πιο αργή, πιο καθαρή, πιο αναγνωρίσιμη. Ο κόσμος τους είχε αρχή, μέση, τέλος, χαρακτήρες που ήξερες, κακό που επέστρεφε χωρίς να γίνεται πραγματικά τρομακτικός και μια κοινότητα που στο τέλος ξανάβρισκε τον δρόμο της.

Σήμερα, που η παιδική ψυχαγωγία τρέχει σε πλατφόρμες, μικρά βίντεο, παιχνίδια, εφαρμογές και ατελείωτο περιεχόμενο, τα Στρουμφάκια μοιάζουν σχεδόν ήσυχα. Δεν φωνάζουν τόσο. Δεν ζητούν συνεχή εξήγηση. Δεν χρειάζονται ολόκληρο manual για να μπεις στον κόσμο τους. Ένα δάσος, ένα χωριό, ένας κακός, μια παρέα, λίγη μαγεία, αρκετή γκρίνια.

Ίσως γι’ αυτό η νοσταλγία τους δεν αφορά μόνο τα παιδιά που τα έβλεπαν. Αφορά και τον ενήλικο που θέλει, έστω για λίγο, να θυμηθεί έναν κόσμο όπου οι μπελάδες είχαν μέγεθος επεισοδίου και λύνονταν πριν πέσουν οι τίτλοι τέλους.

Από τα κόμικς στο παγκόσμιο franchise

Φυσικά, τα Στρουμφάκια δεν έμειναν ποτέ μόνο αθώα παιδική ανάμνηση. Έγιναν τεράστιο εμπορικό σύμπαν: κόμικς, τηλεοπτικές σειρές, ταινίες, παιχνίδια, φιγούρες, σχολικά είδη, συλλεκτικά, καμπάνιες, συνεργασίες. Όπως πολλά παιδικά σύμβολα του 20ού αιώνα, πέρασαν από την ιστορία της τηλεόρασης στην οικονομία της νοσταλγίας.

Αυτό, όμως, δεν ακυρώνει τη γοητεία τους. Αντίθετα, δείχνει πώς ένα απλό δημιούργημα μπορεί να αλλάζει μορφή χωρίς να χάνει τον βασικό του πυρήνα. Κάθε γενιά γνώρισε διαφορετικά Στρουμφάκια. Άλλοι από τα κόμικς, άλλοι από την τηλεόραση, άλλοι από τις κασέτες, άλλοι από τις ταινίες, άλλοι από τα παιχνίδια. Το χωριό έμεινε ίδιο, ακόμη κι όταν άλλαζε η οθόνη.

Η μεγάλη επιτυχία δεν ήταν μόνο ότι τα παιδιά τα αγάπησαν. Ήταν ότι οι μεγάλοι που κάποτε τα έβλεπαν συνεχίζουν να αναγνωρίζουν μέσα τους ένα κομμάτι της δικής τους γλώσσας.

Μια μικρή μπλε άδεια ανοησίας

Δεν χρειάζεται να φορτώσουμε τα Στρουμφάκια με περισσότερη σοβαρότητα απ’ όση αντέχουν. Δεν είναι φιλοσοφικό σύστημα, ούτε βαθύ πολιτιστικό μανιφέστο, ούτε απάντηση στα μεγάλα ερωτήματα της εποχής. Είναι όμως κάτι που η ποπ κουλτούρα κάνει συχνά καλύτερα από την «υψηλή» κουλτούρα: αφήνει μικρά σημάδια στην καθημερινή ζωή.

Ένα τραγουδάκι. Μια λέξη. Μια ατάκα. Ένα χρώμα. Έναν κακό που δεν νικά ποτέ. Μια φράση που επιστρέφει εκεί που δεν την περιμένεις.

Η Παγκόσμια Ημέρα των Στρουμφ είναι η αφορμή. Το πραγματικό θέμα είναι ότι μερικές παιδικές σειρές δεν μένουν μόνο στη μνήμη. Μένουν στο στόμα μας. Τις κουβαλάμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε, μέχρι να στραβώσει κάτι, να χαλάσει ένα σχέδιο, να μας πιάσει μια μικρή καθημερινή απελπισία και να βγει σχεδόν μόνο του: «Τη στρουμφίσαμε».

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News