Το σώμα πριν από το τέλος: Οι αλλαγές που συμβαίνουν τις τελευταίες ώρες της ζωής
Οι αλλαγές στην αναπνοή, στην κυκλοφορία, στην όρεξη και στη συνείδηση που παρατηρούνται συχνά στο τέλος της ζωής, και τι εξηγούν οι ειδικοί στις οικογένειες
Τι συμβαίνει στο σώμα όταν πεθαίνουμε; Για τις οικογένειες που βρίσκονται δίπλα σε έναν άνθρωπο στο τέλος της ζωής του, οι αλλαγές των τελευταίων ημερών ή ωρών μπορεί να είναι δύσκολες, συχνά και τρομακτικές. Για τους γιατρούς της ανακουφιστικής φροντίδας, όμως, πολλές από αυτές τις αλλαγές αποτελούν μέρος μιας φυσικής διαδικασίας κατά την οποία ο οργανισμός επιβραδύνει σταδιακά.
Ο θάνατος, με την πιο συνηθισμένη ιατρική έννοια, διαπιστώνεται όταν σταματήσουν οριστικά η αναπνοή και η κυκλοφορία ή όταν υπάρξει μη αναστρέψιμη παύση της λειτουργίας του εγκεφάλου. Στην πράξη, όμως, πριν από εκείνη τη στιγμή, το σώμα έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει ρυθμό: ο άνθρωπος κοιμάται περισσότερο, τρώει και πίνει λιγότερο, η αναπνοή γίνεται ακανόνιστη και η κυκλοφορία του αίματος εξασθενεί.
Οι αλλαγές αυτές δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Μπορεί να διαρκέσουν ημέρες, ώρες ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι λιγότερο εμφανείς, ιδίως όταν ο άνθρωπος ζει ήδη με προχωρημένη νευρολογική ή εκφυλιστική νόσο.
Πρώτα μειώνεται η ενέργεια
Ένα από τα πιο συχνά σημάδια ότι το σώμα μπαίνει στην τελική φάση είναι η έντονη κόπωση. Ο άνθρωπος μπορεί να κοιμάται περισσότερες ώρες, να δυσκολεύεται να συμμετάσχει σε συζητήσεις ή να περνά σταδιακά σε διαστήματα υπνηλίας και μειωμένης επαφής με το περιβάλλον.
Το NHS αναφέρει ότι στις τελευταίες ημέρες και ώρες της ζωής πολλοί άνθρωποι γίνονται πιο νυσταγμένοι, έχουν λιγότερη ενέργεια και περνούν περισσότερο χρόνο κοιμισμένοι, ενώ όσο πλησιάζει ο θάνατος μπορεί να μπαίνουν και να βγαίνουν από την επαφή με το περιβάλλον.
Η εικόνα αυτή συχνά ανησυχεί τους συγγενείς, όμως για τους ειδικούς της ανακουφιστικής φροντίδας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο άνθρωπος υποφέρει. Σε πολλές περιπτώσεις είναι ένδειξη ότι ο οργανισμός εξοικονομεί ενέργεια, καθώς οι βασικές λειτουργίες του μειώνονται.
Γιατί μειώνεται η ανάγκη για φαγητό και νερό
Η μειωμένη όρεξη είναι επίσης συχνή στο τέλος της ζωής. Ο άνθρωπος μπορεί να μη θέλει να φάει, να πίνει ελάχιστα ή να δυσκολεύεται να καταπιεί. Αυτό δεν σημαίνει πάντα ότι «λιμοκτονεί» ή ότι η οικογένεια πρέπει να επιμείνει πιεστικά στο φαγητό.
Η Marie Curie εξηγεί ότι η μειωμένη πρόσληψη τροφής και υγρών είναι συχνό σημάδι ότι κάποιος πλησιάζει στο τέλος της ζωής, αν και μπορεί να υπάρχουν και άλλες αιτίες που πρέπει να αξιολογούνται από τους επαγγελματίες υγείας.
Καθώς η πρόσληψη τροφής μειώνεται, αλλάζει και ο μεταβολισμός. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το σώμα αρχίζει να χρησιμοποιεί περισσότερο τα αποθέματα λίπους για ενέργεια, κάτι που μπορεί να συνοδεύεται από απώλεια βάρους και αλλαγές στην αναπνοή ή στη μυρωδιά του σώματος. Το Hospice UK αναφέρει ότι μεταβολικές αλλαγές στο τέλος της ζωής μπορεί να προκαλέσουν χαρακτηριστική μυρωδιά στην αναπνοή, στο δέρμα ή στα σωματικά υγρά, που θυμίζει ασετόν.
