ΜΙΚΡΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


ΙΣΤΟΡΙΑ: ΕΘΝΙΚΗ Ή ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ; Επιστροφή σε ενωτικό πατριωτισμό και όχι σε εθνικιστικό συντηρητισμό

ΙΣΤΟΡΙΑ: ΕΘΝΙΚΗ Ή ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ; Επιστροφή σε ενωτικό πατριωτισμό και όχι σε εθνικιστικό συντηρητισμό



ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΠΑΡΟΥΣΗ *

Ενας από τους επιφανέστερους εκπροσώπους της Παιδαγωγικής, ο J. A. Comenius, χαρακτηρίζει κατά τον 17ο αιώνα την Ιστορία ως το καλλιέστερο τμήμα της εκπαίδευσης, αφού αυτό διασκεδάζει τις αισθήσεις, διεγείρει τη φαντασία, εμπλουτίζει τη γλώσσα, βελτιώνει την κρίση και αναπτύσσει την κατανόηση. Ιστορική σκέψη και ιστορική εμπειρία επικεντρώνονται στην καλλιέργεια μιάς λόγιας κατανόησης των σημαινομένων που συναπαρτίζουν την τάξη των γεγονότων. Μόλις τον 19ο αιώνα μετατρέπεται η αναπαραστατική χρονικογραφία και η διδακτική προσωπογραφία των μεγάλων ανδρών σε μια ανθρωπιστική επιστήμη της Ιστορίας.
Θεμέλια της είναι, πρώτον η αντίληψη της γραμμικότητας του χρόνου, δεύτερον η υπαρξιακή υπαγωγή των ελλόγων υποκειμένων σε ιστορικές συλλογικότητες που προσφέρουν ταυτότητα, τρίτον η παραδοχή της ύπαρξης ενός κρυφού νοήματος ή σκοπού ή πεπρωμένου στην πορεία του πνεύματος ή της κοινωνίας ή της φυλής αντίστοιχα. Είναι η ίδια εποχή που το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των λαών αναγνωρίζεται καθώς κλονίζονται οι υφιστάμενες στην Ευρώπη αυτοκρατορίες και μέσω εθνικών εξεγέρσεων δημιουργούνται τα νέα ομογενοποιημένα ευρωπαϊκά κράτη.
Η συγκυρία είναι μοναδική για την Ιστορία: αναδεικνύεται ως το κατ' εξοχήν μέσο για τη θεμελίωση του δικαιώματος στην αυτοδιάθεση στο βαθμό που συντελεί στην εξακρίβωση της πλήρωσης όλων των κριτηρίων που απαιτούνται για την αναγνώριση μιας ξεχωριστής συλλογικής ταυτότητας με διάρκεια στα βάθη των αιώνων. Ο Σολωμός υμνεί τον αγώνα για την ελευθερία, αλλά ο Ζαμπέλιος και κυρίως ο Παπαρρηγόπουλος διατυπώνουν το δόγμα της συνέχειας του Ελληνισμού από τις όποιες απαρχές του μέχρι το εκάστοτε παρόν.
Η εργαλειοποίηση της Ιστορίας ως επιστήμης από την κρατική εκπαιδευτική πολιτική υπό τον μανδύα της συνταγματικής υποχρέωσης της πολιτείας να διαμορφώνει συνειδήσεις ή φρονήματα των νέων αποτελεί το αμέσως επόμενο βήμα. Επειδή οι λέξεις έχουν όμως τη δική τους ιστορία, καλό είναι να εγκύψει κανείς σε αυτό που στην ιστορία ονομάζουμε πηγές, και δη γραπτές, για να κατανοήσει εάν και κατά πόσο υπάρχει ή είναι τεχνητό το δίλημμα σχετικά με την στόχευση της διδασκαλίας του μαθήματος.
Κατά ένα παράδοξο τρόπο, καθ' όλο το διάστημα όπου η εθνική συνείδηση και έντονη ήταν και προ πάντων έμπρακτη, όταν η Ελλάδα ολοκλήρωσε μέσω αλλεπάλληλων πολέμων τις αλυτρωτικές της φιλοδοξίες από το 1821 ως το 1948, σε κανένα ελληνικό, επαναστατικό, μοναρχικό ή δημοκρατικό Σύνταγμα δεν είχε ποτέ περιληφθεί ως αποστολή της πολιτείας η καλλιέργεια ενός τύπου συνείδησης των μαθητών μέσω της εκπαίδευσης! Αντίθετα η ανάγκη αυτή φαίνεται να προκύπτει ρητά και με συγκεκριμένο πολιτικό πρόσημο μόλις τον επόμενο χρόνο, δηλ. το 1949, όταν μετά τον εμφύλιο πόλεμο συντάσσεται το προσχέδιο που αργότερα ψηφίστηκε ως Σύνταγμα του 1952.
Στο άρθρο 16 αναφέρεται ότι «…η διδασκαλία αποσκοπεί την ηθικήν και πνευματικήν αγωγήν και στην ανάπτυξιν της εθνικής συνειδήσεως των νέων επί τη βάσει των ιδεολογικών κατευθύνσεων του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού». Ετσι η πρωτόφαντη αναφορά στην «εθνική συνείδηση των νέων» αντιπαρατίθεται υπόρρητα προς την συγκαιρινή «αντεθνική» συνείδηση, της οποίας η εξάπλωση θα ώφειλε να περιορισθεί. Ο ελληνοχριστιανικός πολιτισμός μπορεί φιλοσοφικά να κατέχει ένα συγκεκριμένο πνευματικό περιεχόμενο, αλλά πολιτικά κατοχυρώθηκε στην σύγχρονη Ελλάδα από μια συγκεκριμένη μερίδα του κομματικού φάσματος και υιοθετήθηκε στο έπακρο ως κεντρικό σύνθημα από την δικτατορία. Δεν εκπλήσσει έτσι το ότι στο χουντικό Σύνταγμα του 1968, αρ. 17, επαναλαμβάνεται σχεδόν αυτούσια η διατύπωση του 1952. Είναι στο Σύνταγμα του 1975 όπου επιβιώνει μεν η μετεμφυλιακή αναγωγή στην «εθνική συνείδηση» αντί να απαλειφθεί στο πλαίσιο της εθνικής συμφιλίωσης, χωρίς συγκεκριμένη ιδεολογική αναφορά πλέον. Κατά το αρ. 16 παρ. 2 «Η παιδεία (…) έχει σκοπό την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες».
Η ανάπτυξη της συνείδησης των Ελλήνων και η διάπλαση τους ως πολιτών αποτελούν παραπληρωματικούς και όχι διαζευκτικούς στόχους του συνταγματικού νομοθέτη! Επομένως η μόνη σωστή πολιτική είναι αυτή που θα καλλιεργεί μεν την εθνική συνείδηση, αλλά υπό μια έννοια η οποία θα εγγυάται την επιστροφή σε έναν ενωτικό πατριωτισμό και όχι σε ένα εθνικιστικό συντηρητισμό, και αφετέρου θα διαμορφώνει ένα δημοκρατικό φρόνημα που θα ενισχύεται από το ιστορικό προνόμιο που έχουμε να είμαστε οι πρώτοι διδάξαντες του φιλοσοφημένου σχεδιασμού πολιτευμάτων δημοκρατικής ισοπολιτείας.

* O Μιχάλης Παρούσης είναι Πρόεδρος του Τμήματος Φιλοσοφίας της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών.



Αποστολή με E-mail Εκτύπωση












Πελοπόννησος
 
 





Τελευταία [04:11:48]