Η αναπνοή αλλάζει ρυθμό
Από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια των τελευταίων ωρών είναι η αλλαγή στην αναπνοή. Μπορεί να γίνει πιο ρηχή, πιο αργή ή ακανόνιστη. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται κύκλοι γρήγορων αναπνοών, που ακολουθούνται από παύσεις. Αυτό το μοτίβο είναι γνωστό ως αναπνοή Cheyne-Stokes.
Για τους συγγενείς, οι παύσεις μπορεί να μοιάζουν σαν η τελευταία ανάσα να έχει ήδη έρθει. Στην πραγματικότητα, ο άνθρωπος μπορεί να συνεχίσει να αναπνέει με διακοπές για κάποια ώρα. Η Marie Curie αναφέρει ότι τις τελευταίες ημέρες και ώρες μπορεί να εμφανιστούν θορυβώδης αναπνοή, δύσπνοια, ρηχή ή ακανόνιστη αναπνοή, χωρίς αυτό να συμβαίνει σε όλους.
Συχνά ακούγεται και ένας γουργουριστός ή «υγρός» ήχος στην αναπνοή, επειδή ο άνθρωπος δεν μπορεί πλέον να καταπιεί ή να καθαρίσει τις εκκρίσεις με τον ίδιο τρόπο. Ο ήχος μπορεί να είναι δύσκολος για όσους βρίσκονται δίπλα του, όμως οι ειδικοί εξηγούν ότι δεν σημαίνει απαραίτητα πως ο ασθενής πνίγεται ή πονά.
Τι συμβαίνει στην κυκλοφορία του αίματος
Όσο η καρδιά εξασθενεί, το αίμα δεν κυκλοφορεί με την ίδια δύναμη προς τα άκρα. Τα χέρια και τα πόδια μπορεί να γίνουν πιο κρύα, ενώ το δέρμα μπορεί να αποκτήσει πιο χλωμή, γαλαζωπή, μωβ ή κηλιδωτή όψη.
Σύμφωνα με το NHS Inform, η αλλαγή στο χρώμα και στη θερμοκρασία του δέρματος οφείλεται στη μειωμένη κυκλοφορία και αποτελεί συχνό μέρος της διαδικασίας του θανάτου. Τα χέρια, τα πόδια, τα αυτιά και η μύτη μπορεί να είναι πιο κρύα στην αφή.
Σε αυτό το στάδιο μπορεί να μειωθεί και η παραγωγή ούρων, επειδή τα νεφρά λειτουργούν πιο αργά και ο άνθρωπος λαμβάνει λιγότερα υγρά. Οι αλλαγές αυτές εντάσσονται στη σταδιακή επιβράδυνση των οργάνων.
Σύγχυση, οράματα ή ξαφνική διαύγεια
Κάποιοι άνθρωποι στο τέλος της ζωής μπορεί να εμφανίσουν σύγχυση, ανησυχία, παραμιλητό ή να βλέπουν και να ακούνε πράγματα που οι άλλοι δεν αντιλαμβάνονται. Το NHS περιλαμβάνει τη σύγχυση και τις παραισθήσεις στις αλλαγές που μπορεί να παρατηρηθούν τις τελευταίες ώρες και ημέρες.
Υπάρχει όμως και το αντίθετο φαινόμενο: άνθρωποι που ήταν για καιρό αποσυρμένοι, συγχυτικοί ή σχεδόν μη επικοινωνιακοί μπορεί ξαφνικά να εμφανίσουν μια σύντομη περίοδο καθαρής σκέψης, επαφής ή αναγνώρισης αγαπημένων προσώπων. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως terminal lucidity ή «τελική διαύγεια».
Η Cleveland Clinic περιγράφει την τελική διαύγεια ως ξαφνική επιστροφή καθαρότητας ή ενέργειας σε έναν άνθρωπο που πεθαίνει, ιδίως σε περιπτώσεις νευροεκφυλιστικών παθήσεων όπως η άνοια, σημειώνοντας ότι δεν συμβαίνει σε όλους και ότι οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη πλήρως γιατί εμφανίζεται.
Η τελευταία φάση
Στο τελικό στάδιο, η αναπνοή γίνεται όλο και πιο αργή ή ακανόνιστη, οι παύσεις μεγαλώνουν και τελικά η αναπνοή σταματά. Ακολουθεί η παύση της καρδιακής λειτουργίας και, χωρίς κυκλοφορία και οξυγόνο, σταματά και η λειτουργία του εγκεφάλου.
Η εικόνα δεν είναι πάντα δραματική. Η Δρ Sarah Holmes, σύμβουλος ανακουφιστικής φροντίδας στη Marie Curie, αναφέρει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν πεθαίνουν μέσα σε πόνο και ότι, με σωστή θεραπεία, φροντίδα και υποστήριξη, η μεγάλη πλειονότητα είναι άνετη στο τέλος της ζωής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν δύσκολες περιπτώσεις. Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να έχουν πόνο, δύσπνοια, άγχος ή ανησυχία, ειδικά όταν υπάρχουν σοβαρές νόσοι σε προχωρημένο στάδιο. Εκεί ο ρόλος της ανακουφιστικής φροντίδας είναι να αναγνωρίζει τα συμπτώματα και να τα αντιμετωπίζει με φάρμακα, σωστή τοποθέτηση του σώματος, υποστήριξη και συνεχή παρακολούθηση.
Τι δείχνουν οι μελέτες για τον εγκέφαλο
Το ερώτημα για το τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κοντά στον θάνατο παραμένει από τα πιο σύνθετα. Μελέτες σε ασθενείς που υπέστησαν καρδιακή ανακοπή και υποβλήθηκαν σε καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση δείχνουν ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να καταγραφεί εγκεφαλική δραστηριότητα ακόμη και αρκετή ώρα μετά τη διακοπή της καρδιακής λειτουργίας.
Η μελέτη AWARE-II, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Resuscitation, εξέτασε τη συνείδηση και την εγκεφαλική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια καρδιακής ανακοπής και ανάνηψης. Σύμφωνα με το NYU Langone, σε ορισμένους ασθενείς που επανήλθαν μετά από καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση καταγράφηκαν μοτίβα εγκεφαλικών κυμάτων που συνδέονται με ανώτερες νοητικές λειτουργίες, ακόμη και έως μία ώρα μέσα στη διαδικασία της CPR.
Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι ο θάνατος είναι απλή ή εύκολα αναστρέψιμη κατάσταση. Αφορούν ειδικές συνθήκες καρδιακής ανακοπής, όπου γίνονται προσπάθειες ανάνηψης και υπάρχει ιατρική παρέμβαση. Δείχνουν, όμως, ότι η μετάβαση από τη ζωή στον θάνατο είναι βιολογικά πιο σύνθετη από την εικόνα ενός στιγμιαίου «διακόπτη».
Γιατί η ανακουφιστική φροντίδα αφορά τη ζωή
Η ανακουφιστική φροντίδα δεν αρχίζει μόνο όταν «δεν υπάρχει τίποτα άλλο να γίνει». Αντίθετα, έχει στόχο να στηρίξει τον άνθρωπο με σοβαρή ή τελική νόσο όσο ζει, μειώνοντας τον πόνο, τη δύσπνοια, το άγχος και άλλα συμπτώματα, αλλά και βοηθώντας την οικογένεια να καταλάβει τι συμβαίνει.
Το National Institute on Aging αναφέρει ότι οι άνθρωποι στο τέλος της ζωής χρειάζονται φροντίδα σε τέσσερα επίπεδα: σωματική άνεση, ψυχικές και συναισθηματικές ανάγκες, πνευματικές ανάγκες και πρακτικές εκκρεμότητες.
Αυτό εξηγεί γιατί οι συζητήσεις για το τέλος της ζωής δεν είναι μόνο ιατρικές. Αφορούν το πού θέλει να βρίσκεται ο άνθρωπος, ποιοι θέλει να είναι δίπλα του, τι επιθυμεί να ειπωθεί, τι τον ανακουφίζει και τι τον φοβίζει.
Όταν οι οικογένειες γνωρίζουν τι μπορεί να συμβεί, συχνά φοβούνται λιγότερο. Η ακανόνιστη αναπνοή, η μειωμένη όρεξη, η υπνηλία ή τα κρύα άκρα δεν παύουν να είναι δύσκολες εικόνες, αλλά γίνονται πιο κατανοητές όταν εξηγούνται από την ομάδα φροντίδας.
Στο τέλος, ο στόχος δεν είναι να παρουσιαστεί ο θάνατος ως κάτι απλό. Είναι να αφαιρεθεί ο πανικός από μια στιγμή που χρειάζεται ηρεμία, αξιοπρέπεια και σωστή φροντίδα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Ο εγκέφαλος θέλει πρόκληση: 3 απλές συνήθειες που τον κρατούν σε φόρμα
- Παιδική διατροφή: 6 τρόποι για να φάνε τα παιδιά περισσότερα λαχανικά
- Καύσωνας και υπέρταση: Ο κρυφός κίνδυνος της ζέστης
- Γυμναστική στην παραλία: 5 τρόποι να δυναμώσεις το σώμα δίπλα στη θάλασσα
- Καρκίνος πνεύμονα: Τι έδειξε νέα μελέτη για τρόφιμα που υπάρχουν σε κάθε κουζίνα
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
